Mikrometr (przyrząd)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mikrometr do pomiarów zewnętrznych o zakresie 50-75 mm: 1 - kabłąk, 2- kowadełko, 3 - wrzeciono, 4 - zacisk, 5 - tuleja, 6 - bęben, 7 - sprzęgło cierne.
Zabytkowy mikrometr do pomiarów zewnętrznych
Głębokościomierz mikrometryczny. Komplet zawiera umieszczany we wrzecionie przedłużacz ustalający zakres pomiarowy.
Mikrometr dużych wymiarów o zakresie 175÷200 mm. W komplecie kluczyk oraz wzorzec do nastawiania "0".
mikrometr do pomiaru średnicy podziałowej gwintu

Mikrometr (zwany także mikromierzem, dla odróżnienia od mikrometra, jako jednostki miary długości) - przyrząd pomiarowy służący do mierzenia wymiarów geometrycznych przedmiotów z rozdzielczością rzędu 0,01 mm (z interpolacją "na oko" do 1 μm) lub 0.001 (cyfrowy). Mikrometr kabłąkowy z płaskimi powierzchniami pomiarowymi został opracowany przez Jeana Laurenta Palmera w 1848 r., a jego produckję seryjną rozpoczęła w 1867 r. brytyjska firma BROWN & SHARPE. Zasadniczą częścią mikrometru jest precyzyjnie wykonana śruba mikrometryczna o skoku 0,5 mm (rzadziej 1 mm) i zakresie 25 mm (czasem 50 mm). Według PN dopuszczalny błąd wykonania pary gwintowej (tzn śruby wraz z nakrętką) nie przekracza 4 μm/25 mm[1] co limituje osiąganą niepewność pomiaru przyrządów mikrometrycznych. Mikrometr został wynaleziony przez Włocha naturalizowanego w Polsce Tytusa Liwiusza Burattiniego w wieku siedemnastym (choć równolegle wynalazek mikrometru przypisuje się Anglikowi Williamowi Gascoigne jako ulepszenie suwmiarki Verniera)[2].

Typy mikrometrów[edytuj | edytuj kod]

Do podstawowych typów przyrządów mikrometrycznych należą:

  • mikrometry do pomiarów zewnętrzych
    • mikrometry kabłąkowe z płaskimi powierzchniami pomiarowymi o zakresie do 1 m ze stopniowaniem co 25 mm
    • mikrometry kabłąkowe do pomiaru średnicy podziałowej gwintów
    • mikrometry kabłąkowe do pomiaru grubości zębów i podziałki przyporu kół zębatych
    • mikrometry kabłąkowe do pomiaru grubości ścianek rur
    • mikrometry kabłąkowe ze zmniejszonymi powierzchniami pomiarowymi do pomiaru wąskich wycięć
    • mikrometry kabłąkowe do blach
    • mikrometry kabłakowe do drutu
    • mikrometry kabłąkowe czujnikowe do szybkiego sprawdzania odchyłek (nie należy ich mylić z transametrami (passametrami) oraz sprawdzianami szczękowymi czujnikowymi)
    • mikrometry kabłąkowe do narzędzi 3, 5 i 7-ostrzowych (np. gwintowniki)
  • mikrometry do pomiarów wewnętrznych
    • mikrometry szczękowe (wewnętrzne) o zakresach 5-30 i 30-55 mm
    • średnicówki mikrometryczne dwupunktowe stałe i składane o zakresie od 40 mm do 1,5 m
    • średnicówki mikrometryczne trójpunktowe o zakresach od 3,5 do 300 mm
    • mikrometry do pomiaru szerokości rowków
  • głębokościomierze mikrometryczne
  • wysokościomierze mikrometryczne
  • mikrometry do wbudowania tzw. głowice lub śruby mikrometryczne.

Budowa i działanie[edytuj | edytuj kod]

Działanie mikrometru opiera się na użyciu śruby mikrometrycznej oraz noniusza. Śruba mikrometryczna to bardzo precyzyjnie wykonana śruba o skoku gwintu 0,5 lub 1 mm połączona z bębnem mikrometru, na obwodzie którego wygrawerowano podziałkę (noniusz). Z bębnem mikrometru połączone jest sprzęgłem zapadkowym pokrętło zapewniające odpowiedni, stały docisk szczęk (na fotografii to mniejsze pokrętło). Nieodpowiedni docisk powoduje znaczne niedokładności pomiaru.

Szczęki mikrometru to:

  • szczęka stała
  • młoteczek - szczęka ruchoma będąca przedłużeniem śruby mikrometrycznej lub z nią połączona

Najczęściej stosowane są przyrządy mierzące z dokładnością nieco mniejszą tj. do 0,01 mm. Poniższy opis dotyczy przyrządów pokazanych na fotografiach. Przy skoku gwintu śruby 0,5 mm, dla rozsunięcia szczęk na odległość 1 mm, pokrętło musi wykonać dwa pełne obroty. Skala pozioma (podstawowa) składa się z linii poziomej rozdzielającej dwie podziałki milimetrowe. Nad linią jest umieszczona jedna podziałka milimetrowa, pod linią druga identyczna, ale przesunięta o 0,5 mm w stosunku do górnej. Na obwodzie bębna znajduje się skala noniusza z podziałką od 0 do 49. W stanie kiedy szczęki mikrometru przylegają do siebie, krawędź bębna pokrywa się z zerową kreską podziałki, natomiast zerowa kreska noniusza pokrywa się z poziomą linią rozdzielającą podziałki milimetrowe na skali podstawowej. Odczyt w tym położeniu wynosi więc 0,0. Podczas pomiaru należy mierzony przedmiot umieścić między szczękami, lekko dokręcić bęben i ostatecznie dokręcić przy użyciu pokrętła, aż do momentu kiedy słychać przeskakiwanie zapadki sprzęgła. Na poziomej skali odczytuje się wymiar z dokładnością do 0,5 mm. Miejsce odczytu wskazuje krawędź bębna. Punkt podziałki noniusza (od 0 do 49), który pokrywa się z poziomą linią na podziałce podstawowej daje odczyt dodatkowy. Pełny odczyt daje suma obydwu odczytów.

Niektóre mikrometry zawierają też dodatkowe pokrętło lub śrubę dociskową do blokowania nastawy mikrometru.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. PN-82/M-53200 Przyrządy mikrometryczne. Wymagania
  2. A Description of an Instrument for Dividing a Foot into Many Thousand Parts, and Thereby Measuring the Diameters of Planets to a Great Exactness, &c. as It Was Promised, Numb. 25. In: Philosophical Transactions. Band 2, Nummer 29, 11. November 1667, S. 541–556.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Praca zbiorowa: Mała encyklopedia metrologii. WNT, 1989. str. 210-211
  • Jakubiec. W, Malinowski. J: Metrologia wielkości geometrycznych. WNT, 1989. str. 119-123