Mielec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mielec
Pałacyk Oborskich
Pałacyk Oborskich
Herb Flaga
Herb Mielca Flaga Mielca
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat mielecki
Gmina gmina miejska
Data założenia 1229 (pierwsze wzmianki)
Prawa miejskie 18 listopada 1470[1]
Prezydent Janusz Chodorowski
Powierzchnia 46,89[2] km²
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

61 238[2]
1306[2] os./km²
Strefa numeracyjna
17
Kod pocztowy 39-300 do 39-303, 39-323
Tablice rejestracyjne RMI
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Mielec
Mielec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Mielec
Mielec
Ziemia 50°17′30″N 21°26′00″E/50,291667 21,433333Na mapach: 50°17′30″N 21°26′00″E/50,291667 21,433333
TERC
(TERYT)
1811011
Urząd miejski
ul. Żeromskiego 26
39-300 Mielec
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Mielec w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP
Widok Mielca od strony Wisłoki z 1847 r. autorstwa Macieja Bogusza Stęczyńskiego
Mielecki rynek
Ulica Adama Mickiewicza
Plan Mielca

Mielecmiasto powiatowe w południowo-wschodniej części Polski, w województwie podkarpackim. Miasto położone w dolinie Wisłoki, w Kotlinie Sandomierskiej, historycznie znajdujące się w Małopolsce. Ważny ośrodek przemysłowy na terenie województwa podkarpackiego. Miasto liczy 61 238 mieszkańców i ma powierzchnię 46,89 km² (stan na 31 marca 2013 r.[2]). Jest członkiem Związku Miast Polskich.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki na temat miejscowości o nazwie Mielec pojawiają się w XIII i XIV wieku w bulli papieża Grzegorza IX z 1229 roku. W II połowie XIV wieku istniała już parafia mielecka (wymieniana jest w spisach świętopietrza)[3].

Nadanie praw miejskich i miasto przed zaborami[edytuj | edytuj kod]

Miasto Mielec powstało 17 marca 1457 roku, kiedy to król Kazimierz Jagiellończyk wydał zezwolenie na lokalizację miasta pod nazwą Nowy Targ, jednak z niewiadomych przyczyn Jan Mielecki, który to zezwolenie otrzymał, nie założył miasta. Dokonali tego jego dwaj synowie Jan i Bernardyn aktem z dnia 18 XII 1470 roku. W 1522 roku powstała najstarsza organizacja cechowa – cech kowalski, a następnie powstały cechy: krawiecki, szewski, garncarski, sukienniczy i tkacki. Kolejnymi właścicielami miasta byli Ossolińscy i Morsztyni. Ród Mieleckich był właścicielem miasta Mielec aż do bezpotomnego wygaśnięcia rodu w roku 1771. Za jego rządów w mieście miał miejsce intensywny rozwój rzemiosła[4].

Zabór austriacki i czasy I wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

Tragiczny w dziejach Polski rok 1772 zapisał się najpierw wielką powodzią, która na ziemi mieleckiej spowodowała olbrzymie szkody, a następnie I rozbiorem Polski, w wyniku którego Mielec dostał się pod zabór austriacki. W 1775 Anna Osolińska poślubiła Jana Pieniążka, wnosząc w posagu odziedziczoną część miasta. Następnym właścicielem został Ignacy Suchorzewski poślubiając córkę Pieniążków Paulinę. Suchorzewski odsprzedał dobra mieleckie Ludwikowi Starzeńskiemu w 1847, który z kolei pozbył się ich dziesięć lat później na rzecz żydowskiej rodziny Gross. Ostatnimi właścicielami Mielca była rodzina Oborskich w 1891 roku. W 1853 roku Mielec został miastem powiatowym obejmującym obszar, na którym znajdowało się 106 osad i 91 gmin katastralnych. W 1892 roku przy ulicy Kościuszki powstał budynek Rady Miejskiej oraz koszary żandarmerii. W 1900 rozwój powiatowego miasta przerwał ogromny pożar, który strawił 3/4 obszaru Mielca. Rok później zwrócono się do Sejmu Krajowego o państwową pożyczkę w wysokości 100 000 koron przeznaczoną na odbudowę miasta. Otrzymano bezzwrotną zapomogę w kwocie 12 000 koron[5]. Na początku dwudziestego wieku mielecki rynek otoczony był rzędem murowanych kamieniczek, wzniesiono gmach sądu (1902), utworzono i zbudowano gimnazjum (1912) oraz siedzibę Rady Powiatowej. Rozwój miasta został przerwany przez wybuch I wojny światowej, która była przyczyną wielu zniszczeń i nadwerężyła potencjał ludności powiatu mieleckiego[6].

Dwudziestolecie międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

W latach międzywojennych wybudowano w mieście wiele brukowanych ulic, zakładów rzemieślniczych, placówek handlowych i prywatną elektrownię. W 1934 roku region mielecki nawiedziła największa powódź, która zniszczyła ponad 11 tysięcy gospodarstw. W 1936 roku w ramach rozwoju Centralnego Okręgu Przemysłowego powstała w Mielcu państwowa fabryka płatowców (Państwowe Zakłady Lotnicze – Wytwórnia Płatowców nr 2), gdzie rozpoczęto budowę samolotu bombowego PZL P-37 „Łoś”. Budowa zakładu lotniczego pociągnęła za sobą rozwój infrastruktury mieszkaniowej-zbudowano osiedle dla pracowników fabryki oraz domy dla kadry kierowniczej[7].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu II wojny światowej miasto (09.09.1939)[potrzebne źródło] i zakład lotniczy (13.09)[potrzebne źródło] dostały się w ręce okupanta. 13 września Niemcy spalili synagogę wraz z kilkudziesięcioma osobami narodowości żydowskiej. Nikt nie przeżył. W latach 1939–1944 fabryka lotnicza, przemianowana na Flugzeugwerk Mielec (w skrócie: FWM) pracowała na rzecz hitlerowskiego przemysłu lotniczego produkując usterzenie do niemieckich samolotów bombowych, m.in. He-111 i He-117. Mielec spod okupacji niemieckiej wyzwolony został 6 sierpnia 1944 r. przez wojska 1 Frontu Ukraińskiego Armii Czerwonej z pomocą oddziałów Armii Krajowej dowodzonych przez K. Łubieńskiego[8][9][10].

