Miklós Nyiszli

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Miklós Nyiszli (ur. 17 czerwca 1901 w Somlyo, obecnie Şimleu Silvaniei, zm. 5 maja 1956 Oradea) – rumuński Żyd węgierskiego pochodzenia, lekarz antropolog.

Wczesne lata i nauka[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Transylwanii – terytorium węgierskim od 1920 roku należącym do Rumunii. W Rumunii ukończył szkołę podstawową i gimnazjum, a następnie rozpoczął studia medyczne w Klużu (Kolozsvár). Po pierwszym roku studiów przeniósł się do Niemiec i podjął studia medyczne na uniwersytecie w Kilonii, które kontynuował i ukończył we Wrocławiu (Breslau) w 1930. Po uzyskaniu tytułu doktora medycyny powrócił do Rumunii, gdzie rozpoczął prywatną praktykę lekarską. W 1940 na podstawie traktatu rumuńsko-węgierskiego znalazł się na terytorium Węgier.

Więzień Auschwitz[edytuj | edytuj kod]

W czasie II wojny światowej, po zajęciu Węgier przez III Rzeszę, wiosną 1944 wraz z rodziną (żoną Małgorzatą i córką Zuzanną) został wywieziony do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. W czasie selekcji na rampie w Birkenau on, jego żona i córka zostali skierowani do pracy w obozie. Dr Nyiszli został oznaczony numerem A-8450. Dzięki swej specjalizacji w zakresie medycyny sądowej oraz studiom w Niemczech i doskonałej znajomości języka został zatrudniony przez doktora Josefa Mengele jako specjalista od przeprowadzania sekcji zwłok. Ponadto do jego obowiązków należała opieka lekarska nad więźniarską i esesmańską obsługą komór gazowych i krematoriów. Na zlecenie doktora Mengele dokonywał autopsji zwłok bliźniąt i karłów, które były przedmiotem eksperymentów pseudomedycznych „Anioła Śmierci”. Będąc zakwaterowany w budynku krematorium I (II) w Birkenau Nyiszli miał wgląd w największą tajemnicę obozu – masowych mordów tysięcy ludzi (głównie Żydów) w komorach gazowych. Był także świadkiem słynnego buntu w Sonderkommando w październiku 1944 roku. W styczniu 1945 został ewakuowany z Auschwitz, 5 maja 1945 w obozie Ebensee doczekał wyzwolenia przez Amerykanów.

Po wojnie[edytuj | edytuj kod]

Po wyzwoleniu Miklós Nyiszli wrócił do Rumunii, gdzie ponownie podjął się pracy lekarza. Kilka miesięcy później powróciły jego żona i córka, wyzwolone w Bergen-Belsen. W październiku 1947 Nyiszli zeznawał w sprawie IG Farbenindustrie, wchodzącej w skład procesów norymberskich.

W ostatnich latach życia Miklós Nyiszli chorował. 5 maja 1956 zmarł na zawał serca.

Wspomnienia[edytuj | edytuj kod]

Wkrótce po wojnie Nyiszli spisał swoje obozowe wspomnienia, opublikowane w 1946 w języku węgierskim w książce Byłem asystentem doktora Mengele. Wspomnienia te doczekały się przekładów na wiele języków. W Polsce po raz pierwszy ukazały się w 1966 jako Pracownia doktora Mengele.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Miklós Nyiszli: Byłem asystentem doktora Mengele. Oświęcim: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, 2000. ISBN 83-906992-6-5.