Milczenie (powieść Shūsaku Endō)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Milczenie
沈黙 Chimmoku
Autor Shūsaku Endō
Miejsce wydania  Japonia
Język japoński
Data wydania 1966
Typ utworu powieść historyczna
Data wydania polskiego 1971
Pierwszy wydawca polski PAX
Przekład Izabela Denysenko

Milczenie (jap. 沈黙 Chinmoku?, wym. [tɕimːokɯ])powieść historyczna z 1966 r. japońskiego pisarza Shūsaku Endō.

Jest to opowieść oparta na faktach, przedstawiająca losy siedemnastowiecznego jezuity, misjonarza wysłanego do Japonii. Doświadczył on prześladowania w latach 1637–1638, po upadku powstania na półwyspie Shimabara.

Autor otrzymał za książkę Nagrodę im. Tanizakiego w 1966 r. Okrzyknięto ją wówczas "największym osiągnięciem Endō"[1] oraz "jedną z najlepszych powieści dwudziestowiecznych".

Część powieści ma charakter osobistego listu, w którym podmiot opisuje swoje odczucie milczenia Boga wobec napotykanych trudności. Na powstanie dzieła wpłynęły doświadczenia autora – katolika doświadczającego dyskryminacji na tle religijnym w Japonii, rasizmu we Francji oraz cierpiącego na gruźlicę.

Opis fabuły[edytuj | edytuj kod]

Młody, portugalski jezuita, Sebastião Rodrigues, (odniesienie do historycznej postaci Sycylijczyka o. Giuseppe Chiara) zostaje wysłany przez przełożonych do Japonii, aby wspomóc lokalnych katolików i sprawdzić, czy o. Cristóvão Ferreira został apostatą. Ferreira − postać autentyczna − był zakonnikiem, który po wyrzeczeniu się chrześcijaństwa z powodu tortur, przyjął buddyzm i został mnichem. Napisał traktat teologiczny przeciwko chrześcijaństwu.

Rodrigues przybył do Japonii wraz ze swym towarzyszem o. Francisco Garrpe w 1638 r. Zakonnicy znaleźli chrześcijan ukrywających się i w wielkim rozproszeniu. Władze zmuszały podejrzanych o chrześcijaństwo do deptania wizerunków świętych, tzw. fumi-e. Opierających się więziono i skazywano na śmierć przez wykrwawienie, wieszając ich głową w dół. Chrześcijanie, którzy deptali święte obrazy, aby zachować życie, na zawsze żyli w poczuciu wielkiego wstydu. Powieść relacjonuje prześladowania wiernych kościołowi i przeżycia Rodriguesa. Poznając je, czytelnik zostaje niejako wprowadzony w okoliczności apostazji Ferreiry. Główny bohater zostaje zdradzony przez Kichijirō, podobnie jak Chrystus przez Judasza. W kulminacyjnym momencie, gdy Rodrigues wpatruje się w fumi-e, Jezus łamie milczenie:

Twarz była zupełnie inna od twarzy Chrystusa, jakie oglądał setki razy w Portugalii i w Rzymie, w Goa i w Makau. To nie była twarz Chrystusa pełnego majestatu. To nie była twarz piękna w swym cierpieniu. Jej widok nie odpędzał pokus ani siły woli, nie czynił niezłomną. Twarz tamtego Człowieka u jego stóp była chuda, zapadła i do ostatka zmęczona. (...) Patrząc na niego smutno te oczy mówiły: Depcz! Możesz deptać! Ja po to istnieję, żebyście po mnie deptali[2].

Recepcja książki[edytuj | edytuj kod]

W 1966 r. autor otrzymał za książkę Nagrodę im. Tanizakiego. Milczenie było szeroko analizowane i oceniane[3]. William Cavanaugh odniósł się do poruszonej przez Endō "moralnej dwuznaczności", interpretując ją, jakoby Bóg w powieści, "zamiast usunąć cierpienie, zdecydował się dzielić je z ludzkością"[4]. Sam autor w książce Iesu no shōgai ("Życie Jezusa") z roku 1973 stwierdził, iż "nie chciał przedstawić Boga jako Ojca, co charakteryzuje przecież chrześcijaństwo, ale raczej jego życzliwe, "matczyne" oblicze, jakie objawione zostało w osobie Jezusa[5].

Adaptacje[edytuj | edytuj kod]

Japoński reżyser, Masahiro Shinoda, nakręcił w 1971 r. filmową adaptację powieści Endō[6][7].

Kompozytor i poeta, Teizō Matsumura, napisał libretto i muzykę do opery pod tym samym tytułem. Jej premiera miała miejsce w 2000 r., w New National Theatre, w Tokio.

W maju 2007 roku amerykański reżyser, Martin Scorsese, ogłosił, że zamierza nakręcić kolejną adaptację powieści Endō latem 2008[8]. W lutym 2009 podano do wiadomości, iż w rolach głównych wystąpią Daniel Day-Lewis, Benicio Del Toro oraz Gael García Bernal. Jako nową datę premiery przyjęto rok 2013[9]. Obecnie premiera filmu jest planowana na 2015 rok, a w głównych rolach mają wystąpić Liam Neeson, Andrew Garfield i Adam Driver[10].

Powieść była inspiracją dla szkockiego kompozytora Jamesa MacMillana, który w 2002 r. stworzył swoją trzecią symfonię zatytułowaną Silence[11].

Przypisy

  1. Luke Reinsma: Shusaku Endo’s Silence. Novelist Sought a Christianity That Speaks to the Japanese Soul (ang.). www.spu.edu. [dostęp 2011-03-12].
  2. Shūsaku Endō: Milczenie. Izabela Denysenko (tłum.). Wyd. 2. Warszawa: PAX, 1986, s. 155. ISBN 83-211-0684-6.
  3. Brett Dewey: Suffering the Patient Victory of God: Shusaku Endo and the Lessons of a Japanese Catholic (ang.). www.quodlibet.net, 2004. [dostęp 2011-03-12].
  4. William T. Cavanaugh: The god of silence: Shusaku Endo's reading of the Passion (ang.). findarticles.com, 1998-03-13. [dostęp 2011-03-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-09)].
  5. Fumitaka Matsuoka. The Christology of Shusaku Endo. „Theology Today”. Październik, s. 295, 1982. Princeton Theological Seminary. 
  6. Noel Megahey: Silence (1971) (ang.). homecinema.thedigitalfix.co.uk, 2007-09-11. [dostęp 2011-03-12].
  7. Silence. www.imdb.com. [dostęp 2011-03-12].
  8. Next for Scorsese: 17th-Century Japan (ang.). www.huffingtonpost.com, 2007-05-24. [dostęp 2011-03-12].
  9. Silence (2013) (ang.). www.imdb.com. [dostęp 2011-03-12].
  10. Silence (2015) (ang.). IMDb.
  11. Rowena Smith: BBCSSO/Runnicles (ang.). www.guardian.co.uk, 2008-04-28. [dostęp 2011-03-12].