Modliborzyce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Modliborzyce
Budynek Urzędu Gminy Modliborzyce
Budynek Urzędu Gminy Modliborzyce
Herb
Herb Modliborzyc
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat janowski
Gmina Modliborzyce
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1642-1869; 2014
Burmistrz Witold Wiesław Kowalik
Populacja (2013)
• liczba ludności

1435
Strefa numeracyjna
(+48) 15
Kod pocztowy 23-310
Tablice rejestracyjne LJA
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Modliborzyce
Modliborzyce
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Modliborzyce
Modliborzyce
Ziemia 50°45′09″N 22°19′46″E/50,752500 22,329444Na mapach: 50°45′09″N 22°19′46″E/50,752500 22,329444
SIMC 0799760
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
BIP

Modliborzycemiasto[1]w województwie lubelskim, w powiecie janowskim, położone na Równinie Biłgorajskiej.

Miejscowość ta od 1631 do 1869 roku posiadała prawa miejskie. W latach 1975-1998 administracyjnie należała do województwa tarnobrzeskiego. Od 1 stycznia 2014 ponownie jest miastem.

Miejscowa ludność wyznania katolickiego przynależy do Parafii św. Stanisława w Modliborzycach[2].

Miasto jest siedzibą miejsko-wiejskiej gminy Modliborzyce.

Etymologia nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości wywodzi się bezpośrednio od istniejących już Modliborzyc[3] w powiecie opatowskim i pośrednio od staropolskiego dwuczłonowego imienia Modlibóg. Pierwszy człon imienia Modlibóg występuje w formie czasownikowej modli- (modlić, prosić), natomiast drugi człon jest rzeczownikowy bog oraz przez dodanie przyrostka ice[4]. W źródłach historycznych z 1676 roku odnotowano zapis Modliborzyce parochia, oppidum, czyli w postaci geograficzno-ortograficznej dzisiejszej.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Historycznie położone są w Małopolsce (początkowo w ziemi sandomierskiej, a następnie w ziemi lubelskiej).

Modliborzyce położone są na pograniczu trzech regionów geograficznych: Wyżyny Lubelskiej, Kotliny Sandomierskiej i Roztocza. Jej południowa część wchodzi w skład parku krajobrazowego Lasy Janowskie, zaś północna znajduje się w granicach Roztoczańskiego obszaru chronionego krajobrazu. Charakterystyczne dla tych terenów jest występowanie długich, suchych dolin rozdzielających wzgórza, licznych wąwozów i jarów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Synagoga w Modliborzycach

Dzieje Modliborzyc rozpoczynają się 27 lutego 1631 roku. Wtedy to Stanisław Wioteski stolnik bełski herbu Rola uzyskał od króla Zygmunta III Waza przywilej założenia miasta na gruntach istniejącej już wcześniej wsi Słupie. 1 maja 1642 roku zakończono proces lokalizacji wydaniem przez Wioteskiego przywileju miasta Modliborzyce. W latach 1644-1664 w miejscowości trwała budowa kościoła pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika. Po Wioteskich właścicielem miasto został Mikołaj Słoniewski. W kolejnych latach na terenie Modliborzyc zaczęła rosnąć liczba ludności pochodzenia żydowskiego. Skutkiem tego była budowa synagogi przed rokiem 1690. Przemarsz jedenastu chorągwi wojska w 1697 roku poczynił duże szkody w mieście. Następnie w 1706 roku w Modliborzycach stacjonowały oddziały rosyjskie, które także negatywnie wpłynęły na miasto.

W XVII wieku miejscowość kilkakrotnie zmieniała właścicieli. Pierwszym z nich była rodzina Nahoreckich. Następnie Samuel Nahorecki podzielił Modliborzyce pomiędzy swoje córki Teofilę i Teresę. Poprzez śluby, następnymi współwłaścicielami miasta zostali: Wojciech Wierciński (drugi mąż Teofili), oraz Antoni Doliński (drugi mąż Teresy). Z czasem pomiędzy rodzinami wybuchł spór i po wielu procesach sądowych jedynymi właścicielami miasta zostali Dolińscy. Ponieważ Antoni Doliński nie posiadał syna, w 1811 roku dziedzicem Modliborzyc został jego bratanek Feliks Doliński (sędzia Trybunału Lubelskiego, poseł na sejm). Ostatnimi właścicielami miasta zostali bracia Gorzkowscy (Edmund i Władysław).