Czasy powojenne[edytuj | edytuj kod]

Po wyzwoleniu miasta w 1944 roku powołano na terenie przedwojennych zakładów lotniczych nową fabrykę. Początkowo naprawiano tam zepsute na froncie samoloty radzieckie, a już po całkowitym wyzwoleniu kraju i kapitulacji III Rzeszy przestawiono się na przemysł cywilny. Ze względu na powojenne zapotrzebowania Polski produkowano tam m.in. wagi, garnki oraz nadwozia do autobusów i wozów strażackich. Jeszcze przed II wojną światową zakupiono dla PZL Mielec prasy do metalu. Były one tak duże, że nie wywieźli ich ani uciekający Niemcy, ani Rosjanie w 1945 roku. Po wojnie, kiedy zrujnowano przemysł motoryzacyjny, prasy te przydały się do produkcji części głęboko tłoczonych do ciągnika Ursus C-45. Zmiany w produkcji przesądziły o zmianie nazwy: w 1949 roku na Wytwórnie Sprzętu Komunikacyjnego i w 1952 roku na Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego PZL Mielec (WSK-PZL Mielec). Zakład ten był podstawowym źródłem zatrudnienia dla osób na terenie Mielca i okolicznych gmin oraz ośrodkiem kształtującym życie w mieście. W okresie jego działalności wyprodukowano w nim ponad 16 tysięcy samolotów własnej konstrukcji oraz licencjonowanych, głównie na eksport do byłego ZSRR. Ważnym faktem było istnienie w Mielcu prężnego ośrodka sportowego, którego wizytówką była drużyna piłkarska odnosząca wiele sukcesów na krajowej i zagranicznej arenie sportowej. Rozwój infrastruktury budowlanej zwrócony był głównie na budownictwo osiedli, budynków administracji publicznej oraz sieci dróg w mieście i okolicach. Sytuację zmienił rok 1995, w którym powstała pierwsza w Polsce Specjalna Strefa Ekonomiczna EURO-PARK MIELEC. 16 marca 2007 wytwórnia Sikorsky Aircraft Corporation nabyła PZL Mielec od rządu polskiego z zamiarem rozpoczęcia produkcji śmigłowców[11][12].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Ludność Mielca.
Liczba ludności i gęstość zaludnienia według płci[13]
Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 60 743 100 31 484 51,8 29 259 48,2
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
1295,4 671,4 624,0

Widok na kościół pw. Ducha Świętego w Mielcu

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Produkowany w Mielcu S-70i Black Hawk na Radom Air Show 2011
Produkowany w Mielcu Leopard 6 Litre Roadster podczas prezentacji w Lipsku

Mielec jest jednym z najważniejszych ośrodków przemysłowych na mapie województwa podkarpackiego. Miasto kojarzone jest w głównej mierze z przemysłem lotniczym. Tu zlokalizowane są Polskie Zakłady Lotnicze, największe przedsiębiorstwo tej branży w Polsce. Ta i kilka innych mieleckich firm wchodzi w skład Doliny Lotniczej.

W Mielcu swoją siedzibę ma Specjalna Strefa Ekonomiczna EURO-PARK MIELEC, która w głównej mierze przyczyniła się do dywersyfikacji przemysłu w mieście i ustabilizowania się sytuacji gospodarczej. Wewnątrz strefy ulokowanych jest wiele firm prywatnych, głównie przemysłu lekkiego. Obecnie tworzony jest też Mielecki Park Przemysłowy.

Dawne mieleckie produkty[edytuj | edytuj kod]

Współczesne mieleckie produkty[edytuj | edytuj kod]

Produkowany w Mielcu PZL M28 Skytruck w wersji przeznaczonej do patrolu morskiego, w barwach Straży Granicznej
  • samoloty i śmigłowce:
  • inne:
    • samochody Cobra – małoseryjne, sportowe repliki
    • luksusowe samochody sportowe Leopard 6 Litre Roadster
    • wózki golfowe i użytkowe Melex z napędem elektrycznym
    • elektronika użytkowa R&G
    • meble Black Red White
    • komponenty metalowe i elektrotechniczne dla przemysłu motoryzacyjnego
    • podzespoły do produkcji samochodów
    • szkło hartowane Sanglass
    • ramy rowerowe robione ręcznie w firmie Bikepol Mielec
    • opony bieżnikowane Geyer & Hosaja
    • kosiarki spalinowe Husqvarna
    • okna dachowe Fakro
    • okna z PCV Eurocast
    • styropian Termo Organika
    • płyty wiórowe, MDF, panele podłogowe, blaty – Kronospan

Budżet[edytuj | edytuj kod]


Rysunek 1.1 Dochody ogółem w Mieście Mielec w latach 1995-2010 (w zł)
Tabela 1.1 Relacje działalności statutowej Miasta Mielec w latach 1995-2010
WYSZCZEGÓLNIENIE J.
m.
ROK
1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010
Dochody ogółem 22 803 156,- 39 238 488,- 54 176 943,- 56 201 893,- 61 204 733,- 66 815 927,- 76 527 040,- 77 578 578,- 80 378 789,- 90 901 170,- 98 313 591,- 115 526 067,36 119 679 027,02 135 859 991,20 143 013 199,64 159 565 544,80
ZNAK ± + + + + +
Nadwyżka/deficyt
budżetowa(-y)
931 740,- 3 140 115,- 153 501,- 1 019 171,- 1 177 393,- 1 440 142,- 3 603 540,- 3 833 448,- 2 546 983,- 8 033 741,- 4 640 341,- 1 866 955,31 12 232 099,22 1 613 896,66 324 895,63 7 233 717,06
ZNAK Σ =
Wydatki ogółem 21 871 416,- 42 378 603,- 54 330 444,- 55 182 722,- 60 027 340,- 65 375 785,- 72 923 500,- 81 412 026,- 77 831 806,- 82 867 429,- 102 953 932,- 113 659 112,05 107 446 927,80 134 246 094,54 143 338 095,27 152 331 827,74

