Modele rachunku kosztów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Modele rachunku kosztów – pojęcie wprowadzone w latach 50. XX wieku przez E. Kosiołka, który ujął go jak adekwatne odzwierciedlenie spostrzeganej rzeczywistości.

Modele kosztów wykorzystywane są głównie do planowania. Należy przy tym rozróżnić planowanie budżetów kosztów (np. dla miejsc powstania kosztów w sensie centrów odpowiedzialności) i planowane kalkulacje (np. jako podstawa polityki cenowej). W praktyce gospodarczej rozwinęły się dwa modele rachunku kosztów produkcji:

Obydwa zmierzają do ustalenia przeciętnego kosztu wytworzenia produktów.

Rachunek kosztów pełnych[edytuj | edytuj kod]

Rachunek kosztów pełnych, nazywany również absorpcyjnym rachunkiem kosztów[1], wykorzystywano głównie do kalkulacji jednostkowego kosztu wytworzenia. Koszt ten był kosztem historycznym, służącym ustaleniu rentowności, wycenie zapasów produktów wytworzonych a nie sprzedanych. W rachunku kosztów pełnych koszty całkowite dzieli się na koszty bezpośrednie oraz koszty pośrednie produkcji (tzw. koszty wydziałowe).

W rachunku kosztów pełnych:

  • wszystkie koszty produkcji są dzielone na wytworzone wyroby gotowe i produkcję w toku,
  • koszty nieprodukcyjne nie są wliczane do kosztu wytworzenia produktu (są odnoszone bezpośrednio na wynik finansowy) – w tym modelu koszt jednostkowy wyrobów odzwierciedla pełne zużycie zasobów, jakie miało miejsce w celu wytworzenia tego wyrobu. Koszty bezpośrednie są identyfikowane na podstawie dokumentów źródłowych, natomiast wszystkie inne koszty stanowią koszty pośrednie produkcji. W rachunku tym stosuje się zasadę, proporcjonalizacji kosztów pośrednich do wyceny produktów w jednostkowym koszcie pełnym.

Zalety i wady rachunku kosztów pełnych[edytuj | edytuj kod]

Do zalet rachunku kosztów pełnych zalicza się:

  • podkreślenie znaczenia kosztów stałych,
  • lepsza kalkulacja kosztu wytworzenia wyrobu (kalkulowanie w koszt produktu zarówno kosztów zmiennych jak i kosztów stałych),
  • niwelowanie wpływu sezonowych zmian sprzedaży na wynik ze sprzedaży. Jeżeli zastosujemy rachunek kosztów zmiennych do jednostki której sprzedaż cechuje się sezonowością, to wynik ze sprzedaży poza sezonem będzie niższy niż sprzedaż w sezonie.

Do wad rachunku kosztu pełnego zalicza się:

  • Sztuczny charakter podziału kosztów pośrednich na poszczególne wyroby. Koszty pośrednie ponoszone przez jednostkę są niezależne od wielkości produkcji poszczególnych wyrobów.
  • Zniekształcanie wpływu działów na wynik ze sprzedaży całego przedsiębiorstwa.

Rachunek kosztów zmiennych[edytuj | edytuj kod]

Rachunek kosztów zmiennych w praktyce gospodarczej najwcześniej stosowany rachunek do bieżącego zarządzania firmą w krótkim horyzoncie czasowym. Utrzymuje się na rozdzieleniu kosztów na koszty stałe i zmienne. W rachunku tym koszty bezpośrednie traktowane są jak koszty stałe i koszty zmienne. W dwóch rodzajach rachunków kosztów, koszty nieprodukcyjne, a więc koszty ogólnego zarządu oraz koszty sprzedaży, zgodnie z obowiązującym systemem ewidencyjnym i wymogami sprawozdawczymi, są traktowane jako koszty okresu. Nie znaczy to, że nie mogą pojawić się tam także koszty zmienne. Do przyrównania obydwu rachunków w krótkim okresie znaczące jest podejście ograniczające się do poziomu kosztów wytworzenia, a więc technicznego kosztu wytworzenia obejmującego koszty bezpośrednie i koszty wydziałowe. Obydwa modele rachunku kosztów różni sposób wyceny produktów niesprzedanych.

Zalety i wady rachunku kosztów zmiennych[edytuj | edytuj kod]

Do zalet możemy zaliczyć:

  • generowanie informacji potrzebnych w procesie podejmowania decyzji, zwłaszcza w krótkim okresie,
  • wyeliminowanie wpływu poziomu zapasów na wynik finansowy,
  • uproszczenie oceny efektywności wyników osiąganych przez różne jednostki wewnętrzne z punktu widzenia zysku i marży pokrycia,
  • odzwierciedlenie wpływu zmian stopnia wykorzystania zdolności produkcyjnych na poziom kosztów,
  • ułatwienie podejmowania decyzji, które pozwalają na dostosowanie się przedsiębiorstwa do zmian rynkowych, kontrolę procesu tworzenia się kosztów w przedsiębiorstwie, a zwłaszcza wielkość i strukturę kosztów stałych, które są w dużym stopniu zależne od posiadanego potencjału produkcyjnego.

Do wad można zaliczyć:

  • niedostosowanie do zasady współmierności kosztów i przychodów wymaganej w rachunkowości finansowej,
  • praktyczne problemy z obiektywnym podziałem kosztów całkowitych na stałe i zmienne, utrudnione możliwości zastosowania w procesie podejmowania decyzji długookresowych

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. S. Sojak: Rachunkowość zarządcza. Dom Organizatora, Toruń 2003