Mleczaj rudy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mleczaj rudy
Mleczaj rudy: zdjęcie
Systematyka
Domena jądrowce
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd gołąbkowce
Rodzina gołąbkowate
Rodzaj Lactarius
Gatunek mleczaj rudy
Nazwa systematyczna
Lactarius rufus (Scop.) Fr.
Epicr. syst. mycol.: 347 (Uppsala, 1838)
Mapa zasięgu
Mleczaj rudy: zasięg występowania na mapie
Zasięg występowania w Europie
Lactarius rufus BŻ5.1.jpg

Mleczaj rudy (Lactarius rufus (Scop.) Fr.) – gatunek grzybów należący do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał Franciszek Błoński w 1890. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też pod nazwami: podrydzyk ostry i mleczaj czerwonobrunatny[2]. Nazwy regionalne: dziki rydz, psi rydz, gorzki rydzek, ostry podrydzyk, psiarka, psi grzyb[3].Niektóre synonimy łacińskie:[4]:

  • Agaricus rufus Scop. 1772
  • Agaricus variabilis Batsch 1783
  • Galorrheus rufus (Scop.) P. Kumm. 1871
  • Lactarius mollis D.A. Reid 1969
  • Lactarius rufus var. exumbonatus Boud. 1911
  • Lactifluus rufus (Scop.) Kuntze 1891

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 3–8 cm, za młodu szerokostożkowaty z podwiniętym brzegiem, później płaskołukowaty (zazwyczaj na środku z garbem), w końcu nieco lejkowaty. Kolor równomiernie czerwonobrązowy, skórka gładka i bez prążkowania[5].

Blaszki

O szerokości ok. 5 mm, gęste i nieco zbiegające po trzonie. U młodych okazów żółtawe, potem jasnokremowe, u starszych mięsnoochrowe. Często posiadają czerwone cętki[5]. U starszych okazów opylone są białymi zarodnikami[3].

Trzon

Wysokość 3–12 cm, szerokość 8–18 mm. Jest walcowaty i kruchy, u młodych okazów gąbczasty, potem pusty. Kolor początkowo białawy, potem jasnoczerwonobrązowy[5].

Miąższ

Miękki, biały z ochrowym odcieniem, w trzonie rdzawoczerwony. Silnie wydziela mleczko o żywicznym i piekącym smaku[3].

Wysyp zarodników

Białawy. Zarodniki szerokoelipsidalne z drobnobrodawkowana powierzchnią. Rozmiar: 8-95 × 6,5-7,5 μm[6]

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje na całej półkuli północnej na obszarach o umiarkowanym klimacie[3]. W Europie Środkowej jest pospolity, rzadki jest tylko na obszarach o podłożu wapiennym. Występuje w lasach iglastych, a także na obrzeżach bagien i torfowisk. Rośnie na kwaśnych glebach, niemal wyłącznie pod świerkami i sosnami, bardzo rzadko pod brzozami[7]. W Polsce jest grzybem pospolitym[6].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[2]. Wskutek ostrego smaku mleczaj rudy często opisywany jest jako grzyb niejadalny[5][6]. Jednak na opracowanej dla FAO liście jest wymieniony jako grzyb jadalny w Rosji i na Ukrainie[8]. W stanie surowym zawiera on substancje, które mogą powodować nudności, wymioty lub biegunkę, jednak po odpowiednim przyrządzeniu można go spożywać. Zaleca się w tym celu solenie, kiszenie lub marynowanie, po uprzednim kilkukrotnym namoczeniu w wodzie i obgotowaniu, lub jedynie dłuższym gotowaniu i odlaniu wody. Takie przygotowanie owocników pozbawia je także ostrego smaku[3][9]. Z tak przygotowanych grzybów podobno otrzymuje się smaczne danie o smaku podobnym do gulaszu[7].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Jest wiele gatunków mleczajów o brązowym kapeluszu. Najbardziej podobny jest mleczaj rudobrązowy (Lactarius hysginus), ale ma on kapelusz o mazistej powierzchni[7]. Podobny jest też mleczaj kamforowy (Lactarius camphoratus). Odróżnić go można po zapachu (pachnie cykorią lub przyprawą maga), oraz mleczkiem o łagodnym smaku[3]. Mleczaja rudego najłatwiej odróżnić od tych gatunków po spiczastym garbku na środku kapelusza, piekącym smaku i masowym występowaniu[10].

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Henryk Orłoś: Atlas grzybów leśnych. Warszawa: PWRiL, 1974.
  4. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. 6,0 6,1 6,2 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. 7,0 7,1 7,2 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowe. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  8. Eric Boa: Wild edible fungi : A global overview of their use and importance to people. 2004, seria: Non-wood Forest Products 17. ISBN 92-5-105157-7.
  9. Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: 2006, s. 424. ISBN 8374045132.
  10. Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.