Rysunek 1.2 Wydatki ogółem w Mieście Mielec w latach 1995-2010 (w zł)

Według danych z roku 2010[14] średni dochód na mieszkańca wynosił 2626,90 zł (tj. – stan na 31 XII; przy 2626,51 zł w zestawieniu na 30 VI); jednocześnie średnie wydatki na mieszkańca kształtowały się na poziomie 2507,81 zł (tj. – stan na 31 XII; przy 2507,44 zł w zestawieniu na 30 VI).

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Do Mielca można dojechać następującymi drogami wojewódzkimi:

Ponadto projektowana jest budowa trasy KielceStaszówPołaniec – Mielec – KolbuszowaRzeszów, w ramach inwestycji buduje się nowy most na Wiśle w okolicach Połańca[15] oraz obwodnica wschodnia Mielca. Około 30 km na południe od Mielca przebiega częściowo budowana autostrada A4, której jeden z jej odcinków oddano do użytku 30 października 2013 roku wraz z węzłem Dębica Pustynia łączącym autostradę z drogą wojewódzką nr 985 Mielec - Dębica[16].

W Mielcu działają dwa duże przedsiębiorstwa liniowej komunikacji autobusowej. Spółka Miejska Komunikacja Samochodowa Sp. z o.o. pokrywa zapotrzebowanie na przewóz ludzi w obrębie miasta i jego najbliższych okolic. Z kolei PKS Arriva Mielec, której pojazdy odjeżdżają z dworca przy ul. Jagiellończyka, obsługuje linie podmiejskie i dalekobieżne. Ponadto swoje połączenia prowadzi kilka mniejszych firm przewozowych.

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Do Mielca doprowadzono kolej w 1887 roku[17]. Dworzec kolejowy Mielec, podobnie jak dwie małe stacje w osiedlach Rzochów i Wojsław, leżą na trasie linii kolejowej nr 25. W ostatnich latach transport szynowy w Mielcu wyraźnie stracił na znaczeniu. Odcinek Dębica – Mielec – Tarnobrzeg jest w fatalnym stanie technicznym, w 2009 został wstrzymany ruch pociągów osobowych oraz pospiesznych. Ruch pociągów pasażerskich miał zostać wznowiony z dniem 1 marca 2011, ale w wyniku zmiany decyzji w PKP Intercity to nie nastąpiło[18]. W kwietniu 2011 zlecono wykonanie studium wykonalności rewitalizacji tego odcinka, które zostało ukończone jesienią 2011[19]. Studium wykazało zasadność remontu, koszt prac oszacowano na 320 milionów złotych netto[20]. W 2012 prowadzony jest tylko ruch towarowy obsługiwany głównie przez państwowe PKP Cargo i prywatne spółki kolejowe.

Około 15 km na północ od Mielca przebiega Linia Hutnicza Szerokotorowa (linia kolejowa nr 65) o rozstawie toru 1520 mm (zgodnym ze stosowanym w krajach byłego ZSRR). Terminal przeładunkowy w Woli Baranowskiej umożliwia wymianę ładunków pomiędzy koleją szerokotorową a normalnotorową oraz ciężarówkami[21].

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Lotnisko Mielec.

W północnej części miasta znajduje się lotnisko, wykorzystywane głównie przez Polskie Zakłady Lotnicze jako lotnisko fabryczne i Aeroklub Mielecki jako lotnisko sportowe. W przeszłości wielokrotnie lądowały na nim samoloty transportowe i dyspozycyjne, zawsze jednak miało to związek z realizacją zapotrzebowań wytwórni lotniczej. Mieleckie lotnisko nie jest przystosowane do ruchu pasażerskiego, choć w 2005 zaproponowano stworzenie tu regionalnego, pasażerskiego portu lotniczego[potrzebne źródło]. Lotnisko jest wyposażone w system APV-I, który umożliwia lądowanie przy ograniczonej widoczności[22][23].

W 2012 otwarto przyszpitalne lądowisko dla helikopterów przy ul. Żeromskiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Pałacyk Oborskich przy ul. Legionów
Klasycystyczny Dworek Suchorzewskich
Księgarnia Dębickich przy ul. Mickiewicza 5
Willa Weryński przy ul. Kościuszki
Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Zabytki Mielca.
Zabytki nieruchome wpisane do rejestru zabytków województwa podkarpackiego[24][25]
Ważniejsze obiekty dziś nieistniejące lub przeniesione poza teren miasta

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Plac Armii Krajowej w Mielcu, z budynkiem Samorządowego Centrum Kultury
Jadernówka – filia Muzeum Regionalnego przy ul. Jadernych
Muza, jedna z licznych rzeźb plenerowych w mieście
Park za Miejską Biblioteką Publiczną, w tle widoczne jupitery stadionu Stali Mielec

Najważniejszą instytucją promującą kulturę w Mielcu jest podlegające Urzędowi Miasta Samorządowe Centrum Kultury utworzone 15 października 1997 Strukturę organizacyjną SCK stanowią:

  • Dom Kultury – powstał w 1953 jako Zakładowy Dom Kultury WSK Mielec. Później nosił nazwy: Robotnicze Centrum Kultury WSK i Miejski Ośrodek Kultury. Szybko stał się najważniejszym ośrodkiem kulturalnego życia miasta. W Domu Kultury mieszczą się m.in. kino Galaktyka (dawniej Metalowiec), Centrum Wystawienniczo-Promocyjne oraz siedziba Zespołu Pieśni i Tańca „Rzeszowiacy”[35][36].
  • Muzeum Regionalne:
    • Dworek Oborskich – wybudowany przez hrabiego Wacława Oborskiego, obecnie główna siedziba Muzeum Regionalnego,
    • Jadernówka – dawniej siedziba zakładu fotograficznego założonego przez Augusta Jadernego, obecnie muzeum fotograficzne dysponujące drugą w Polsce co do wielkości kolekcją aparatów i akcesoriów fotograficznych (ponad 500 sztuk)[37].
  • Miejska Biblioteka Publiczna.

