Mileva Marić

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Milewa Marić w r. 1896

Mileva Marić (serb. Милева Марић ur. 19 grudnia 1875, zm. 4 sierpnia 1948 w Zurychu) – serbska matematyczka i fizyczka, pierwsza żona Alberta Einsteina (1903–1919), z którą miał troje dzieci.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Mileva Marić urodziła się w bogatej rodzinie w Titlu – Wojwodina (wówczas Austro-Węgry) była najstarsza z trójki rodzeństwa – miała siostrę Zorkę (1883-1938) i brata o imieniu Miloš (ur. 1885). Ojciec Milevy był oficerem wojska austro-węgierskiego, wkrótce po narodzinach Milevy zakończył karierę wojskową i zdobył posadę w sądzie w Rumie, a następnie w Zagrzebiu.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W 1886 Mileva rozpoczęła naukę w żeńskim gimnazjum w Nowym Sadzie (ženska gimnazija u Novom Sadu). W 1888 przeniosła się do gimnazjum w Sremskiej Mitrovicy gdzie w 1890 roku zdała maturę osiągając najlepsze w całej klasie rezultaty z matematyki i fizyki. W 1890 uczęszczała do Serbskiego Królewskiego Gimnazjum (Kraljevska srpska škola) w Šabcu. Kiedy przeprowadziła się do Zagrzebia dostała specjalne pozwolenie umożliwiające jej uczęszczanie do szkoły dostępnej tylko dla chłopców. Latem 1896 roku zapisała się na studia medyczne na Uniwersytecie w Zurychu, ale już w październiku przeniosła się na politechnikę (późniejszą Eidgenössische Technische Hochschule Zürich – ETHZ) na wydział matematyki i fizyki, w tym czasie przyjęto tam tylko pięć kobiet. Jednym z jej kolegów podczas wykładów z fizyki był Albert Einstein, który miał wówczas 17 lat. Pierwsze 2 lata studiów były dla Milevy pasmem sukcesów, jeden z semestrów spędziła w Heidelbergu prowadziła wtedy ożywioną korespondencje z Einsteinem, który w listach wyrażał swoją tęsknotę za ukochaną. W 1899 Mileva wróciła do Zurychu, a ich uczucie rozkwitło. Rodzice Milevy nie sprzeciwiali się temu związkowi ponieważ sądzili, że z powodu ułomności (Mileva miała lewą nogę krótszą, jako noworodek doznała urazu stawu biodrowego) ich córka miała nikłe szanse na zamążpójście. Natomiast inna atmosfera panowała w domu Einsteinów, rodzice Alberta nieprzychylnym okiem patrzyli na związek syna z kobietą starszą od niego o 3,5 roku do tego niebędącą Żydówką. Mimo obiecujących początków studenckiej kariery latem 1900 Mileva, w przeciwieństwie do Einsteina, po urodzeniu ich pierwszego dziecka, nie zdała egzaminów końcowych. Albert po zakończeniu studiów udał się na wakacje do domu, a Mileva została w Zurychu, pracowała jako pomocnik w laboratorium, przygotowywała się równocześnie do egzaminów poprawkowych, których po raz kolejny nie zdała. W międzyczasie spotykała się z Einsteinem i zaszła w ciążę.

Małżeństwo z Einsteinem[edytuj | edytuj kod]