Duże szkody w Modliborzycach wyrządziły dwa pożary: w 1804, a następnie w 1841 roku. Kilka lat później w 1855 roku w mieście wybuchła epidemia cholery która zdziesiątkowała mieszkańców.

W 1863 roku podczas Powstania Styczniowego Ignacy Solman (właściciel Wolicy) wraz z dziedzicami okolicznych majątków ziemskich zorganizował oddział powstańczy (około 50 osób). W trakcie marszu na Janów Lubelski doszło do potyczki. Wskutek zdrady oddział został rozbity, a Ignacy Solman zabity przez Kozaków kilka dni po tym wydarzeniu.

Na skutek represji popowstańczych w 1869 roku Modliborzyce utraciły prawa miejskie i zostały włączone do gminy Modliborzyce (istniejącej od 1864 roku). Jednak mimo to miejscowość nie przestała się rozwijać. Pod koniec XIX wieku powstała apteka i warzelnia miodu. 18 maja 1913 roku władze gubernialne wydały pozwolenie na utworzenie Towarzystwa Ogniowego.

Mieszkańcy Modliborzyc brali udział w wojnie polsko-bolszewickiej. 11 listopada 1928 roku w dziesiątą rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości władze gminy ufundowały tablicę upamiętniającą mieszkańców gminy, którzy oddali swoje życie podczas I Wojny Światowej. Została umieszczona na ścianie kościoła. Dziś możemy podziwiać jej zrekonstruowaną wersję z 2005 roku.

We wrześniu 1939 roku Modliborzyce zostały dwa razy zbombardowane (8 i 15 września). W wyniku nalotów zginęło około 87 osób, a większa część zabudowań została zniszczona. W 1940 roku do Modliborzyc przywieziono z Wiednia około 1200 Żydów. Na skutek biedy część z nich zmarła z głodu. W październiku ludność żydowska została przewieziona do Zaklikowa, a stamtąd do obozu zagłady w Bełżcu. W marcu 1944 roku oddział NOW AK Ojca Jana zaatakował posterunek granatowej policji. A ostatecznie w lipcu tego samego roku Niemcy opuścili Modliborzyce.

Po wojnie nastąpił rozwój miejscowości. W roku 1945 przeprowadzono Elektryfikację. Odbudowano szkołę zniszczoną w trakcie bombardowania. W ciągu kilkunastu kolejnych lat w Modliborzycach zaczynają funkcjonować: ośrodek zdrowia, nadleśnictwo, przedszkole, kino i Państwowe Gospodarstwo Rybne. Dom Kultury rozpoczął swoją działalność w budynku dawnej synagogi.

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na swoje położenie geograficzne, Modliborzyce to miejscowość o dużych walorach turystycznych. Lasy, oraz wspaniałe rozciągające się pola stanowią bardzo ważny element krajobrazu.

Zdecydowanie najważniejszym zabytkiem w Modliborzycach jest kościół. Jego budowa trwała od 1644 do 1664 roku. W pobliżu niego znajduje się dzwonnica pochodząca z 1775 roku. Następnym zabytkiem jest Synagoga wybudowana w okolicach 1760 roku. Obecnie pełni ona funkcję Gminnego Ośrodka Kultury (w skrócie GOK).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2013 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta oraz zmiany siedziby władz gminy (Dz. U. z 2013 r. Nr BRAK poz. 869).
  2. Strona internetowa Diecezji Sandomierskiej.
  3. Miejscowość posiada zapisy źródłowe już z XV wieku, w postaciach Modlybozycze, Modlibozicze itp. (w sumie 23 zapisy).
  4. Warchoł S.:Nazwy miast Lubelszczyzny, s. 143-145.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]