Inną istotną organizacją jest powołane 16 stycznia 1964 Towarzystwo Miłośników Ziemi Mieleckiej im. Władysława Szafera[38]. Towarzystwo zajmuje się promocją mieleckiej kultury i szerzeniem wiedzy o historii miasta. W 2006 roku przy Towarzystwie powołano Grupę Literacką „Słowo”[39], w jej skład wchodzą m.in. Włodzimierz Kłaczyński, Włodzimierz Gąsiewski, Piotr Durak, Jerzy Mamcarz, Andrzej Ciach[40].

Od 1998 w okresie letnim w Mielcu odbywa się Międzynarodowy Festiwal Muzyczny (do roku 2000 Międzynarodowy Festiwal Organowy) poświęcony muzyce poważnej[41].

Mielec zdobi 28 rzeźb plenerowych rozmieszczonych w różnych punktach miasta[42].

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Budynek Państwowej Szkoły Muzycznej (dawna siedziba Rady Powiatowej)

Szkoły podstawowe

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Władysława Szafera w Mielcu
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Tadeusza Kościuszki w Mielcu
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Wojska Polskiego w Mielcu
  • Szkoła Podstawowa nr 6 im. Żwirki i Wigury w Mielcu
  • Szkoła Podstawowa nr 9 im. Władysława Jasińskiego „Jędrusia” w Mielcu
  • Szkoła Podstawowa nr 11 im. Jana Pawła II w Mielcu
  • Szkoła Podstawowa nr 12 im. Henryka Sienkiewicza w Mielcu
  • Szkoła Podstawowa nr 13 im. Jana Bytnara „Rudego” w Mielcu
  • Szkoła Podstawowa przy Niepublicznej Szkole Mistrzostwa Sportowego w Mielcu im. Grzegorza Lato

Gimnazja

  • Gimnazjum nr 1 w Mielcu
  • Gimnazjum nr 2 w Mielcu
  • Gimnazjum nr 3 w Mielcu
  • Gimnazjum nr 4 w Mielcu
  • Gimnazjum przy Niepublicznej Szkole Mistrzostwa Sportowego w Mielcu im. Grzegorza Lato
  • Niepubliczne Gimnazjum w Mielcu
  • Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 1 w Mielcu im. st. sierż. pilota Stanisława Działowskiego

Szkoły ponadgimnazjalne

  • I Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Konarskiego w Mielcu
  • II Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika w Mielcu
  • Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 1 w Mielcu im. st. sierż. pilota Stanisława Działowskiego
    • V Liceum Ogólnokształcące
  • Liceum przy Niepublicznej Szkole Mistrzostwa Sportowego w Mielcu im. Grzegorza Lato
  • Zespół Szkół Budowlanych im. Żołnierzy Armii Krajowej w Mielcu
    • Zasadnicza Szkoła Zawodowa Nr 2
    • Technikum Nr 2
    • II Liceum Profilowane
  • Zespół Szkół Ekonomicznych im. bł. ks. Romana Sitki w Mielcu
    • Zasadnicza Szkoła Zawodowa Nr 1
    • Technikum Nr 1
    • I Liceum Profilowane
  • Zespół Szkół Technicznych w Mielcu
    • Zasadnicza Szkoła Zawodowa Nr 3
    • Technikum Nr 3
    • III Liceum Profilowane (do 2010, obecnie nie istnieje)
    • III Liceum Ogólnokształcące
    • Szkoła Policealna Nr 3
    • Technikum Uzupełniające Nr 3
    • III Uzupełniające Liceum Ogólnokształcące
  • Zespół Szkół im. prof. Janusza Groszkowskiego w Mielcu
    • Zasadnicza Szkoła Zawodowa Nr 4
    • Technikum Nr 4
    • IV Liceum Profilowane (do 2010, obecnie nie istnieje)
    • IV Liceum Ogólnokształcące

Uczelnie

  • Wyższa Szkoła Gospodarki i Zarządzania w Mielcu
    • Specjalności:
      • Rachunkowość i Ubezpieczenia
      • Ekonomika i Zarządzanie Firmą
      • Turystyka Międzynarodowa
      • Ekonomika Gospodarki Samorządowej
      • Gospodarka Europejska
      • Nieruchomości
      • Polityk Europejski
    • Studia Podyplomowe:
      • Organizacja i zarządzanie oświatą
      • Rachunkowość i finanse
  • Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny Akademii Górniczo-Hutniczej
    • kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn
    • kierunek: Robotyka i Automatyka
    • kierunek: Mechatronika
    • kierunek: Inżynieria Mechaniczna i Materiałowa
  • oddział zamiejscowy Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie (planowany)
  • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych

Szkoły artystyczne

  • Szkoła muzyczna I i II stopnia
  • Dwie prywatne szkoły muzyczne

Szkoły specjalne

  • Zespół Szkół Specjalnych w Mielcu
    • Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalna Nr 1
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Mielcu
    • Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalna Nr 2
    • Szkoła Specjalna Przysposabiająca do Pracy

Media[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Media w Mielcu.

