Mk IV Churchill

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Infantry Tank IV Churchill
Czołg Churchill I w Bovington Tank Museum
Czołg Churchill I w Bovington Tank Museum
Dane podstawowe
Państwo  Wielka Brytania
Typ pojazdu ciężki czołg piechoty
Trakcja gąsienicowa
Załoga 5
Historia
Prototypy 1940
Produkcja 1941-1945
Wycofanie 1952
Egzemplarze 7368
Dane techniczne
Silnik 2 silniki gaźnikowe Bedford
o mocy 350 KM
Transmisja mechaniczna
Pancerz 16 – 102 mm
Długość 7,30 m
Szerokość 3,00 m
Wysokość 2,80 m
Masa bojowa: 38 500 kg
Osiągi
Prędkość 24 km/h
w terenie: 13 km/h
Zasięg 90
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 Armata 6-funtowa kal. 57 mm

2 karabiny maszynowe Besa kal. 7,92 mm

Użytkownicy
Wielka Brytania, Kanada, Polska, ZSRR
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Infantry Tank Churchill (A22) – brytyjski ciężki czołg piechoty z okresu II wojny światowej. Stanowił bazę dla wielu innych specjalistycznych pojazdów. Pochodzenie nazwy czołgu nie jest do końca znane. Churchill mógł zostać nazwany na cześć ówczesnego premiera i byłego ministra obrony Wielkiej Brytanii, Winstona Churchilla. Biorąc jednak pod uwagę sposób nadawania nazw czołgów stosowany przy innych maszynach brytyjskich, bardziej prawdopodobne jest, że pochodzi ona od Johna Churchilla, 1. księcia Marlborough, dowódcy armii brytyjskiej w trakcie wojny o sukcesję hiszpańską, przodka Winstona Churchilla.

Historia projektu[edytuj | edytuj kod]

Ewakuujący się z Dunkierki po klęsce Francji w 1940 Brytyjski Korpus Ekspedycyjny (British Expeditionary Force – BEF) został zmuszone do porzucenia praktycznie całego sprzętu ciężkiego, w tym czołgów. Uruchomiono nowy program rozwoju broni pancernej, proponując budowę czołgu A20, zaprojektowanego jeszcze przed rozpoczęciem II wojny światowej z myślą o pozycyjnej wojnie okopowej. Był to bardzo powolny, ciężki czołg, będący w stanie pokonać zrytą kraterami "ziemię niczyją", ale zdecydowanie nie nadawał się do prowadzenia nowoczesnej wojny manewrowej. W 1940 projekt zmodyfikowano i tak powstał czołg A22Churchill.

Okazało się, że A22 został wprowadzony do produkcji przedwcześnie, bez przeprowadzenia odpowiednich testów polowych i jego debiut bojowy pod Dieppe był nadzwyczaj nieudany. Po wielu modyfikacjach mających na celu poprawienie jakości wozu, Churchill okazał się konstrukcją całkiem udaną i z powodzeniem wziął udział w walkach w Afryce Północnej. Żołnierze cenili zwłaszcza jego mocne opancerzenie, stosunkowo niską sylwetkę i zdolność pokonywania przeszkód terenowych, minusami było kiepskie uzbrojenie i niska prędkość maksymalna. W późniejszym okresie czołgi Churchill brały udział w walkach we Włoszech i Europie Zachodniej.

Czołgi Mk IV Churchill II były w latach 1941-1942 na wyposażeniu PSZ w Wielkiej Brytanii, była w nie uzbrojona 16 Brygada Czołgów. Maksymalną liczbę 30 pojazdów brygada posiadała w maju 1942 roku[1].

Podczas wojny powstało wiele modeli samego czołgu i innych konstrukcji na nim opartych. Czołg używany był także po zakończeniu II wojny światowej, brał udział m.in. w konflikcie koreańskim (wersja z miotaczem ognia i mosty samobieżne).

Wersje rozwojowe[edytuj | edytuj kod]

Rozwój czołgu Churchill
Churchill Mk. VII
Churchill AVRE z faszyną zamocowaną z przodu pojazdu
Churchill ARK
Niszczyciel czołgów Achilles przejeżdżajacy przez most rozłożony przez pojazd Churchill ARK
Churchill Crocodile – widoczna dysza miotacza i przyczepa z paliwem

Churchill I[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wersja produkcyjna uzbrojona była w działo dwufuntowe w wieży oraz karabin maszynowy i haubicę 76,2 mm w kadłubie czołgu. Odznaczała się niską jakością wykonania i sprawiała wiele problemów mechanicznych. Był to główny czołg użyty przez wojska kanadyjskie podczas lądowania pod Dieppe. Wyprodukowano 303 egzemplarze.

