Modena

Modena
Katedra i Ghirlandina w Modenie
Herb Modeny Flaga Modeny
Państwo	Włochy
Region	Emilia-Romania
Burmistrz	Giorgio Pighi
Powierzchnia	182 km²
Wysokość	34 m n.p.m.
Populacja (2005) • liczba ludności • gęstość	180 638 989 os./km²
Nr kierunkowy	059
Kod pocztowy	41100
Położenie na mapie Włoch Modena
44°38′46″N 10°55′33″E
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Modena w Wikisłowniku
Strona internetowa

Modena (w dialekcie modeńskim Mòdna) – miasto i gmina w północnych Włoszech, w regionie Emilia-Romania, w prowincji Modena. Leży w dolinie Padu; przepływają przez nią dwie rzeki: Secchia i Panaro. 10 kilometrów na południe od miasta zaczynają się pierwsze wzniesienia Apeninów, a konkretnie Apeniny Toskańsko-Emiliańskie (Appennino Tosco-emiliano).

Dane statystyczne

Według danych z 2006, Modena liczy 180 469 mieszkańców, z czego 9,7% to obcokrajowcy (482 obywateli polskich). Na obszarze metropolii zaś (wyznaczonej przez miejscowości Carpi - Sassuolo - Vignola - Castelfranco Emilia) żyje ponad 400 000 osób.

Gospodarka

Miasto jest drugą po Bolonii potęgą gospodarczą regionu. W granicach metropolii mają swoje siedziby słynni włoscy producenci samochodów wyścigowych: Ferrari (w Maranello), Maserati (w samym mieście), De Tomaso (na peryferiach) oraz Pagani (w San Cesario sul Panaro, kilka kilometrów na południowy wschód od miasta). Do wymienionych powyżej producentów samochodów wyścigowych należy jeszcze dodać Lamborghini, które ma swoją siedzibę w pobliskim Sant'Agata Bolognese. Poza tym, nie sposób pominąć przemysłu ceramicznego (w szczególności w Sassuolo) oraz tekstylnego (Carpi). Wysoce rozwinięte rolnictwo i przemysł przetwórstwa produktów rolnych i spożywczych. 1.500 przedsiębiorstw, 11 500 zatrudnionych z obrotem rocznym ponad 3,9 miliardów euro. Czołowy włoski producent wieprzowiny - ponad 450 000 sztuk rocznie, przewyższający liczbę mieszkańców prowincji (dane na dzień 31 grudnia 2003). Modena jest także ważnym węzłem komunikacyjnym; łączą się tu dwie autostrady: A1 (zwana Autostradą Słońca, Autostrada del Sole) prowadząca z Mediolanu do Rzymu i dalej do Neapolu, oraz A22 prowadząca do Brennero, przejścia granicznego na granicy z Austrią.

W mieście znajduje się stacja kolejowa Modena Centrale, skąd odjeżdżają pociągi w trzech kierunkach - na zachód przez Reggio Emilia, Parmę i Piacenzę do Mediolanu, na wschód do Bolonii i na północ przez Mantuę do Werony. W obrębie miasta kursują trolejbusy.

Edukacja

Modena, wspólnie z miastem Reggio Emilia, stolicą sąsiedniej prowincji o tej samej nazwie, tworzy ważne uniwersyteckie dwumiasto, siedzibę Uniwersytetu Modeny i Reggio Emilia (Università degli Studi di Modena e Reggio Emilia), utworzonego w 1175 i rozwiniętego przez Franciszka II d'Este w 1686. Uniwersytet tradycyjnie przoduje w fakultetach prawa i medycyny. Włoscy i zagraniczni oficerowie (jednym z elewów był Edmondo De Amicis autor powieści Serce oraz Muammar al-Kaddafi) kształcą się we Włoskiej Akademii Wojskowej w Modenie. Zaś Biblioteca Estense stanowi repozytorium archiwalnych zbiorów historycznych, w tym ok. 3000 rękopisów.

Historia

W rejonie Modeny znaleziono pozostałości osadnictwa kultury Villanova z wczesnej epoki żelaza (IX-VIII wiek p.n.e.), później Ligurów. Modena była pierwotnie osadą etruską, potem gallijską. Zamieszkiwało ją plemię Bojów. Nieznana jest data założenia miasta, ale w 218 r. p.n.e., w czasie II wojny punickiej, jej mieszkańcy poparli Hannibala. W roku 183 p.n.e. stała się kolonią rzymską, nosząc nazwę Mutina (prawdopodobnie od etruskiego słowa oznaczającego pagórek, wzgórze). Marcus Aemilius Lepidus korzystał z Mutiny jako bazy wypadowej do walk z Ligurami. Wkrótce została rozbudowana, ze względu na znaczenie strategiczne, jak i położenie przy skrzyżowaniu Via Aemilia z drogą prowadzącą do Werony. W czasie wojen domowych w Rzymie była dwa razy oblegana. Najpierw przez Pompejusza w 78 r. p.n.e., kiedy bronił jej Marcus Junius Brutus (ojciec Marka Juniusza Brutusa, jednego z zabójców Cezara). Po raz drugi przez Marka Antoniusza w 44 r. p.n.e, a bronił jej Decymus Juniusz Brutus. Oktawian August, z pomocą Senatu odbudował miasto. Cyceron nazwał ją Mutina splendidissima (Mutina najpiękniejsza). Do III w. miasto utrzymywało swą pozycję najważniejszego ośrodka nowo utworzonej prowincji (diecezji) Aemilia. Upadek cesarstwa przyniósł też upadek Modeny. Ze względu na swe położenie miasto było wykorzystywane jako baza w czasie wojen z barbarzyńcami w czasie wielkiej wędrówki ludów jak i w wojnach wewnętrznych. Podobno Attyla nie zdobył Modeny dzięki cudom św. Geminianusa, biskupa i późniejszego patrona miasta.