Prasa[edytuj | edytuj kod]

  • Korso – tygodnik regionalny, wydawany od 1 sierpnia 1991[43] (nakład ponad 8000 egz.[44])
  • Dobry Tydzieńtygodnik regionalny, wydawany od 10 grudnia 2008 (nakład 10 000 egz.)[potrzebne źródło]
  • Wizjer Regionalny – tygodnik regionalny[potrzebne źródło]
  • Hejmielec – bezpłatny dwutygodnik, papierowe wydanie portalu hej.mielec.pl ukazujące się od 16 września 2011[45].
  • Wydarzenia – tygodnik regionalny, ukazujący się od 27 października 2006[46] do 2008[potrzebne źródło]
  • Echo Dnia (wydanie podkarpackie) – kielecki dziennik regionalny, wydanie przygotowywane w Mielcu, Tarnobrzegu i Stalowej Woli, w powiecie mieleckim ukazuje się od 24 kwietnia 1998[47]
  • Gazeta Mielecka – kwartalnik[potrzebne źródło]
  • Wieści Regionalne – dwutygodnik społeczno-kulturalny, wydawany od 1990 jako pierwsza w regionie mieleckim gazeta prywatna (nakład ok. 2500 egz.)[48]
  • Nadwisłocze – kwartalnik społeczno-kulturalny, kolportowany w całej Polsce (nakład ok. 5000 egz.)[49]
  • Magazyn Prasowy Mielecka Strefa – bezpłatny dwutygodnik reklamowy, wydawany od 1994 (nakład ok. 5000 egz.)[50]
  • W Kręgu Mieleckich Humanistów – kwartalnik Stowarzyszenia Nauczycieli Polonistów wydawany od 2000[51]
  • Inny Świat – pismo anarchistyczne wydawane od 1993[52]
  • Mielczanin – wydawnictwo informacyjno-promocyjne Urzędu Miasta w Mielcu ukazujące się nieregularnie od 1996 w nakładzie ok. 1000 egzemplarzy[53]

Radio i telewizja[edytuj | edytuj kod]

Przez wiele lat w mieście funkcjonowała lokalna rozgłośnia radiowa: najpierw Hit FM (1992-1999), a wkrótce po jego upadku Puls FM (2001-2008)[46]. Obie nadawały na częstotliwości 102,4 MHz FM. Ponadto w mieście funkcjonuje studio regionalne RDN Małopolska[potrzebne źródło].

W latach 90. działała regionalna telewizja TVK Gosat[46], nadająca cotygodniowy program informacyjny Kalejdoskop Mielecki oraz relacje z lokalnych wydarzeń. Obecnie w mieście funkcjonuje lokalny oddział Twojej Telewizji Kablowej[potrzebne źródło].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Budynek sądu przy ul. Kościuszki 15
Podział administracyjny Mielca
Information icon.svg Osobny artykuł: Osiedla Mielca.

Mielec jest podzielony na 18 osiedli[54], które są jednostkami pomocniczymi wspólnoty samorządowej. Zostały utworzone 14 czerwca 1978 przez Miejską Radę Narodową, a następnie wraz z przyłączeniem kolejnych terenów, podział ten był korygowany. Podział na osiedla obejmuje cały obszar miasta, a przy ich wyznaczaniu pod uwagę wzięta została jednorodność układu osadniczego, układ przestrzenny oraz możliwości integracji w celu wykonywania zadań publicznych.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Nieistniejąca już synagoga w Mielcu
Barokowy kościółek pomocniczy pw. św. Marka w parafii pw. św. Mateusza

Przypuszcza się, że pierwsza parafia w Mielcu (wymienianym w dokumentach jako Imelecz) została ufundowana przez właściciela Mielca, Paszko Trestkę, pomiędzy rokiem 1357 a 1374. Żydzi zaczęli osiedlać się z końcem XVI wieku. Kalwinizm w Mielcu się nie pojawił, natomiast pierwszy zbór Kościoła Zielonoświątkowego otworzono w latach 90. XX wieku[55][56].

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

Sport[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Sport w Mielcu.
Grzegorz Lato (pośrodku) strzela jedyną bramkę w meczu Polska – Szwecja podczas MŚ w RFN w 1974; Reprezentacja Polski zajęła na tych Mistrzostwach trzecie miejsce, a Lato został królem strzelców
Piłkarsko-lekkoatletyczny Stadion Stali Mielec przy ul. Solskiego

Mielecki sport kojarzony jest przede wszystkim z drużyną piłkarską reprezentującą wielosekcyjny klub Stal Mielec. Zespół ten dwukrotnie, w latach 1973 i 1976, zdobył tytuł Mistrza Polski. Jego zawodnicy często byli nagradzani powołaniami do kadry narodowej, a stadion, na którego murawie rozgrywane były mecze, zaliczany jest do największych tego typu obiektów w kraju. W wyniku transformacji ustrojowej właściciel Stali – WSK „PZL-Mielec” (ob. Polskie Zakłady Lotnicze) – popadł w poważne kłopoty finansowe, czego skutkiem był rozpad klubu na kilka mniejszych w połowie 1997 roku[46].

Kontynuatorem piłkarskiej tradycji jest FKS Stal Mielec, który w sezonie 2011/2012 występuje na murawach III ligi[58]. Pomimo słabych wyników drużyny seniorów, klub słynie z bardzo wysokiego poziomu kształcenia młodzieży. Duże w tym zasługi ma funkcjonująca przy klubie Szkoła Mistrzostwa Sportowego im. Grzegorza Laty. W 2006 FKS Stal Mielec zajął trzecie miejsce w Mistrzostwach Polski Juniorów Starszych. Rok 2007 przyniósł kolejne sukcesy – juniorzy starsi zajęli drugie miejsce, pokonując przy tym mistrza Polski z poprzedniego sezonu Gwarka Zabrze, juniorzy młodsi natomiast zdobyli tytuł Mistrza Polski[59] pokonując w turnieju finałowym SMS Łódź 1:0, MKS Cracovię Kraków SSA 5:0 i remisując z Jagiellonią Białystok 0:0. Jest to największe osiągnięcie w historii juniorskiej Stali.

