Mikołaj Wisznicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mikołaj Wisznicki
Mikołaj Wisznicki
tytularny generał brygady tytularny generał brygady
Data i miejsce urodzenia 19 grudnia 1870
Hołowkówka,  Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 22 czerwca 1954
Beckenham, Wielka Brytania 
Przebieg służby
Lata służby 1896, 1904-1905, 1914-1926
Siły zbrojne Armia Imperium Rosyjskiego Wojsko Polskie
Jednostki 48 Pułk Ułanów Odeskich
I Korpus Polski w Rosji
1 Pułk Ułanów Krechowieckich
7 Brygada Jazdy
8 Brygada Jazdy
Korpus Kadetów nr 2
Stanowiska komendant Korpusu Kadetów nr 2
Główne wojny i bitwy wojna rosyjsko-japońska
I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (dwukrotnie)

Mikołaj Wisznicki (ur. 19 grudnia 1870 we wsi Hołowkówka[1] w powiecie czehryńskim, zm. 22 czerwca 1954 w Beckenham pod Londynem). Tytularny generał brygady Wojska Polskiego, wybitny pedagog, pionier krajoznawstwa, jeden z twórców Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, grafik, malarz.

Wczesne lata życia[edytuj | edytuj kod]

Syn Władysława Wisznickiego herbu Ramułt i Pelagii ze Świętorzeckich. Po ukończeniu gimnazjum w Kijowie wstąpił na Wydział Przyrodniczy Uniwersytetu Świętego Włodzimierza w Kijowie. Ukończył go 30 maja 1896 roku otrzymując dyplom przyrodnika–geografa.

W roku 1898 ożenił się z Dorotą Karoliną Lubiewa-Michalską. Początkowo pracował i mieszkał w Kijowie, a następnie przeprowadził się do Warszawy, gdzie studiował malarstwo w Szkole Sztuk Pięknych.

Od marca 1906 roku wkładał geografię i biologię w Gimnazjum im. Stanisława Staszica oraz w Szkole Średniej Ogólnokształcącej Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej (obecnie Zespół Szkół im. inż. Stanisława Wysockiego na warszawskiej Ochocie).

Zyskał popularność jako ilustrator i karykaturzysta, współpracował z pismem satyrycznym „Mucha”. W tym okresie tworzył głównie rysunki i małe formy graficzne.

Kariera wojskowa[edytuj | edytuj kod]

Po studiach odbył służbę wojskową w rosyjskiej szkole chorążych kawalerii. Został przeniesiony do rezerwy jako oficer kawalerii. W związku z wybuchem wojny rosyjsko–japońskiej powołano go 48 Pułku Ułanów Odeskich.

Po wybuchu I wojny światowej w 1914 roku powołano go do służby w armii rosyjskiej. W rejonie Przemyśla został poważnie ranny. Po wielu perypetiach wraz z żoną dotarł do Bobrujska, gdzie od dnia 25 listopada 1917 roku w I Korpusie generała Józefa Dowbor-Muśnickiego powierzono mu funkcję wykładowcy geografii w I Polskiej Szkole Artylerii działającej w ramach Legii Podchorążych. Wykonywał ją do do chwili rozbrojenia Korpusu przez Niemców w czerwcu 1918 roku.

W listopadzie 1918 roku zgłosił się do tworzącego się Wojska Polskiego. Otrzymał przydział do Ministerstwa Spraw Wojskowych, gdzie został szefem II Sekcji Ekwipunku Instytutu Wojskowo-Technicznego i głównym referentem Komisji Ubiorczej, której zadaniem było opracowanie wzorów umundurowania dla konsolidującej się armii polskiej. Był jednym z twórców polskiego munduru wojskowego.

Od 19 września 1919 roku przydzielony był do 1 Pułku Ułanów Krechowieckich. Barwom tego pułku pozostał wierny do końca życia. Mimo formalnej przynależności do 1 Pułku Ułanów nadal otrzymywał z Ministerstwa Spraw Wojskowych różne zadania i funkcje poza pułkiem.

Z chwilą wybuchu wojny polsko–bolszewickiej pełnił służbę frontową w sztabach VII, a następnie VIII Brygady Jazdy. Uczestniczył w wielu bitwach i starciach zbrojnych. Za postawę na polu walki dwukrotnie odznaczony został Krzyżem Walecznych. Za męstwo w bitwie pod Klewaniem 17 września 1920 roku otrzymał Krzyż Virtuti Militari.

Po ustaniu działań wojennych z dniem 1 lutego 1921 roku Mikołajowi Wisznickiemu powierzono funkcję zastępcy dyrektora tworzonego w tym czasie Muzeum Wojska Polskiego. Piastował to stanowisko ponad dwa lata. Następnie został powołany na stanowisko kierownika referatu Korpusu Kadetów. Z dniem 1 października 1924 roku został mianowany komendantem Korpusu Kadetów Nr 2 w Modlinie. Powrócił do pracy pedagoga. Wprowadził wiele zmian unowocześniając metodykę pracy z młodzieżą i aktualizując program.

Z dniem 31 marca 1926 roku pułkownik Mikołaj Wisznicki przeniesiony został w stan spoczynku. Ważnym aktem finalizującym okres czynnej służby wojskowej było mianowanie go w 1928 roku tytularnym generałem brygady Wojska Polskiego.

W stanie spoczynku[edytuj | edytuj kod]

Po przejściu w stan spoczynku poświęcił się malarstwu. Tworzył w technice olejnej. W tym okresie powstały znacznych rozmiarów płótna o tematyce batalistycznej. Przykładem i symbolem tamtego okresu twórczości artysty są dwa obrazy „Szarża pod Wołodarką” oraz „Cud krwi”. Znajdują się one na stałej ekspozycji w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie w sali poświęconej wojnie 1920 roku.

