Moša Pijade

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Moša Pijade
Data i miejsce urodzenia 4 stycznia 1890
Belgrad
Data i miejsce śmierci 15 marca 1957
Paryż
Przewodniczący Zgromadzenia Narodowego
Przynależność polityczna Komunistyczna Partia Jugosławii
Okres urzędowania od 1954
do 1957
Poprzednik Milovan Đilas
Następca Petar Stambolić
Odznaczenia
Order Bohatera Ludu

Moša Pijade serb. Мoшa Пиjaдe ps. Milovan Popović, Čiča Janko - (ur. 4 stycznia 1890 w Belgradzie, zm. 15 marca 1957 w Paryżu) - serbski i jugosłowiański działacz komunistyczny.

Pochodził z rodziny Żydów Sefardyjskich, osiadłej w Serbii w XIX w. W latach 1906-1909 studiował sztuki piękne w Monachium i w Paryżu. Po powrocie do kraju malował i zajmował się krytyką sztuki. W 1919 porzucił działalność artystyczną i zaczął wydawać pismo związkowe Slabodna Rec. Od stycznia 1920 był członkiem Socjalistycznej Partii Robotniczej Jugosławii, która w tym samym roku przekształciła się w Komunistyczną Partię Jugosławii (KPJ). W 1921 KPJ zdelegalizowano, a większość jej kierownictwa aresztowano. Pijade w tym najtrudniejszym okresie stanął na czele partii. Był także jednym z organizatorów Niezależnej Partii Robotniczej Jugosławii, która działała od 1923 i była przybudówką KPJ.

Aresztowany w 1925 przez policję i skazany na 14 lat więzienia. Karę odbywał w Sremskiej Mitrovicy i w więzieniu Lepoglava. Tam też poznał przyszłych przywódców KPJ, z Josipem Broz Titą na czele. Uwolniony z więzienia w kwietniu 1939, rozpoczął nielegalną działalność polityczną w Czarnogórze. Po ataku wojsk niemieckich na ZSRR rozpoczął na terenie Czarnogóry organizowanie partyzantki komunistycznej. W 1941 ponownie aresztowany i osadzony w więzieniu Bileć. Po jego opuszczeniu znalazł się w gronie najbliższych współpracowników Tity, a w listopadzie 1943, na zjeździe założycielskim AVNOJ w Jajcach, został wybrany jej wiceprzewodniczącym.

Po zakończeniu II wojny światowej Pijade zasiadał w Biurze Politycznym KPJ, a także pełnił funkcję wiceprzewodniczącego parlamentu. W 1948, kiedy doszło do kryzysu w stosunkach między Jugosławią a ZSRR w pełni poparł stanowisko Tity, stając się od tego czasu jednym z głównych teoretyków "jugosłowiańskiej drogi do socjalizmu". Po odsunięciu Milovana Dżillasa w 1954 objął po nim stanowisko przewodniczącego Zgromadzenia Narodowego. Zmarł na atak serca w czasie odbywania podróży dyplomatycznej. Pochowany w Belgradzie, w Alei Zasłużonych na Kalemegdanie.

By pierwszym tłumaczem Kapitału Karola Marksa na język serbski. Spośród 120 obrazów, które namalował w swoim życiu, większość zaginęła.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Matjaž Klemenčič: The former Yugoslavia's diverse peoples: a reference sourcebook. ABC-CLIO: 2004, s. 191. ISBN 1576072940.