Siatkarki Stali Mielec w sezonie 2010/2011

Klub Piłki Siatkowej Kobiet Stal Mielec w latach 1997–2012 reprezentował miasto w rozgrywkach najwyższego szczeblu w Polsce (kolejno Serii A, Ligi Siatkówki Kobiet i PlusLigi Kobiet), sporadycznie także w europejskich pucharach. Zespół zdobył Wicemistrzostwo Polski w sezonie 1999/2000, brązowy medal Mistrzostw Polski w 1998/1999 i 2003/2004, srebrny medal Pucharu Polski w 1998/1999[46], a w sezonie 2002/2003 dotarł do ćwierćfinału Pucharu Konfederacji CEV[60]. Od sezonu 2012/2012 zespół występuje jako Stal Mielec S.A. w 1 lidze.

Tauron Stal Mielec od sezonu 2010/11 gra w ekstraklasie[61]. Z sekcji lekkoatletycznej wyłonił się natomiast Lekkoatletyczny Klub Sportowy Stal Mielec[62], a z pływackiej Uczniowski Klub Sportowy Ikar Mielec (obecnie Międzyszkolny Klub Sportowy Ikar Mielec)[63]. Z biegiem czasu powstawały kolejne kluby, które nazwą odwoływały się do Stali. W 2005 roku zawiązał się Mielecki Klub Piłki Siatkowej Stal Mielec, który występuje w III lidze, a w 2009 futsalowy Klub Sportowy Fair Play Mielec (obecnie Klub Futsalu Stal Mielec), grający w II lidze[64].

Szczególne zasługi dla polskiego chodu sportowego ma Odrodzone Towarzystwo Gimnastyczne Sokół Mielec, klub niezwiązany z dawną Stalą, którego wychowankami są m.in. Rafał Augustyn[65], Paulina Buziak[66] i Rafał Sikora[67], Mistrzowie i Reprezentanci Polski.

Dużą rolę w dziedzinie propagowania zdrowego stylu życia odgrywa Mielecki Ośrodek Sportu i Rekreacji. Zajmuje się on m.in. administracją obiektów sportowych: stadionu, hali sportowo-widowiskowej, kąpieliska, lodowiska, kortów tenisowych i innych. Od roku akademickiego 2008/2009 w mieście funkcjonuje oddział zamiejscowy Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie[68].

Ponadto w Mielcu działają m.in.[69]:

  • Mielecki Klub Sportowy Gryf
  • Towarzystwo Gimnastyczne Sokół Mielec
  • Aeroklub Mielecki
  • Klub Szachowy SDK-Lotnik
  • Klub Sportowy Smoczanka
  • MKS TS Reg-Benz Mielec – klub tenisa stołowego startujący w II lidze
  • USB „Iryda” Mielec
  • Klub Żeglarski „Orkan” Mielec

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Mielcem[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Jana Kilińskiego u zbiegu ulic Wolności, Jadernych i Mickiewicza
Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Mielcem.

Znani mielczanie[edytuj | edytuj kod]

Historyczni
Artyści
Pisarze i poeci
Dziennikarze
Naukowcy
Politycy
Sportowcy

Inne osoby związane z Mielcem[edytuj | edytuj kod]

Honorowi obywatele miasta[edytuj | edytuj kod]

Decyzja o wręczeniu tego szczególnego wyróżnienia leży w gestii Rady Miejskiej. Honorowe obywatelstwo może być przyznane wyłącznie osobie nie mieszkającej na stale w Mielcu, która w nadzwyczajnym stopniu przysłużyła się miastu. Najprawdopodobniej jedynie sześć osób zostało uhonorowanych w ten sposób[76]:

1873 Eugeniusz Beneszek starosta mielecki
1897 Seweryn Chrząszczewski starosta mielecki
1903 hrabia Leon Piniński namiestnik Galicji
1913 dr Andrzej Kędzior dyrektor Krajowego Biura Melioracyjnego we Lwowie
1938 Zygmunt Szlichting starosta mielecki
1990 Lech Wałęsa prezydent Polski

Przyjaciele miasta Mielca[edytuj | edytuj kod]

Za szczególne zasługi wobec Mielca przyznawany jest Medal Przyjaciel miasta Mielca[77].

Data wyróżnienia Wyróżniony Uzasadnienie
18 marca 1997 Stanisław Soloch (mer miasta Douchy-les-Mines we Francji) za zasługi położone dla nawiązania, umacniania i rozwijania współpracy Douchy-les-Mines i Mielca
Paulo Rodrigues (sekretarz przemysłu, handlu i turystyki stanu Goiás w Brazylii) za zasługi w nawiązaniu i rozwoju współpracy gospodarczej Brazylii i Polski (głównie miast Anapolis i Mielca)
Erivan Bueno De Morais (deputowany stanu Goiás w Brazylii)
22 września 1997 Jose Paes De Lucena (prezes zarządu PZL-Mielec w Brazylii (Fabica de Avioes do Brasil)
3 października 1997 Marek Pol za szczególny wkład pracy w restrukturyzację mieleckiego przemysłu, a także w przygotowanie i powołanie pierwszej w Polsce Specjalnej Strefy Ekonomicznej EURO-PARK MIELEC
Wacław Niewiarowski
Tadeusz Soroka
Arkadiusz Krężel
Edward Nowak
Teresa Korycińska
14 września 1998 Robert Grudzień (organista) za szczególny wkład pracy w przygotowanie i przeprowadzenie Międzynarodowego Festiwalu Organowego w Mielcu
20 września 1999 Wiesław Ochman (polski śpiewak) za sympatię dla Mielca, polską i światową wielkość artystyczną, uświetnienie występem koncertów finałowych Międzynarodowego Festiwalu Organowego w Mielcu
19 września 2001 Maciej Sysło (profesor Uniwersytetu Wrocławskiego) za otwartą sympatię dla Mielca, pomoc przy organizowaniu ogólnopolskich konferencji edukacyjnych Informatyka w szkole 2000 i 2001 w Mielcu, oraz promowanie Mielca jako miasta przyjaznego nowoczesnej edukacji
3 kwietnia 2003 Feliks Kiryk (profesor Akademii Pedagogicznej w Krakowie) za naukowo-historyczne badania regionu mieleckiego w latach 1970-2000, zawarte w trzytomowym dziele Mielec. Z dziejów miasta i regionu oraz prezentowane w niezliczonych artykułach naukowych i na wielu sympozjach, za sympatię wobec Mielca
30 maja 2003 Andrzej Niemczyk (trener polskiej reprezentacji siatkarek) za trenerskie i zawodnicze zasługi w siatkarskich reprezentacjach Polski oraz kadrze Stali Mielec
11 lutego 2004 Wiktor Skworc (biskup ordynariusz Diecezji Tarnowskiej) za wspieranie wspólnych inicjatyw kulturalnych i oświatowych, za opiekę duchową nad wszystkimi mielczanami oraz parafiami Mielca i powiatu mieleckiego
2 maja 2004 Werner Hamel (burmistrz miasta Löhne w Niemczech) za zasługi w zakresie nawiązania i rozwoju partnerskiej współpracy Löhne i Mielca oraz przygotowanie przyjacielskiej platformy dla przyszłej współpracy samorządów obu miast i ich mieszkańców
9 lipca 2004 Henryk Kasperczak (zawodnik i trener piłki nożnej) za wielkie zasługi dla Stali Mielec w latach 1965-1978, sukcesy jako piłkarz i trener, jako wyraz dumy i uznania mielczan
15 maja 2005 Paweł Adamek (dyrygent orkiestry Państwowej Szkoły Muzycznej I i II stopnia w Dębicy) za aktywność w budowaniu współpracy pomiędzy środowiskami kulturalnymi Mielca i Dębicy
1 czerwca 2007 rodzina Kirchhoff za zasługi w pomnażaniu potencjału gospodarczego Mielca, za harmonijną współpracę w dziedzinie kultury Mielca i innych stref życia publicznego
21 lutego 2011 Antoni Tajduś (profesor i rektor Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie) za zasługi w pomnażaniu potencjału intelektualnego młodzieży, a przy tym za wybitny wkład na rzecz rozwoju Mielca w dziedzinie nowoczesnego szkolnictwa wyższego oraz za przydawanie prestiżu uczelni macierzystej także Zamiejscowemu Ośrodkowi Dydaktycznemu AGH w Mielcu.
29 września 2012 Heinz-Dieter Held (burmistrz miasta Löhne w Niemczech) za kontynuację zapoczątkowanych w 2002 roku wzajemnych uzgodnień o partnerstwie Mielca i Löhne oraz za budowanie przyjaznych więzi pomiędzy środowiskami Mielca i Löhne w dziedzinie samorządności, kultury, oświaty, sportu i przemysłu
10 maja 2013 Renata i Henryk Bury (przedsiębiorcy) za szczególne zasługi w budowaniu pomostów zaufania między mieszkańcami Unii Europejskiej oraz w podzięce za harmonijne pomnażanie potencjału gospodarczego miasta Mielca i transfer innowacji technicznych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Mimo że dawna siedziba Oborskich wpisana jest do rejestru zabytków jako zespół pałacowy, to rzeczony obiekt faktycznie jest dworem zaprojektowanym według modnej niegdyś koncepcji nazywanej pałacykiem i powszechnie nazywany jest Pałacykiem Oborskich lub Dworkiem Oborskich. Porównaj: [1].
  2. We wnętrzu synagogi (oraz kilku innych budynków, które podpalono) życie straciło kilkadziesiąt osób narodowości żydowskiej. Była to pierwsza na dużą skalę zbrodnia ludobójstwa dokonana na ziemiach polskich.

