Milczenie (powieść Shūsaku Endō)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Milczenie
沈黙 Chimmoku
Autor Shūsaku Endō
Miejsce wydania  Japonia
Język japoński
Data I wyd. 1966
Typ utworu powieść historyczna
Data I wyd. polskiego 1971
Pierwszy wydawca polski PAX
Przekład Izabela Denysenko

Milczenie (jap. 沈黙 Chinmoku?, wym. [tɕimːokɯ])powieść historyczna z 1966 r. japońskiego pisarza Shūsaku Endō.

Jest to opowieść oparta na faktach, przedstawiająca losy siedemnastowiecznego jezuity, misjonarza wysłanego do Japonii. Doświadczył on prześladowania w latach 1637–1638, po upadku powstania na półwyspie Shimabara.

Autor otrzymał za książkę Nagrodę im. Tanizakiego w 1966 r. Okrzyknięto ją wówczas "największym osiągnięciem Endō"[1] oraz "jedną z najlepszych powieści dwudziestowiecznych".

Część powieści ma charakter osobistego listu, w którym podmiot opisuje swoje odczucie milczenia Boga wobec napotykanych trudności. Na powstanie dzieła wpłynęły doświadczenia autora – katolika doświadczającego dyskryminacji na tle religijnym w Japonii, rasizmu we Francji oraz cierpiącego na gruźlicę.

Opis fabuły[edytuj | edytuj kod]

Młody, portugalski jezuita, Sebastião Rodrigues, (odniesienie do historycznej postaci Sycylijczyka o. Giuseppe Chiara) zostaje wysłany przez przełożonych do Japonii, aby wspomóc lokalnych katolików i sprawdzić, czy o. Cristóvão Ferreira został apostatą. Ferreira − postać autentyczna − był zakonnikiem, który po wyrzeczeniu się chrześcijaństwa z powodu tortur, przyjął buddyzm i został mnichem. Napisał traktat teologiczny przeciwko chrześcijaństwu.

Rodrigues przybył do Japonii wraz ze swym towarzyszem o. Francisco Garrpe w 1638 r. Zakonnicy znaleźli chrześcijan ukrywających się i w wielkim rozproszeniu. Władze zmuszały podejrzanych o chrześcijaństwo do deptania wizerunków świętych, tzw. fumi-e. Opierających się więziono i skazywano na śmierć przez wykrwawienie, wieszając ich głową w dół. Chrześcijanie, którzy deptali święte obrazy, aby zachować życie, na zawsze żyli w poczuciu wielkiego wstydu. Powieść relacjonuje prześladowania wiernych kościołowi i przeżycia Rodriguesa. Poznając je, czytelnik zostaje niejako wprowadzony w okoliczności apostazji Ferreiry. Główny bohater zostaje zdradzony przez Kichijirō, podobnie jak Chrystus przez Judasza. W kulminacyjnym momencie, gdy Rodrigues wpatruje się w fumi-e, Jezus łamie milczenie:

Twarz była zupełnie inna od twarzy Chrystusa, jakie oglądał setki razy w Portugalii i w Rzymie, w Goa i w Makau. To nie była twarz Chrystusa pełnego majestatu. To nie była twarz piękna w swym cierpieniu. Jej widok nie odpędzał pokus ani siły woli, nie czynił niezłomną. Twarz tamtego Człowieka u jego stóp była chuda, zapadła i do ostatka zmęczona. (...) Patrząc na niego smutno te oczy mówiły: Depcz! Możesz deptać! Ja po to istnieję, żebyście po mnie deptali[2].

Recepcja książki[edytuj | edytuj kod]

W 1966 r. autor otrzymał za książkę Nagrodę im. Tanizakiego. Milczenie było szeroko analizowane i oceniane[3]. William Cavanaugh odniósł się do poruszonej przez Endō "moralnej dwuznaczności", interpretując ją, jakoby Bóg w powieści, "zamiast usunąć cierpienie, zdecydował się dzielić je z ludzkością"[4]. Sam autor w książce Iesu no shōgai ("Życie Jezusa") z roku 1973 stwierdził, iż "nie chciał przedstawić Boga jako Ojca, co charakteryzuje przecież chrześcijaństwo, ale raczej jego życzliwe, "matczyne" oblicze, jakie objawione zostało w osobie Jezusa[5].

Adaptacje[edytuj | edytuj kod]

Japoński reżyser, Masahiro Shinoda, nakręcił w 1971 r. filmową adaptację powieści Endō[6][7].

Kompozytor i poeta, Teizō Matsumura, napisał libretto i muzykę do opery pod tym samym tytułem. Jej premiera miała miejsce w 2000 r., w New National Theatre, w Tokio.

W maju 2007 r. amerykański reżyser, Martin Scorsese, ogłosił, że zamierza nakręcić kolejną adaptację powieści Endō latem 2008 r.[8]. W lutym 2009 r. podano do wiadomości, iż w rolach głównych wystąpią Daniel Day-Lewis, Benicio Del Toro oraz Gael García Bernal. Jako nową datę premiery przyjęto rok 2013[9].

Powieść była inspiracją dla szkockiego kompozytora Jamesa MacMillana, który w 2002 r. stworzył swoją trzecią symfonię zatytułowaną Silence[10].

Przypisy

  1. Luke Reinsma: Shusaku Endo’s Silence. Novelist Sought a Christianity That Speaks to the Japanese Soul (ang.). www.spu.edu. [dostęp 2011-03-12].
  2. Shūsaku Endō: Milczenie. Izabela Denysenko (tłum.). Wyd. 2. Warszawa: PAX, 1986, s. 155. ISBN 83-211-0684-6.
  3. Brett Dewey: Suffering the Patient Victory of God: Shusaku Endo and the Lessons of a Japanese Catholic (ang.). www.quodlibet.net, 2004. [dostęp 2011-03-12].
  4. William T. Cavanaugh: The god of silence: Shusaku Endo's reading of the Passion (ang.). findarticles.com, 1998-03-13. [dostęp 2011-03-12]. [zarchiwizowane z adresu 2012-07-09].
  5. Fumitaka Matsuoka. The Christology of Shusaku Endo. „Theology Today”. Październik, s. 295, 1982. Princeton Theological Seminary. 
  6. Noel Megahey: Silence (1971) (ang.). homecinema.thedigitalfix.co.uk, 2007-09-11. [dostęp 2011-03-12].
  7. Silence. www.imdb.com. [dostęp 2011-03-12].
  8. Next for Scorsese: 17th-Century Japan (ang.). www.huffingtonpost.com, 2007-05-24. [dostęp 2011-03-12].
  9. Silence (2013) (ang.). www.imdb.com. [dostęp 2011-03-12].
  10. Rowena Smith: BBCSSO/Runnicles (ang.). www.guardian.co.uk, 2008-04-28. [dostęp 2011-03-12].