Churchill II[edytuj | edytuj kod]

Znany także jako Churchill Ia – w celu zmniejszenia kosztów produkcji usunięto haubicę zamontowaną w kadłubie, a w to miejsce zamontowano drugi karabin maszynowy. Zbudowano 1127 egzemplarzy.

Churchill IIcs[edytuj | edytuj kod]

Czołg wsparcia piechoty (oznaczenie cs od ang. close support, dosłownie bliskiego wsparcia), znany także jako Churchill II, uzbrojony w armatę w kadłubie i haubicę w wieży, wyprodukowano niewiele egzemplarzy.

Churchill III[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza poważna zmiana uzbrojenia, ostatecznie usunięto montowaną w kadłubie haubicę, a czołg przezbrojono w armatę sześciofuntową (57 mm). W odróżnieniu od wcześniejszych wersji miał spawaną wieżę. Wyprodukowano 675 egzemplarzy.

Churchill IV[edytuj | edytuj kod]

Najdłuższa seria produkcyjna (1622 zbudowanych wozów), od wersji III różnił się jedynie tańszą w produkcji, odlewaną wieżą.

Churchill V[edytuj | edytuj kod]

Odmiana wersji III i IV uzbrojona w haubicę kalibru 95 mm w miejsce armaty 6-funtowej. Zbudowano 241 wozów.

Churchill VI[edytuj | edytuj kod]

Krótka seria uzbrojona w standardowe działo kal. 75 mm Mk. V, produkcja została szybko zakończona w związku z wprowadzeniem wersji VII i przezbrajaniem wersji III i IV na armatę 75 mm. Zbudowano 200 egzemplarzy.

Churchill VII[edytuj | edytuj kod]

Ta wersja posiadała szerszy kadłub, znacznie pogrubione opancerzenie oraz uzbrojona była w armatę 75 mm. Znany także jako Heavy Churchill, wszedł na wyposażenie armii podczas bitwy o Normandię, w 1945 zmieniono jego oficjalne oznaczenie na A42. Łącznie z wersją XIII wyprodukowano 1600 egzemplarzy.

Churchill VIII[edytuj | edytuj kod]

Churchill VII uzbrojony w haubicę 95 mm.

Churchill IX[edytuj | edytuj kod]

Churchill III/IV z opancerzeniem i armatą wersji VII, w niektórych egzemplarzach zachowano oryginalną wieżę, te modele były znane jako IX LT.

Churchill X[edytuj | edytuj kod]

Model VI z pancerzem wersji VII.

Churchill XI[edytuj | edytuj kod]

Model V z pancerzem wersji VII.

Churchill OKE[edytuj | edytuj kod]

Model II z miotaczem ognia zamontowanym w miejscu kadłubowego karabinu maszynowego, trzy z nich wzięły udział w rajdzie pod Dieppe, ale zostały szybko zniszczone.

Churchill 75 mm[edytuj | edytuj kod]

Czołgi wersji III/IV z wieżami zdjętymi ze zniszczonych czołgów M4 Sherman uzbrojonych w amerykańskie działo 75 mm lub z ich oryginalną armatą przekalibrowaną na 75 mm. Większość tak zmodyfikowanych czołgów było w wersji IV, a więc ten model był praktycznie identyczny z VI.

Churchill AVRE[edytuj | edytuj kod]

Churchill w wersji III lub IV zaprojektowany do szybkiego niszczenia fortyfikacji na podstawie doświadczeń zebranych podczas rajdu na Dieppe, w sierpniu 1942 roku. Pojazd został uzbrojony w karabin maszynowy Besa kal. 7,92 mm oraz 290-mm moździerz Petard, opracowany przez Stewarta Blackera, strzelający pociskami o masie 18 kg, z 13-kilogramową głowicą bojową. Z przodu pojazdu zamontowano lemiesz, na kadłubie dodatkowe stalowe skrzynie na sprzęt saperski, za sobą pojazd mógł ciągnąć stalowe sanie, na których układano potrzebne materiały. Wnętrze czołgu zmieniono całkowicie. Najwięcej miejsca zajmował w/w moździerz, który był stabilizowany poziomo, a jego masa wynosiła 2618 kg. Z powodu małej prędkości wylotowej pocisku – można się było przyglądać jego prawie 70-metrowym lotom – szybko pojawił się przydomek Flying Dustbin ("latający kubeł na śmieci"). Próby nowego pojazdu gąsienicowego przeprowadzono bez znacznych zakłóceń, więc w 1943 roku mogła ruszyć jego produkcja. Pierwsze 108 Churchillów przebudowano jeszcze w wojskowych warsztatach naprawczych, ale wszystkie dalsze powstawały już w przedsiebiorstwach cywilnych, takich jak Cockbridge & Co. w Ipswich czy MG Motors Ltd. w Abingdon. AVRE dowiódł swojej nieocenionej wartości już na początku inwazji w Normandii oraz we wszystkich następnych walkach, aż do kapitulacji Niemiec. Czołg ten pozostał w aktywnej służbie aż do lat 60. XX wieku. Jednak kiedy podwozie nie sprostało nowym wymogom, został zastąpiony przez nowoczesne pojazdy takie jak czołgi Centurion czy Chieftain. Oznaczenie AVRE jest akronimem pochodzącym od słów Armoured Vehicle Royal Engineers.AVRE lądujące za pierwszą falą desantu zostały dokładnie uszczelnione i wyposażone w sprzęt umożliwiający pokonywanie przeszkód wodnych łącznie z osłonami nad wlotami powietrza i rurą wydechową.