Przypisy

  1. Handel w Mielcu. www.mielec.pl. [dostęp 2011-11-24].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.
  3. Historia miasta – śreniowiecze w Encyklopedii miasta Mielca
  4. Historia miasta – lata 1457-1772 w Encyklopedii miasta Mielca
  5. pod red. Feliksa Kiryka: Mielec. Dzieje miasta i regionu. Tom I. Rzeszów: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1984, s. 440.
  6. Historia miasta pod zaborem austriackim (1772-1918) w Encyklopedii miasta Mielca
  7. Historia miasta – lata 1918-1939 w Encyklopedii miasta Mielca
  8. Praca zbiorowa, Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa 1975, s.325,
  9. Andrzej Krempa: 63 rocznica wyzwolenia Mielca. TMZM, 2007-08-02. [dostęp 2013-03-08].
  10. Historia miasta – II wojna swiatowa w Encyklopedii miasta Mielca
  11. Historia Miasta w latach 1945-1988 w Encyklopedii miasta Mielca
  12. Historia miasta – od 1989 w Encyklopedii miasta Mielca
  13. Ludność w 2010 roku, Mielec – gmina miejska (wg Grupa wieku – 10 lat, Płeć). GUS. [dostęp 2011-08-07].
  14. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  15. Małgorzata Bujara, Marcin Sztandera: Most w Połańcu już się kroi. rzeszow.gazeta.pl, 2010-02-18. [dostęp 2011-05-18].
  16. Autostrada A4 z Rzeszowa do Dębicy otwarta dla kierowców (pol.). gddkia.gov.pl, 2013-10-30. [dostęp 2013-10-30].
  17. Historia miasta – Pod zaborem austriackim (1772-1918) w Encyklopedii miasta Mielca
  18. Joanna Tarnowska: PKP Intercity zmieniło trasę Hetmana. Pociąg nie pojedzie przez Mielec. nowiny24.pl, 2011-01-27. [dostęp 2011-05-18].
  19. Informacje dotyczące postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. 2011-04-11. [dostęp 2011-06-13].
  20. Studium wykonalności dla odcinka Ocice – Mielec – Dębica. RynekInfrastruktury.pl, 2012-01-16. [dostęp 2012-05-07].
  21. Wola Baranowska LHS. LHS. [dostęp 2013-10-16].
  22. Marcin Kołacz: Pozytywny wynik testów systemu APV-I. EPML Spotters. [dostęp 2011-06-24].
  23. Testy procedury lądowania APV na EPML. EPML Spotters. [dostęp 2011-06-24].
  24. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo podkarpackie (pol.). 31 marca 2014. [dostęp 2011-05-25]. s. 71-72.
  25. Zabytkowe obiekty wpisane do rejestru zabytków w Encyklopedii miasta Mielca
  26. Jadernówka – rys historyczny. SCK w Mielcu. [dostęp 2011-05-25].
  27. Dworek przy ul. T. Kościuszki 5 w Encyklopedii miasta Mielca
  28. Sala Królewska w Encyklopedii miasta Mielca
  29. Wojsław w Encyklopedii miasta Mielca
  30. Zamek Mieleckich. Tow. Miłośników Ziemi Mieleckiej. [dostęp 2011-05-25].
  31. Rynek w Encyklopedii miasta Mielca
  32. Tablica na pomniku.
  33. Mielec – synagoga. Wirtualny Sztetl. [dostęp 2011-06-27].
  34. Oficjalna strona parafii pw. Św. Marka Ewangelisty w Mielcu-Rzochowie. [dostęp 2011-05-25].
  35. Dom kultury w Encyklopedii miasta Mielca
  36. Dom Kultury. SCK w Mielcu. [dostęp 2011-05-25].
  37. Rozpoczęto kapitalny remont Jadernówki w Mielcu. www.tmzm.mielec.pl, 2010-05-07. [dostęp 2013-06-16].
  38. Jan Stępień: Historia, cz. 2. TMZM. [dostęp 2011-09-29].
  39. Zbigniew Michalski: Mielecka Grupa Literacka „Słowo”. TMZM. [dostęp 2011-09-29].
  40. Grupa Literacka „Słowo”. [dostęp 2011-09-29].
  41. Historia Międzynarodowego Festiwalu Muzycznego. Samorządowe Centrum Kultury. [dostęp 2011-05-18].
  42. Rzeźby plenerowe w Encyklopedii miasta Mielca
  43. „Korso” w Encyklopedii miasta Mielca
  44. O nas, kontakt. Korso. [dostęp 2011-08-16].
  45. hejmielec na papierze!. hej.mielec.pl, 2011-09-16. [dostęp 2012-01-19].
  46. 46,0 46,1 46,2 46,3 46,4 Kalendarium (od 1989 r.) w Encyklopedii miasta Mielca
  47. O gazecie. Echo Dnia. [dostęp 2011-08-16].
  48. Wieści Regionalne. AW Promocja. [dostęp 2011-08-16].
  49. Nadwisłocze. AW Promocja. [dostęp 2011-08-16].
  50. Magazyn Prasowy Mielecka Strefa. AW Promocja. [dostęp 2011-08-16].
  51. W Kręgu Mieleckich Humanistów w Encyklopedii miasta Mielca
  52. Pismo. Inny Świat. [dostęp 2011-08-16].
  53. „Mielczanin” w Encyklopedii miasta Mielca
  54. Osiedla. www.mielec.pl. [dostęp 2011-05-22].
  55. Kościół katolicki w Mielcu w Encyklopedii miasta Mielca
  56. Kościół Zielonoświątkowy – zbór w Mielcu w Encyklopedii miasta Mielca
  57. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 25 maja 2014.
  58. Tomasz Leyko: Stal Mielec jednak zostaje w III lidze, Sokół w Nisko w IV!. Nowiny24. [dostęp 2011-09-28].
  59. Marcin Lew: Juniorzy Stali Mielec mistrzami Polski!. rzeszow.gazeta.pl, 2007-07-15. [dostęp 2011-05-18].
  60. Oficjalna strona CEV (ang.). web.archive.org. [dostęp 2011-06-28].
  61. Sławomir Bromboszcz: Stal i AZS AWF w ekstraklasie, czas na baraże. SportoweFakty.pl, 2010-05-09. [dostęp 2011-06-28].
  62. Lekkoatletyczny Klub Sportowy w Encyklopedii miasta Mielca
  63. Ikar (Uczniowski Klub Sportowy, Międzyszkolny Klub Sportowy w Encyklopedii miasta Mielca
  64. Historia klubu. KF Stal Mielec. [dostęp 2011-09-28].
  65. Rafał Augustyn. Ludzie Sportu. [dostęp 2011-06-28].
  66. Mielec w bazie Polskiego Związku Lekkiej Atletyki (pol.)
  67. Rafał Sikora. Ludzie Sportu. [dostęp 2011-06-28].
  68. Warszawska AWF otwiera swój oddział w Mielcu. nowiny24.pl, 2008-03-25. [dostęp 2011-06-28].
  69. Wykaz klubów, stowarzyszeń i organizacji sportowych działających na terenie Mielca. [dostęp 2011-05-18].
  70. Międzynarodowa współpraca Mielca: Douchy-les-Mines. www.mielec.pl. [dostęp 2011-06-10].
  71. Międzynarodowa współpraca Mielca: Löhne. www.mielec.pl. [dostęp 2011-06-10].
  72. 72,0 72,1 72,2 Mamy nowe miasta partnerskie we Francji. www.mielec.pl, 2011-05-30. [dostęp 2011-06-10].
  73. Międzynarodowa współpraca Mielca: Mukaczewo. www.mielec.pl. [dostęp 2011-06-10].
  74. Międzynarodowa współpraca Mielca: Tiszaföldvár. www.mielec.pl. [dostęp 2011-06-10].
  75. Międzynarodowa współpraca Mielca: Vila Nova de Poiares. www.mielec.pl. [dostęp 2011-06-10].
  76. Honorowe obywatelstwo Mielca w Encyklopedii miasta Mielca
  77. Przyjaciele miasta Mielca. www.mielec.pl. [dostęp 2013-06-22].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]