Lactarius (mleczaj)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Mleczaj)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mleczaj
Mleczaj dołkowany
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd gołąbkowce
Rodzina gołąbkowate
Rodzaj mleczaj
Nazwa systematyczna
Lactarius Pers.
Tent. disp. meth. fung.: 68 (Lipsk, 1797)
Typ nomenklatoryczny
Lactarius piperatus (L.) Pers.
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Lactarius Pers. (mleczaj) – rodzaj grzybów należący do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji: Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi (według Index Fungorum)[1].

Rodzaj Lactarius został opisany po raz pierwszy przez Christiaana Persoona w "Tentamen dispositionis methodicae Fungorum" z 1797 (jako: "Lactaria. Pileus carnosus depressus, Lamellaæ (nonnullæ subramosæ) lactescentes"[2]). Gatunki[3]. Synonimy naukowe: Agaricus sect. Lactifluus Pers., )Agaricus subdiv. Galorrheus Fr., Galorrheus (Fr.) Fr., Gloeocybe Earle, Hypophyllum Earle, Lactaria Pers., Lactariella J. Schröt., Lactariopsis Henn., Lactifluus (Pers.) Roussel, Pleurogala Redhead & Norvell[4].

Nazwę polską podał J. Jundziłł w 1791. W polskim piśmiennictwie mykologicznym należące do tego rodzaju gatunki opisywane były także jako bedłka, rydz, krowiak, podrydzyk i mleczajek[5].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Rozwijają się w glebie i wytwarzają naziemne owocniki złożone z kapelusza i trzonu. Najmniejszy z mleczajów ma średnicę kapelusza ok. 3 cm, u największego dochodzi ona do 30 cm[6]. Kapelusze o suchej lub mazistej powierzchni (u wielu gatunków z widocznymi koncentrycznie ułożonymi pręgami) i blaszkowatym hymenoforze na spodzie. blaszki przyrośnięte do cylindrycznych, u dojrzałych owocników pustych, trzonów. Z powodu charakterystycznej dla gołąbkowatych budowy miąższu owocników (okrągłokomórkowygo), są one najczęściej charakterystycznie kruche, z nierównym przełamem. Zarodniki mleczajów są kulistawe lub elipsoidalne, o powierzchni pokrytej najczęściej brodawkami lub siateczką, pozbawione są pory rostkowej, a ich wysyp jest biały lub ochrowy, amyloidalny[7]. Wydzielają sok mleczny o różnej barwie, u niektórych gatunków na powietrzu zmieniający kolor[8].

Niektóre gatunki[edytuj | edytuj kod]

Wykaz gatunków (nazwy naukowe) na podstawie Index Fungorum. Obejmuje on wszystkie gatunki występujące w Polsce i niektóre inne. Uwzględniono tylko gatunki zweryfikowane o potwierdzonym statusie[12]. Nazwy polskie według checklist Władysława Wojewody[5].

Występowanie i znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Opisano ponad 200 gatunków i ich liczba ciągle się zmienia; zarówno w wyniku opisywania nowych gatunków, jak i zmian w ich nazewnictwie i systematyce. W Europie występuje ok. 100 gatunków. Najlepiej poznane są gatunki występujące w Europie i w Ameryce Północnej, ciągle natomiast opisywane są nowe gatunki mleczajów ze stref tropikalnych. Kilkadziesiąt gatunków jest zagrożonych wyginięciem i w wielu krajach znajdują się one na czerwonych listach[13].

Mleczaje to grzyby mikoryzowe tworzące symbiozę z różnymi gatunkami drzew. Mają dość trwałe owocniki rozwijające się zazwyczaj od lata do późnej jesieni[13]. Niektóre gatunki są jadalne i cenione przez grzybiarzy (np. mleczaj rydz), niektóre są niejadalne z powodu gorzkiego mleczka (np. mleczaj biel), ale i te po odpowiednim przyrządzeniu w niektórych krajach są uważane za smaczne grzyby jadalne. Tylko niektóre gatunki są trujące (np. mleczaj wełnianka i mleczaj paskudnik)[6].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. pl. "Mleczaj. Kapelusz mięsisty, wklęsły, blaszki wydzielające mleczko"
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  4. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  5. 5,0 5,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  6. 6,0 6,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  7. Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: 2006, s. 402. ISBN 8374045132.
  8. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  9. Nazwa polska podana przez A. Skirgiełło dla synonimu Lactarius glutinopallens
  10. W. Wojewoda podał nazwę polską dla synonimu Lactarius hemicyaneus
  11. Nazwa polska wg A. Skirgiełło
  12. Index Fungorum (gatunki) (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  13. 13,0 13,1 Alina Skirgiełło: Mleczaj (Lactarius). Grzyby (Mycota), tom 25. Podstawczaki (Basidiomycetes), gołąbkowce (Russulales), gołąbkowate (Russulaceae), mleczaj (Lactarius). Kraków: PWN, 1998. ISBN 83-85444-65-3.