Churchill ARK (Armored Ramp Carrier)[edytuj | edytuj kod]

Był to samobieżny most czołgowy, skonstruowany w na bazie czołgu Churchill (pierwszy ARK Mk I był gotowy w 1943 roku) ze zdemontowaną wieżą, na której miejscu znajdował się rozkładany, stalowo-drewniany pomost, po którym mogły przejeżdżać pojazdy do wagi 60 ton. Churchill ARK pomagał pokonywać innym pojazdom wykopy do 14 metrów szerokości i głębokością odpowiadające niemieckim rowom przeciwczołgowym. Pojazdy te szczególnie wykazały swoją nieocenioną wartość podczas Lądowania w Normandii, pomagając w pokonywaniu rowów przeciwczołgowych, falochronów, wykopów etc.

Churchill Crocodile[edytuj | edytuj kod]

Churchill Crocodile używa miotacza

Kolejna wersja rozwojowa czołgu Churchill, zaliczana do tzw. Dziwadeł Hobarta (Hobart's Funnies). Czołg ciężki[2] Churchill został wyposażony w miotacz ognia, który został zamontowany w miejscu kadłubowego karabinu maszynowego z przodu pojazdu. Przeznaczony on był do zwalczania skrytych stanowisk, takich jak bunkry i okopy. Pierwsze idee uzbrojenia czołgu w miotacz ognia narodziły się w roku 1938, jednak aż do czasu powołania specjalnego Departamentu Naftowych Środków Walki (Petroleum Warfare Departament – PWD) koncepcja ta nie była rozwijana. PWD skupił się na miotaczu wykorzystującym sprężony azot do wyrzucania cieczy palnej. Gotowy w 1942 roku projekt otrzymał nazwę Crocodile. Crocodile to opancerzona przyczepa, mieszcząca zbiornik z 1500 litrami łatwopalnej cieczy i sprężony gaz, która połączona była z czołgiem Churchill uniwersalnym zaworem, przez który tłoczono ciecz do miotacza ognia. Można było oddać 80 jednosekundowych strzałów ogniowych. Zasięg wynosił od 75 do 110 m, co zależne było od kierunku i siły wiatru. Użyty po raz pierwszy podczas lądowania w Normandii, później używany był na wszystkich teatrach działań wojennych aż do końca wojny. Do końca wojny wyprodukowano 800 sztuk Crocodile głównie w zestawieniu z czołgiem Churchill Mk VII.

Inne projekty[edytuj | edytuj kod]

Na podwoziu Churchilla zaprojektowano czołg ciężki Black Prince

Przypisy

  1. Janusz Magnuski Wozy bojowe Polskich Sił Zbrojnych 1940-1946, Wydawnictwo Lampart, Warszawa 1998
  2. Masa całkowita pojazdu wynosiła 47 142 kg, z czego 6 500 kg ważyła przyczepa z łatwopalną mieszanką

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jacek Solarz: Churchill. Warszawa: Wydawnictwo Militaria, 2009. ISBN 978-83-7219-315-5.
  • Bogusław Wołoszański: Encyklopedia II wojny światowej Front. Warszawa: Ambra, 1997, s. 156. ISBN 83-7169-309-5.
  • II wojna światowa encyklopedia uzbrojenia. Warszawa: Muza S.A., 2000, s. 29. ISBN 83-7200-646-6.
  • Peter Chamberlain, Chris Ellis: British and American tanks of World War II. Nowy Jork: Arco Publishing Company, 1969, s. 66-76.
  • Leland Ness: World War II Tanks and Fighting Vehicles. Londyn: Harper Collins Publishres, 2002, s. 40. ISBN 0007112289.
  • George Forty: World War Two Tanks. Londyn: Osprey Automotive co., 1995, s. 39-53. ISBN 1855325322.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]