Między V i VII wiekiem kilkakrotnie opuszczana z powodu powodzi. Założono nawet nowe miasto w rejonie miejscowości Cittanova kilka kilometów na północny zachód od dzisiejszego miasta. Ostatecznie została zaludniona w końcu IX w., po ustanowieniu jej stolicą biskupią. Pierwszym biskupem został Ludovicus. Okres panowania biskupów zaowocował wzniesieniem przepięknej romańskiej katedry, w której znajduje się grobowiec św. Geminiano, patrona miasta i lokalnej archidiecezji. W tym czasie powstała pieśń (poemat) Canto delle scolte modenesi. Na przełomie XI i XII w. należała do Matyldy Toskańskiej. Panowanie biskupów skończyło się w 1135, kiedy miasto uzyskało autonomię. W czasie wojen Gibelinów z Gwelfami Modena stała po stronie cesarza Fryderyka II, czyli znajdowała się w obozie Gibelinów. Ponad sto lat później, w 1249 gibellińska Modena została podbita przez gwelficką Bolonię, a w 1288 poddała się Obizzo d'Este z Ferrary. Ród d'Este rządził miastem z krótkimi przerwami do 1860. W 1325 miała miejsce Bitwa pod Zappolino, zwana też bitwą o dębowe wiadro, w czasie której modeńczycy odnieśli triumf nad Bolonią. Została ona opisana przez Alessandro Tassoniiego w poemacie heroikomicznym La secchia rapita. Od czasów Borso d'Este Modena nabrała charakteru miasta książęcego. W 1598, po włączeniu Ferrary do Państwa Kościelnego, książę Cezar d'Este przeniósł do Modeny swoją stolicę i od tej pory stała się księstwem. W 1860 została włączona do Królestwa Sardynii, a rok później stała się częścią Królestwa Włoch.

Zabytki

Do najpiękniejszych zabytków Modeny należą m.in. katedra (il Duomo), dzwonnica (Ghirlandina), główny plac miejski (Piazza Grande) (wszystkie trzy wpisane na listę światowego dziedzictwa), pałac książęcy (Palazzo Ducale) - siedziba pierwszej na świecie Akademii Wojskowej powołanej do życia 1 stycznia 1678 roku.

Panorama Piazza Grande (katedra, dzwonnica, Palazzo Comunale - siedziba władz miejskich) Modena, Wrzesień 2006

Palazzo Ducale, siedziba Akademii Wojskowej

Kuchnia

Typowymi składnikami kuchni modeńskiej są szynka modeńska (Denominazione di Origine Protetta - Chroniona Nazwa Pochodzenia) i parmezan. Wytwarza się tu również mortadelę. Typowe potrawy to tortellini, zampone, gnocco fritto oraz crescentina zwana również tigella. Modena jest również słynna przez produkowany tu ocet balsamiczny oraz wino lambrusco.

Ludzie

Sławną współczesną osobistością pochodzącą z Modeny był tenor Luciano Pavarotti (1935-2007). Jego koleżanka z dzieciństwa, sopran Mirella Freni, jest także rodowitym renomowanym głosem tego miasta.

• Francesco Guccini
• Vasco Rossi (z regionu)
• Wiligelmo
• Marco Biagi
• Valerio Massimo Manfredi - pisarz
• Ludovico Antonio Muratori - historyk
• Paolo Ruffini - matematyk
• Enzo Ferrari - konstruktor i kierowca wyścigowy

Sport

Mówiąc o Modenie nie można pominąć jej powiązań ze sportem: kolebka inżynierska wyścigów samochodowych, piłka nożna i piłka siatkowa. Oprócz szeregu producentów samochodów najwyższej klasy, swoją siedzibę mają tu dwa kluby: piłkarski Modena FC oraz siatkarski Cimone Modena (grał w nim Dawid Murek).

Miasta partnerskie

• Linz, Austria
• Londrina, Brazylia
• Nowy Sad, Serbia
• St. Paul, USA

Linki zewnętrzne

Strona internetowa prowincji Modena (wł.)