Malarstwo batalistyczne Mikołaja Wisznickiego cechuje obok dynamizmu i zawartych w nim emocji głęboka znajomość realiów i atmosfery tamtych wydarzeń w mistrzowski sposób przekazujące nastrój boju i jego specyficzną romantykę. Doskonałemu warsztatowi malarskiemu towarzyszyła dbałość o realia. Powstające wówczas dzieła malarskie to przetworzony artystycznie dokumentalny zapis wojny.

Koniec lat trzydziestych ubiegłego wieku był najpłodniejszym okresem twórczości malarskiej Mikołaja Wisznickiego. Pasmo sukcesów artystycznych zaczęło się wcześniej. Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie wyróżniło Mikołaja Wisznickiego w ramach „Salonu 1929” za portret. Jego dzieła malarskie często gościły w salach wystawowych „Zachęty” nagradzane były wyróżnieniami, dyplomami i medalami. Wiele z prac Mikołaja Wisznickiego zakupiło w tamtych latach Muzeum Wojska Polskiego.

Po wybuchu II wojny światowej, we wrześniu 1939 r., Mikołaj Wisznicki spodziewał się przydziału do jednej z rezerwowych Brygad Kawalerii. Otrzymał jedynie polecenie udania się do Rumunii. W Bukareszcie został pracownikiem Attachatu Wojskowego. Tam zmarła na serce jego żona Dorota Wisznicka. Gdy doszło do ewakuacji na Środkowy Wschód, na własny koszt wraz z córkami przedostał się do Turcji i dalej do Tel Avivu.

Nawiązał współpracę z Czerwonym Krzyżem został również Rady Komitetu dla Uchodźców. Jednocześnie czynił starania o powrót do armii. Problemem było przekroczenie przezeń limitu wiekowego, gdyż Mikołaj Wisznicki miał już wtedy 71 lat. Jednak dzięki uporczywym staraniom 31 maja 1942 roku ponownie nałożył mundur i barwy macierzystego, zmotoryzowanego już wówczas, 1 Pułku Ułanów Krechowieckich w ramach Armii Polskiej na Wschodzie dowodzonej przez gen. dyw. Władysława Andersa.

Po II wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

W roku 1947 w złym stanie zdrowia został ewakuowany do Wielkiej Brytanii. Podjął tam działalność w Zarządzie Koła Krechowiaków w Londynie. Pisywał do prasy emigracyjnej m.in. do ”Orła Białego” i „Dziennika Żołnierza”. Redagował również biuletyn „Krechowiak” i pracował nad swoimi „Wspomnieniami Kijowskimi", które ukazały się po jego śmierci.

Oddawał się również swojej pasji malarskiej. Tworzył mniejsze formy olejne z czasem z przewagą akwarel. W tworzonych ówcześnie pracach dominowały obrazy rodzinnego dworu na Kresach, konie oraz sceny rodzajowe zapamiętane z młodości. W styczniu 1954 roku artysta namalował autoportret zatytułowany znamiennie „Pożegnanie z bronią”. Drugi autoportret skończył malować 21 czerwca 1954 roku. Na dzień przed śmiercią. Portret ten znajduje się obecnie w zbiorach Muzeum Wojska Polskiego. Pochowany został na cmentarzu Beckenham przy Elmers End Road (grób nr 23056).

Działalność krajoznawcza[edytuj | edytuj kod]

Odznaka organizacyjna PTK

Włączył się w organizację powstającego Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego współpracując z Aleksandrem Janowskim i Kazimierzem Kulwieciem. Pełnił w nim szereg funkcji, m.in. przewodniczącego Komisji Fotograficznej, skarbnika, wiceprezesa Towarzystwa oraz członka Rady Krajoznawczej. Współpracował z „Ziemią” – pismem Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, „Pamiętnikiem Fizjograficznym” i „Orlim Lotem”.

Łączył pracę pedagoga i działalność we władzach Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego z twórczością plastyczną. Prowadził wiele wycieczek pieszych wyposażony w szkicownik i aparat fotograficzny. Jest uważany za jednego z prekursorów fotografii krajoznawczej.

W roku 1907 wykonał projekt odznaki organizacyjnej Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Wokół ruin zamku w Ogrodzieńcu umieścił herby stolic trzech zaborów Warszawy, Krakowa i Poznania łącząc je pierścieniem. Odznaka swą symboliką wyrażała wiarę w odzyskanie niepodległości w wyniku czego nastąpi połączenie ziem ówczesnych trzech zaborów w jedną całość.

W 1927 roku otrzymał godność Członka Honorowego Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. A od 2012 roku jest patronem Ogólnopolskiego Wysokokwalifikowanego Rajdu Pieszego (OWRP)[2] - corocznej centralnej imprezy turystyki pieszej organizowanej przez Komisję Turystyki Pieszej Zarządu Głównego PTTK.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Mikołaj Wisznicki (pol.). Komisja Historii i Tradycji ZG PTTK. [dostęp 2014-01-30].
  2. Gen. Mikołaj Wisznicki– patronem OWRP (pol.). Piechur nr 36 (70). [dostęp 2014-01-30].
  3. Dekret Wodza Naczelnego L. 3099 z 30 czerwca 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 27, poz. 1088

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zdzisław Żygulski (junior), Henryk Wielecki, Polski mundur wojskowy, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988, ISBN 83-03-01483-8
  • Henryk Wielecki, Polski mundur wojskowy 1918-1939, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1995, ISBN 83-11-08510-2
  • Włodzimierz Majdewicz Generał Mikołaj Wisznicki – żołnierz – artysta – krajoznawca, Kwartalnik "Barbakan", Nr 36 (175), Warszawa 2006