Mikalojus Konstantinas Čiurlionis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mikalojus Konstantinas Čiurlionis

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis (pol. Mikołaj Konstanty Czurlanis, ur. 22 września 1875 w Oranach, zm. 10 kwietnia 1911 w Pustelniku (Marki) koło Warszawy) – litewski kompozytor, malarz i grafik. Najwybitniejsza postać w kulturze litewskiej przełomu XIX i XX wieku.

Życie[edytuj | edytuj kod]

M. K. Čiurlionis na znaczku poczty radzieckiej z 1975 (Michel 4392, Scott 4357)
Czerwony Dwór w Pustelniku w Markach
Tablica upamiętniająca litewskiego kompozytora i malarza Mikalojusa Konstantinasa Čiurlionisa na Czerwonym Dworze w Pustelniku w Markach, gdzie przez pewien czas mieszkał

Urodził się w rodzinie organisty. W latach 1889-1893 uczył się w szkole orkiestrowej, grając w nadwornej kapeli księcia M. Ogińskiego[1]. Dzięki jego pomocy finansowej kształcił się w Warszawie w tamtejszym Instytucie Muzycznym (1894-1899), m.in. u Antoniego Sygietyńskiego i Zygmunta Noskowskiego. W latach 1901-1902 kontynuował studia w konserwatorium w Lipsku w klasie Karla Reinecke. W 1902 wrócił do Warszawy i podjął naukę w Klasie Rysunkowej; a w 1904-1906 – studia w Warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem m.in. Ferdynanda Ruszczyca i Konrada Krzyżanowskiego. Zaprzyjaźnił się wtedy z Eugeniuszem Morawskim, podobnie jak on – kompozytorem i malarzem. W tych latach Čiurlionis kierował chórem warszawskiego Towarzystwa Litewskiego Wzajemnej Pomocy.

W 1907 wyjechał do Wilna. Włączył się w działalność Litewskiego Towarzystwa Artystycznego, zakładając w nim sekcję muzyczną. Zorganizował II Wystawę malarstwa litewskiego oraz I Konkurs Kompozytorów Litewskich. Rozpoczął naukę języka litewskiego.

W 1908 roku wyjechał do Petersburga, gdzie nawiązał kontakt z grupą malarską "Świat Sztuki". Ożenił się z litewską poetką Sofiją Kymantaitė‎. Wtedy też ujawniła się jego choroba umysłowa. Zmarł w podwarszawskim sanatorium „Czerwony Dwór" w Pustelniku, dziś Marki.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Malarstwo[edytuj | edytuj kod]

Jak dotąd największe uznanie zdobyło malarstwo Čiurlionisa. Jest on przedstawicielem symbolizmu, a zarazem jednym z prekursorów abstrakcjonizmu.

Jako grafik tworzył fluoroforty, plakaty, ilustracje do książek. Od około 1905 tworzył na wpół abstrakcyjne obrazy malowane techniką tempery o muzycznych tytułach (np. dyptyk Preludium i Fuga – około 1907-1908). Namalował ok. 300 obrazów, z których wiele wystawionych jest muzeum Čiurlionisa w Kownie. Ulegał wpływom Arnolda Böcklina, A.V. Beardsleya i swego nauczyciela Ferdynanda Ruszczyca. W abstrakcyjnych układach kompozycji zawierał impresje muzyczne. Trzyczęściowe prace malowane temperą układał w cykle niejednokrotnie wzorowane na cyklach muzycznych. Są więc:

  • cykle sonat: Sonata Węża, Sonata morza, Sonata piramid, Sonata słońca, Sonata wiosenna, Sonata letnia, Sonata jesienna
  • dyptyki Preludia i fuga
  • Symfonia żałobna

i in.

Uważał, że: „nie ma granic pomiędzy sztukami. Muzyka łączy poezję i malarstwo, ma swoją architektonikę. Malarstwo może posiadać także takąż architektonikę jak muzyka i w farbach wyrażać dźwięki[2].

Jego malarstwo wywarło duży wpływ na współczesną sztukę Litwy.

Galeria obrazów[edytuj | edytuj kod]

Stworzenie świata (1906-07)[edytuj | edytuj kod]

Sonata wiosenna (1907)[edytuj | edytuj kod]

Sonata letnia (1908)[edytuj | edytuj kod]

Sonata słoneczna (1907)[edytuj | edytuj kod]

Sonata morza (1908)[edytuj | edytuj kod]

Sonata piramid (1908)[edytuj | edytuj kod]

Sonata gwiazd (1908)[edytuj | edytuj kod]

Muzyka[edytuj | edytuj kod]

Jako kompozytor uważany jest Čiurlionis za pierwszego twórcę artystycznej muzyki litewskiej. Poemat symfoniczny Miške (W lesie) napisany w 1901 roku był pierwszym litewskim utworem na orkiestrę. Muzyka ta nie znalazła sobie jednak wówczas drogi do sal koncertowych. Poemat symfoniczny Morze – utwór będący wręcz modelową ilustracją muzycznego symbolizmu [3] – czekał na pierwsze wykonanie prawie 30 lat.

Jego dorobek obejmujący ok. 300 utworów tworzą przede wszystkim:

  • kantata De profundis na chór i orkiestrę (1899)
  • poematy symfoniczne W lesie (1901) i Morze (1903-07)
  • uwertura symfoniczna Kejstutis (1902)
  • około 200 utworów fortepianowych (głównie preludiów)
  • utwory organowe
  • utwory kameralne
  • opracowania pieśni ludowych.
  • szkice do opery Jürate, poematu symfonicznego Stworzenie świata

Jako kompozytor był równie nowatorski jak malarz. Rozwinął oryginalny sposób tworzenia melodii uważany za jeden z prototypów serializmu.

Autorem pierwszej monografii Čiurlionisa był Vytautas Landsbergis (wyd. w Leningradzie 1975).

Związki z Polską[edytuj | edytuj kod]

  • Čiurlionis koresponował po polsku, tymczasem do lat 70. XX wieku na Litwie był dostępny wyłącznie litewski przekład jego listów.[4].
  • Twórczość Čiurlionisa była w dużym stopniu związana ze środowiskiem warszawskim.
  • Jako dziecko Čiurlionis nie mówił po litewsku, za Litwina uznał się w 30 roku życia[5].

Przypisy

  1. "Pejzaż jak muzyka" Monika Małkowska, artykuł w cyklu "Księga Kresów Wschodnich", nr 33, s.15, wydawanym przez "Rzeczpospolitą"
  2. B. Weber Čiurlionis, Encyklopedia Muzyczna PWM. Część biograficzna, Kraków 1984, s. 207
  3. D. Mirka Idea korespondencji w poemacie symfonicznym Morze, w: W kręgu muzyki litewskiej, Akademia Muzyczna w Krakowie 1997.
  4. http://podkowianskimagazyn.pl/nr45/ciurlonis.htm Anna Baranowa Spotkania z Čiurlionisem
  5. Mateusz Puszczyński: Krótka historia pewnej litewskiej rodziny. 2010-02-16. [dostęp 2014-09-21].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons