Mleczaj paskudnik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mleczaj paskudnik
Lactarius turpis G3.jpg
Systematyka
Domena jądrowce
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd gołąbkowce
Rodzina gołąbkowate
Rodzaj mleczaj
Gatunek mleczaj paskudnik
Nazwa systematyczna
Lactarius necator (Bull.) Pers.
Observ. mycol. (Lipsiae) 1: 42 (1796)
Mapa zasięgu
Zasięg występowania w Europie
Zasięg występowania w Europie
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Lactarius turpis G3.1.jpg
Starsze okazy mają niemal czarny kapelusz

Mleczaj paskudnik (Lactarius necator (Bull.) Pers.) – gatunek grzybów należący do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w kalsyfikacji: Lactarius, Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Nazwę polską podał Franciszek Błoński w 1890. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też pod nazwami: bedłka jadowita, mleczaj jadowity, paskudnik, smoluch[2]. Synonimy łacińskie:[3].

  • Agaricus necator Bull. 1781
  • Agaricus plumbeus var. nigrescens Pers. 1801)
  • Lactarius necator (Bull.) Pers. 1796) f. necator
  • Lactarius necator f. nigrescens (Pers.) Courtec. & P. Roux 2008
  • Lactarius necator f. ochroleucoides Bon & Haluwyn 1981

W niektórych opracowaniach jako jego synonim jest podawany także Lactarius turpis (Weinm.) Fr.[2]. jednak według Index Fungorum jest to odrębny gatunek[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 5–15 cm, u młodych okazów niskołukowaty, u starszych rozpostarty i wgłębiony na środku. Jest twardy, brzegi ma długo wywinięte, brak garba. Powierzchnia śliska, bez strefowania, lub z słabo widocznym strefowaniem. Kolor od brudnooliwkowozielonego do czarnobrązowego[5].

Blaszki

Wąskie i gęste, różnej długości, nieco zbiegające po trzonie. Najpierw białawe potem kremowo żółte, na starość z brązowymi cętkami. Po uszkodzeniu ciemniejące[5]. Obficie ydzielają białe mleczko o bardzo piekącym smaku i niezmieniające barwy na powietrzu[6].

Trzon

Wysokość 3–7 cm, grubość do 2,5 cm, walcowaty, początkowo pełny, później pusty. Powierzchnia w stanie suchym błyszcząca, podczas wilgotnej pogody śliska, niekiedy chropowata lub jamkowata. Kolor od bladooliwkowego przez zielonawy do brudnooliwkowego[5].

Miąższ

Gruby i twardy, biały, tylko pod skórką kapeluszasłabo oliwkowy. U starszych okazów miąższ brunatnieje. Ma ostry smak i słaby zapach[6].

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników jasnokremowy. Zarodniki o rozmiarach 7,5-8,5 × 6-7 μm owalne, pokryte drobnymi brodawkami. Podstawki o rozmiarach 30-45 × 9-10 μm. Pleurocystydy i cheilocystydy liczne, wrzecionowatego kształtu, o rozmiarach 50-75 × 5-7 μm[6].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

W lasach liściastych, iglastych i mieszanych, pod brzozami lub świerkami, na kwaśnych glebach, od lipcado listopada[2]. W Polsce gatunek pospolity[7].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[2]. Na zachodzie Europy uważa się go za grzyb niejadalny ze względu na piekący smak. W krajach wschodnioeuropejskich oraz m.in. na Syberii grzyb ten jest niezwykle popularny. Po dłuższym wymoczeniu (i wylaniu wody) poddaje się go zasoleniu bądź marynowaniu, dzięki czemu nadaje się do spożycia. Po takim przygotowaniu nabiera ciemnowiśniowego lub bordowego koloru[8]. Według niektórych źródeł niektóre ze związków chemicznych znajdujących się w tym grzybie podejrzewa się o działanie rakotwórcze[9].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Znacznie różni się barwą od innych mleczajów i na ogół jest łatwo rozpoznawalny. Nieco podobny jest mleczaj śluzowaty (Lactarius blennius), ale jest mniejszy, ma dzwonkowaty kapelusz pokryty pasiastymi plamami, nie ma tak ciemnych odcieni i występuje pod bukami[5].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  4. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. 6,0 6,1 6,2 Alina Skirgiełło: Mleczaj (Lactarius). Grzyby (Mycota), tom 25. Podstawczaki (Basidiomycetes), gołąbkowce (Russulales), gołąbkowate (Russulaceae), mleczaj (Lactarius). Kraków: PWN, 1998. ISBN 83-85444-65-3.
  7. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  8. Ewald Gerhardt, Przewodnik GRZYBY, Multico, Warszawa 1997
  9. Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.