Model Baumola

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Model Baumola-Allaisa-Tobina (BAT)model ekonomiczny, w którym zasoby środków pieniężnych zachowują się podobnie jak zapasy. Jest adaptacją modelu ekonomicznej wielkości dostawy - EOQ (economic order quantity) dla potrzeb zasobów środków pieniężnych.

Model ten opiera się na następującym założeniu:

  • przedsiębiorstwo potrzebuje środków pieniężnych w stałych, dających się przewidzieć wielkościach.

Z założenia tego wynika, że środki pieniężne są zużywane w sposób jednostajny i gdy osiągają poziom minimalny (zero), wtedy to ekwiwalenty środków pieniężnych są zamieniane na gotówkę w wysokości, która zapewnia osiągnięcie poziomu maksymalnego i cykl się powtarza.

Z modelu tego wynika, że optymalny stan środków pieniężnych wzrasta wolniej niż proporcjonalnie do wzrostu zapotrzebowania na środki pieniężne. Oznacza to, że występuje efekt skali w utrzymywaniu zasobów środków pieniężnych, co daje przewagę przedsiębiorstwom większym.

Do wyznaczenia optymalnego stanu środków pieniężnych potrzebne są trzy wielkości: stały koszt transferu gotówki na papiery wartościowe i na odwrót, całkowita wartość zapotrzebowania na gotówkę o charakterze transakcyjnym w ciągu danego okresu (np. roku) oraz koszt alternatywny utrzymania gotówki, czyli np. stopa oprocentowania bonów skarbowych. Analogicznie jak w modelu EOQ, optymalny stan środków pieniężnych odpowiada w przybliżeniu miejscu, w którym koszt alternatywny zrówna się z kosztami transakcyjnymi.

Koszty alternatywne można obliczyć, korzystając ze wzoru: K_A=\frac{C}{2}*R

gdzie: K_A – koszty alternatywne, C – gotówka, R – koszt alternatywny utrzymania gotówki.

Koszty transakcyjne można obliczyć, korzystając ze wzoru: K_T=\frac{T}{C}*F

gdzie: K_T – koszty transakcyjne, F – stały koszt transferu gotówki na papiery wartościowe i na odwrót, T – całkowita wartość zapotrzebowania na gotówkę o charakterze transakcyjnym w ciągu danego okresu, np. roku. C jest optymalne gdy: K_A=K_T stąd:

C_{opt}=\sqrt{\frac{T*F}{2*R}}

gdzie: C_{opt} – optymalny stan gotówki.

Model BAT sprawdza się pod warunkiem, że przedsiębiorstwo równomiernie zużywa zapasy gotówki. Warunek ten jest jednak trudny do spełnienia. Model ten ma wiele innych ograniczeń i trudno go zastosować w praktyce gospodarczej. Powody są następujące:

  • przedsiębiorstwa zwykle nie mogą precyzyjnie określić zapotrzebowania na środki pieniężne,
  • wydatki zazwyczaj nie rozkładają się równomiernie (największe stałe wydatki to wydatki w połowie i na koniec miesiąca),
  • rentowność bonów skarbowych jest zmienna w czasie i uzależniona od terminu wykupu poszczególnych serii,
  • prowizja od transakcji jest zmienna i uzależniona od wielkości transakcji, często też podlega negocjacji (przy wyższych kwotach),
  • oprocentowanie rachunku bieżącego może zmieniać się w czasie.

Model BAT jest prostym modelem wyznaczania optymalnego stanu gotówki. Podstawową jego wadą jest założenie, że wydatki gotówkowe mają charakter stały i pewny. Losowość wpływów i wydatków uwzględnia model Millera-Orra.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. R. Machała - Zarządzanie gotówką, Rachukowość zarządcza i controlling.
  2. W.J. Baumol - The Transactions Demand for Cash: An Inventory Theoretic Approach, “Quartely Journal of Economics”.
  3. E.F. Brigham, L. Gapenski - Zarządzanie.
  4. S.A. Ross, R.W Westerfield, B.D. Jordan - Finanse przedsiębiorstw, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 1999.