Na przełomie stycznia i lutego Mileva w Nowym Sadzie urodziła córeczkę Lise (zdrobniale Lieserl). Mileva znalazła się w niekomfortowej sytuacji, jako 27 letnia panna z nieślubnym dzieckiem i niedokończonymi studiami czuła, że jej osoba przysparza rodzinie samych trosk. Ponieważ Einstein dostał pracę w Bernie Mileva dołącza do niego, a 6 stycznia 1903 roku zawarli związek małżeński. Mileva pojawiła się w Bernie bez dziecka. Prawdopodobnie dziewczynka została oddana do adopcji bądź jak twierdzą niektórzy, choć jest to wątpliwe, Liserl zachorowała na szkarlatynę i zmarła. Z powodu natłoku zajęć Einstein 6 dni w tygodniu przeznaczał na pracę, a czas wolny poświęcał fizyce, natomiast Mileva próbowała poradzić sobie ze stratą dziecka i widmem niedokończonych studiów. Wbrew pozorom związek rozwijał się dobrze, Einstein otrzymał podwyżkę, a para powitała na świecie nowego członka rodziny, syna Hansa Alberta. W marcu 1909 Einstein został profesorem nadzwyczajnym fizyki teoretycznej na Uniwersytecie w Zurychu. W tym czasie korespondował ze swoja dawną sympatią, między nim a Milevą zaczęło się psuć, aby przywrócić związkowi należytą równowagę para wyjechała na wakacje. W 1910 urodził się ich drugi syn Eduard. W 1911 małżeństwo przeniosło się do Pragi gdzie Einstein został profesorem zwyczajnym na Uniwersytecie Niemieckim, dla Milevy był to ciężki czas źle znosiła liczne napięcia między niemieckimi i czeskimi nacjonalistami sama jako Słowianka identyfikowała się z Czechami. W 1912 roku Einstein ponownie podjął pracę w Zurychu Mileva uważała, że przenosiny do Szwajcarii poprawią ich wzajemne stosunki, wkrótce po przybyciu Einstein oprócz pozyskania nowego współpracownika naukowego Marsela Grosmana, znalazł sobie również nową kochankę swoją kuzynkę Elzę Einstein. Poważny kryzys małżeński nastąpił wtedy gdy Einstein przyjął posadę stałego członka prestiżowej Pruskiej Akademii Nauk (Preusissche Akademie der Wissenschaften) i miejsce profesora na Uniwersytecie w Berlinie gdzie mieszkała jego kochanka. Mileva przełamała swoją początkową niechęć do wyjazdu i w końcu zamieszkała wraz z mężem w Berlinie. Einstein sporządził dla Milevy specjalny spis zakazów, żądał od niej m.in. aby nie odzywała się do niego niepytana. W 1914 zaraz przed wybuchem I wojny światowej Mileva spakowała swoje rzeczy i wróciła z dziećmi do Zurychu. Einstein został z kochanką. W 1916 zażądał rozwodu, a gdy wiadomość dotarła do Milevy, ta rozchorowała się. Podczas gdy Milevę zmogła choroba, dziećmi opiekowała się jej siostra Zorka, ale i ta nie była w najlepszej kondycji, przeżyła załamanie nerwowe i przez dwa lata przebywała w klinice psychiatrycznej. Tymczasem wytężona praca w połączeniu z głodem spowodowała chorobę Einsteina. W 1917 r. chorował na wątrobę, wrzody żołądka, żółtaczkę i ogólne wyczerpanie. W tym czasie zajmowała się nim Elsa Einstein. Latem 1917 r. Albert przeprowadził się do mieszkania obok niej, a rok później oboje postanowili się pobrać. W końcu Mileva przystała na rozwód. Oficjalne rozstanie pary nastąpiło 14 lutego 1919. Warunki określały, że Albert ma płacić alimenty, zdeponować w banku 40 000 marek niemieckich, z których odsetki miały być do dyspozycji Milevy, a ponadto, gdyby dostał Nagrodę Nobla, miał przekazać całą sumę byłej żonie. Wkrótce potem Einstein ożenił się z Elzą.

Po rozwodzie[edytuj | edytuj kod]

W życiu Milevy nastał bardzo trudny czas. Siostra przeżyła kolejne załamanie nerwowe i w końcu została uznana za niepoczytalną. Ojciec zmarł w 1922 roku na udar mózgu. Po zdobyciu nagrody Nobla w 1921 Einstein przekazał Milevie pieniądze, za które kupiła w Zurychu trzy nieruchomości, a resztę środków przeznaczyła na leczenie syna Eduarda, który chorował na schizofrenię. Einstein wraz z aktualną żoną uciekł przed nazistami do USA. W 1935 roku zmarła matka Milevy, a w 1938 siostra. W tym samym roku starszy syn Milevy, Hans Albert, wraz z rodziną wyemigrował do USA, tam też w pierwszych tygodniach po przybyciu zmarł najmłodszy wnuk Milevy, Klaus Martin. Z powodu długów powstałych w wyniku kosztownego leczenia Eduarda Mileva sprzedała dwa mieszkania, jednocześnie groziła jej utrata trzeciego lokum. W tych okolicznościach zwróciła się o pomoc do Einsteina. Einstein został właścicielem mieszkania, ale po 8 latach niespodziewanie sprzedał je za 85 000 franków z zastrzeżeniem, że przyszły właściciel pozwoli Milevie na pozostanie w mieszkaniu. Mimo tego Mileva wkrótce potem dostała wypowiedzenie. Jeden z jej przyjaciół - próbując pomóc - odkrył, że na nazwisko Milevy wpłacono sumę 85 000 franków. Einstein żądał od byłej żony zwrotu pieniędzy grożąc wydziedziczeniem Eduarda. Wiosną 1948 podczas kolejnego napadu Eduarda Mileva źle się poczuła i straciła przytomność. Zmarła w szpitalu 4 sierpnia 1948 roku. Została pochowana na cmentarzu Nordheim w Zurychu. Pojawiły się głosy, że Mileva przyczyniła się do powstania wczesnych prac Einsteina, ale stopień jej zaangażowania i udział nie jest znany, stając się tym samym przedmiotem wielu sporów.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons