Mniszek (roślina)
| Mniszek | |
|---|---|
 Mniszek lekarski
|
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | Euphyllophyta |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | astrowe |
| Rząd | astrowce |
| Rodzina | astrowate |
| Podrodzina | Cichorioideae |
| Rodzaj | mniszek |
| Nazwa systematyczna | |
| Taraxacum F.H. Wigg. Prim. Fl. Hols. 56. 29 Mar 1780 |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Mniszek (Taraxacum F.H. Wigg.) – rodzaj bylin z rodziny astrowatych (Asteraceae). Liczy ponad 2000 gatunków na całej kuli ziemskiej. W Polsce występuje ok. 380 drobnych gatunków[2], rozpoznawanych tylko przez specjalistów. Gatunki te zebrane są w sekcje, które w popularnych opracowaniach opisane są jako gatunki zbiorowe[3]. Gatunkiem typowym jest Taraxacum officinale L.[4]. Ze względu na pewne podobieństwo morfologiczne bywa mylony z mleczem.
Spis treści |
Występowanie [edytuj]
Rodzaj ma zasięg kosmopolityczny – występuje na całym świecie.Największe zróżnicowanie gatunkowe występuje w strefie klimatu umiarkowanego oraz w górach[5].
Morfologia [edytuj]
- Łodyga
- Nierozgałęziony głąbik bez podsadki.
- Liście
- Wszystkie liście w różyczce liściowej. Mają bardzo zróżnicowany kształt – od pojedynczych całobrzegich do pierzasto-dzielnych. Przez środek liścia biegnie główna żyła mleczna.
- Kwiaty
- Zebrane w pojedynczy koszyczek na szczycie głąbika. Wszystkie kwiaty w koszyczku są kwiatami języczkowymi. Kielich przekształcony w pojedyncze włoski puchu kielichowego. W dnie koszyczka brak plewinek. Okrywa koszyczka składająjąca się z kilku szeregów listek, listki zewnętrzne podczas kwitnienia przeważnie odginają się na zewnątrz.
- Owoc
- Niełupka z wyrostkiem zakończonym parasolowato rozłożonymi włoskami puchu kielichowego, rozsiewana przez wiatr.
- Korzeń
- Korzeń gruby, palowy.
Biologia [edytuj]
Przeważnie są roślinami apomiktycznymi. Podstawowa liczba chromosomów x=8. Bardzo częste są triploidy. Zawierają sok mleczny.
Systematyka [edytuj]
Hedypnois Scopoli
Taraxacum Zinn = Leontodon L.
- Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)
Angiosperm Phylogeny Website adoptuje podział na podrodziny astrowatych (Asteraceae) opracowany przez Panero i Funka w 2002[6], z późniejszymi uzupełnieniami[7]. Zgodnie z tym ujęciem rodzaj Taraxacum należy do plemienia Cichorieae Lam. & DC., podrodziny Cichorioideae (Juss.) Chev. W systemie APG III astrowate są jedną z kilkunastu rodzin rzędu astrowców (Asterales), wchodzącego w skład kladu astrowych w obrębie dwuliściennych właściwych[1].
- Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993-1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa astrowe (Asteridae Takht.), nadrząd astropodobne (Asteranae Takht.), rząd astrowce (Asterales Lindl.), rodzina astrowate (Asteraceae Dumort.), plemię Taraxaceae D. Don., rodzaj mniszek (Taraxacum F.H. Wigg.)[8].
- Wybrane gatunki lub gatunki zbiorcze flory Polski[2]
- mniszek alpejski (Taraxacum alpinum (Hoppe) Hegetschw. & Heer) – gatunek zbiorowy
- mniszek bałtycki (Taraxacum balticum Dahlst.)
- mniszek besarabski (Taraxacum bessarabicum (Hornem.) Hand.-Mazz.)
- mniszek błotny (Taraxacum palustre (Lyons) Symons) – czasami traktowany jako gatunek zbiorowy
- mniszek czarniawy (Taraxacum nigricans (Kit.) Rchb, syn. Taraxacum alpestre (Tausch) DC.) – czasami traktowany jako gatunek zbiorowy
- mniszek drobny (Taraxacum laevigatum Willd.) DC.) – gatunek zbiorowy
- mniszek lekarski (mniszek pospolity) (Taraxacum officinale F. H. Wigg.)
- mniszek nadmorski (Taraxacum balticiformae Dahlst.)
- mniszek nakrapiany (Taraxacum praestans H. Lindb.)
- mniszek pieniński (Taraxacum pieninicum Pawł.) – gatunek endemiczny, zagrożony w Polsce
- mniszek źródliskowy (Taraxacum fontanum) – gatunek zbiorowy
- Inne gatunki (wybór)
- Taraxacum albidum
- Taraxacum japonicum
- Taraxacum obliquum (Fr.) Dahlst. s. s. – mniszek rurkojęzyczkowy
- Taraxacum platyglossum Raunk – mniszek płaskojęzyczkowy
- Taraxacum kok-saghyz – mniszek kok-sagiz, koksagis – występujący w górach Tienszan, zawierający do kilkunastu procent kauczuku w soku mlecznym; czasem jest uprawiany w celu pozyskiwania kauczuku
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-15].
- ↑ 2,0 2,1 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-03-22].
- ↑ Tadeusz Tacik: Taraxacum Wiggers, Mniszek (Dmuchawiec) W: Flora Polska, T. XIV. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1980. ISBN 83-01-01923-9.
- ↑ Panero J.L., Funk V.A.. Toward a phylogenetic subfamilial classification for the Compositae (Asteraceae). „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 115 (4), s. 909–922, 2002. Biological Society of Washington.
- ↑ B. Baldwin, J. M. Bonifacino, T. Eriksson, V. A. Funk, C.A. Mannheimer, B. Nordenstam, N. Roque, I. Ventosa: Compositeae classification (ang.). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2010-05-24].
- ↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Taraxacum (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-03-22].
