Model Hartle'a-Hawkinga

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Model Hartle'a - Hawkinga – w fizyce teoretycznej propozycja kwantowego wyjaśnienia początku Wszechświata, jaką w 1983 roku podali James Hartle oraz Stephen Hawking[1].

Obecnie jednym z najważniejszych problemów fizyki oraz filozofii przyrody jest niemożliwość podania spójnego opisu początkowej fazy istnienia Wszechświata, zwanej epoką Plancka. Korzystając z narzędzi wykorzystywanych w mechanice kwantowej, takich jak rotacja Wicka czy całkowanie po drogach Feynmana fizycy uznali, że przedstawiony przez nich model ewolucji Wszechświata wyjaśnia jego genezę[2] . Ponieważ, w związku z zastosowaniem tych narzędzi, współrzędna czasowa została przemnożona przez jednostkę urojoną, okazało się, iż czas posiadał w najwcześniejszej fazie istnienia Wszechświata inną naturę niż obecnie - był nieodróżnialny od wymiarów przestrzennych. W związku z ową aczasową naturą wymiaru czasowego Stephen Hawking uznał, iż mówienie o czasowym początku Wszechświata jest bezsensowne. To przekonanie stało się źródłem słynnego twierdzenia Hawkinga, że "Wszechświat spontanicznie wyłonił się z niczego", które często wyrażał w wydanej w 2010 roku (wspólnie z L. Mlodinowem) książce "Wielki Projekt"[3]

Model budzi wiele wątpliwości, zarówno natury metodologicznej, jak i filozoficznej[potrzebne źródło].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • S. Hawking, J. Hartle, The Wave Function of the Universe, Physical Reviev D 1983, s. 2960 – 75.
  • S. Hawking, L. Mlodinow, Wielki Projekt, przeł. J. Włodarczyk, Wydawnictwo Albatros, Warszawa 2011.
  • S. Hawking, R. Penrose, Natura czasu i przestrzeni, przeł. P. Amsterdamski, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1996.
  • S. Hawking, R. Penrose, The singularities of gravitional collapse and cosmology, Proceedings Royal Society A (314) 1970.
  • M. Heller, Kosmologia kwantowa, Prószyński i S-ka 2001.
  • M. Heller, Ostateczne wyjaśnienia Wszechświata, Universitas, Kraków 2008.


Przypisy

  1. S. Hawking, J. Hartle, The Wave Function of the Universe [w:] Physical Reviev D 1983, s. 2960 – 75.
  2. M. Heller, Kosmologia kwantowa, Prószyński i S-ka 2001, s. 72.
  3. Patrz np. S. Hawking, L. Mlodinow, Wielki Projekt, przeł. J. Włodarczyk, Wydawnictwo Albatros, Warszawa 2011, s. 219.