Modernizm w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Historia architektury
< Architektura secesji
Modernizm
Czas trwania: XX wiek
Zasięg: świat
... we Francji
... w Holandii
... w Niemczech
... w Polsce
... w Rosji i ZSRR
... w Skandynawii
... w Stanach Zjednoczonych
... w Wielkiej Brytanii
... we Włoszech
... w Europie Środkowej
... poza Europą i USA
Konstruktywizm
Ekspresjonizm
Styl międzynarodowy
Architektura organiczna
Późny modernizm
Postmodernizm >
Dom własny Brukalskich w Warszawie, 1927
Ministerstwo Komunikacji w Warszawie, 1929
B. Pniewski i B. Lachert, Pawilon Polski w Paryżu, 1937. Rotunda z piaskowca i pawilon ze szkła i stali
M. Leykam, Powszechny Dom Towarowy w Poznaniu, 1949
Arseniusz Romanowicz, dworzec Warszawa Centralna, 1975
J. Grabowska-Hawrylakowa, Os. Pl. Grunwaldzki we Wrocławiu
Spodek (hala widowiskowa) w Katowicach, proj. 1964

Modernizmprąd w architekturze rozwijał się w Polsce w dwóch fazach, rozdzielonych II wojną światową i wymuszonym okresem socrealizmu w architekturze. Inna nazwa: funkcjonalizm.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Modernizm w Polsce pojawił się podobnie jak na świecie jako styl architektoniczny będący odpowiedzią na problemy, których nie mogła rozwiązać istniejąca architektura i rosnące wymagania każdego człowieka dotyczące przestrzeni życiowej, higieny, estetyki. Modernizm zgodnie z ideami Le Corbusiera powinien zapewnić każdemu człowiekowi słońce, przestrzeń i zieleń, według Louisa Sullivana forma budynku powinna wynikać z jego funkcji a zdaniem Arseniusza Romanowicza każdy budynek powinien być funkcjonalny, estetyczny i ekonomiczny. Praktycznym rezultatem historii modernizmu w Polsce jest rezygnacja w XX wieku z budowy podwórek studni,z ciasnych izb mieszkalnych znanych z dawnych wieków, z grodzenia osiedli i parków, z niewielkich przeszkleń znanych z chat wiejskich oraz z kamienic a także z ciasnych uliczek pozbawionych kanalizacji na rzecz ulic z szerokimi chodnikami. Zaprzestano także budowy domów w pobliżu fabryk oraz wprowadzono zasadę komponowania jak największej ilości zieleni przy każdym nowym osiedlu mieszkaniowym.

Rozwój w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Przed II wojną światową modernizm stanowił w Polsce styl obiektów elitarnych, takich jak wille, czy też budynków użyteczności publicznej. Jednocześnie powstało kilkanaście modernistycznych osiedli, przede wszystkim spółdzielczych (np. osiedla WSM, TOR w Warszawie). W latach 30. sceptycyzm wobec funkcjonalistycznych tendencji końca lat 20. dał się zauważyć również w Polsce – łączono formy modernistyczne z elementami nadającymi budynkom wrażenie solidności i trwałości.

Przed 1939 budynki w stylu modernistycznym były w największej liczbie budowane w Warszawie (Saska Kępa, Stary Żoliborz, Stary Mokotów), Gdyni i Katowicach (tzw. dzielnica południowa i Ligota). W tych miastach znajdują się całe dzielnice z budynkami zbudowanymi w stylu modernistycznym. Dużo budynków modernistycznych zachowało się także w Krakowie, Lwowie, Kaliszu, Łodzi, Stalowej Woli, Toruniu i Bielsku-Białej (Aleje Sułkowskiego, Górne Przedmieście).

Powojenny modernizm miał znacznie większy zasięg. Jego wielki rozkwit nastąpił od 1956-1957, później stanowił w praktyce państwowo uregulowaną wytyczną projektową dla nowych obiektów i trwał aż do końca lat 80. XX w.

Po zmianie ustroju w Polsce w 1989 obserwuje się zjawisko podkreślane przez środowiska publicystyczne oraz architektoniczne czyli dewastowanie i oszpecanie architektury modernistycznej zarówno przedwojennej jak i powojennej poprzez nieumiejętne, tandetne remonty prowadzone często na masową skalę nie przez architektów lecz decydentów. Krytycy takiej działalności wskazują na zły stan wiedzy o historii architektury wśród społeczeństwa oraz prawie całkowite zapomnienie, iż modernizm doskonale cechuje zdanie amerykańskiego architekta L. Sullivana forma wynika z funkcji oraz twierdzenie wybitnej polskiej architekt J. Grabowskiej-Hawrylak iż modernizm charakteryzuje się pięknymi, białymi fasadami i taką barwę powinno się stosować podczas remontów.

Wybrane przykłady polskiego modernizmu[edytuj | edytuj kod]

(lista chronologiczna)

do roku 1939

po roku 1945

Ważniejsze obiekty niemieckiego modernizmu w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Główni przedstawiciele modernizmu w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]