Mleczaj wełnianka
| Mleczaj wełnianka | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Królestwo | grzyby |
| Gromada | podstawczaki |
| Klasa | pieczarniaki |
| Rząd | gołąbkowce |
| Rodzina | gołąbkowate |
| Rodzaj | mleczaj |
| Gatunek | mleczaj wełnianka |
| Nazwa systematyczna | |
| Lactarius torminosus (Schaeff.) Gray[2] Nat. Arr. Brit. Pl. 1: 623 (Londyn, 1821) |
|
| Mapa zasięgu | |
 Zasięg w Europie
|
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
.JPG)
Mleczaj wełnianka (Lactarius torminosus (Schaeff.) Gray) – gatunek grzybów należący do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae). Niektóre nazwy regionalne: rydz fałszywy, rydz koński, rydz kosmaty, rydz dziki, rydz psi, nibyrydzyk, bawełnianka, wełniak, kosmal, kudłatka, włosianka[3].
Morfologia [edytuj]
- Kapelusz
- Średnicy 4–10 (do 15) cm, z centralnym wgłębieniem, pokryty filcowatą skórką, która podczas dużej wilgotności powietrza staje się nieco lepka. Brzeg kapelusza jest przeważnie podwinięty, pokryty zwisającymi z niego wełnistymi kosmkami[4]. Kolor kapelusza cielistoróżowy, brązowoczerwony, w starszych okazach płowieje do pomarańczowoochrowego[5]
- Hymenofor
- Blaszkowy, blaszki barwy jasnokremowej lub białe, o gładkich ostrzach, gęsto rozstawione (ze śródblaszkami), nieco zbiegające na trzon[4].
- Trzon
- Cylindryczny, o długości 4–8 cm i średnicy ok. 1,2 cm, barwy jasnoróżowej, ochroworóżowej lub biały, u młodych owocników pełny, potem pusty w środku[4].
- Miąższ
- Zbudowany z kulistawych komórek, które powodują jego specyficzną kruchość i nieregularny przełam. Biały, twardy, o owocowej lub terpentynowej woni i ostrym, piekącym smaku. Wydziela białe, nie przebarwiające się mleczko o bardzo ostrym smaku[4].
- Wysyp zarodników
- Kremowy, amyloidalny. Zarodniki elipsoidalne, o wymiarach 8–10×6–8 μm, bez pory rostkowej, pokryte brodawkami połączonymi listewkami częściowo tworzącymi delikatny siateczkowaty wzór[4].
Występowanie [edytuj]
Występują w lasach i parkach w obecności brzóz, z którymi tworzy mikoryzę. Rośnie na piaszczystych lub gliniastych, kwaśnych glebach, zazwyczaj w towarzystwie mchów. Wytwarza owocniki (w Europie) od sierpnia do października[5].
Znaczenie [edytuj]
W większości krajów Europy uważany jest za grzyb trujący. W stanie surowym zawiera on substancje, które mogą powodować nudności, wymioty lub biegunkę[6][5]. Po dłuższym gotowaniu i odlaniu wody traci własności trujące, jednak nadal nie nadaje się do spożycia, gdyż jego ostry smak przechodzi w gorycz. W niektórych krajach Europy Północnej i Wschodniej grzyby te po przegotowaniu i odlaniu wody kisi się w beczkach, podobnie jak kapustę. Takie przygotowanie pozbawia je ostrego smaku i nadają się do spożycia, w krajach skandynawskich są nawet uważane za bardzo smaczne[7]. Opracowana dla FAO lista podaje, że mleczaj wełnianka jest uważany za grzyb jadalny w Bułgarii, na Białorusi, Ukrainie i w Rosji[8].
Systematyka [edytuj]
Takson ten został zdiagnozowany taksonomicznie po raz pierwszy przez Jacoba Schaeffera (jako Agaricus torminosus) w 1774. Do rodzaju Lactarius został przeniesiony przez Samuela Graya w "A Natural Arrangement of British Plants" z 1821. Opisywany był pod następującymi synonimami[2]:
- Agaricus torminosus Schaeff., 1774
- Galorrheus torminosus (Schaeff.) P. Kumm., 1871 torminosus f. torminosus (Schaeff.) Gray, 1821
- Lactaria torminosa (Schaeff.) Pers., (1797)
- Lactarius torminosus (Schaeff.) Gray, 1821, f. torminosus
- Lactarius torminosus var. sublateritius Kühner & Romagn., 1954
- Lactifluus torminosus (Schaeff.) Kuntze, 1891
Gatunki podobne [edytuj]
Jest bardzo podobny do jadalnego rydza (Lactarius deliciosus), jednak owłosienie i piekący smak łatwo pozwalają go od niego odróżnić. Podobne, wełniste owłosienie i piekący smak ma mleczaj piekący (Lactarius bertillonii), jednak jest od mleczaja wełnianki znacznie jaśniejszy. Podobny i również mający ostry smak jest też mleczaj najostrzejszy (Lactarius acerrimus), ale ma on blaszki widelcowato połączone, a po uszkodzeniu przebarwia się na brązowo[6].
Przypisy
- ↑ Bisby, Roskov, Orrell, Nicolson, Paglinawan, Bailly, Kirk, Bourgoin, Baillargeon: 2009 Annual Checklist (ang.). W: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life [on-line]. [dostęp 30 stycznia 2010].
- ↑ 2,0 2,1 CABI Bioscience Databases. [dostęp 2011-11-15].
- ↑ Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: 2006, s. 426. ISBN 8374045132.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
- ↑ 6,0 6,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
- ↑ Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
- ↑ Eric Boa: Wild edible fungi : A global overview of their use and importance to people. 2004, seria: Non-wood Forest Products 17. ISBN 92-5-105157-7.
