Moise Czombe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Moise Tshombe
Moise Tshombe cropped.jpg
Data i miejsce urodzenia wrzesień 1919
Musumba, Kongo Belgijskie
Data i miejsce śmierci 29 czerwca 1969
Algier, Algieria
Premier Demokratycznej Republiki Konga
Okres urzędowania od 10 lipca 1964
do 13 października 1965
Poprzednik Cyrille Adoula
Następca Évariste Kimba
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Moise Kapenda Czombe, także Tshombe (ur. we wrześniu 1919 w Musumba, zm. 29 czerwca 1969 w Algierze), polityk i przedsiębiorca kongijski, prezydent Katangi kierujący jej secesją, premier Demokratycznej Republiki Konga; kilkakrotnie zmuszany do ucieczki z kraju.[1]

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w bogatej rodzinie w Musumba w Kongu Belgijskim. Ukończył szkołę prowadzoną przez amerykańskich metodystów, po czym wspólnie z ojcem prowadził interes rodzinny, jednak po jego śmierci w 1951 firma popadła w poważne tarapaty z powodu miernych umiejętności przedsiębiorczych Czombego. Mimo to wykorzystał pozycję rodziny, zapewniając sobie nominację na członka doradczej Prowincjonalnej Rady Katangi, chociaż na tym etapie kariery nie odznaczył się niczym szczególnym.[2] W 1950 zaangażował się w życie polityczne i utworzył partię CONAKAT (Konfederacja Stowarzyszeń Plemiennych Katangi), która broniła spraw katangijskiego plemienia Lunda. Opowiadał się za współpracą z belgijską administracją kolonialną.

W 1958 został przywódcą Stowarzyszenia Plemienia Lunda. Ponieważ CONAKAT ściśle współpracowała z władzami belgijskimi większość radykalnych działaczy ruchu niepodległościowego opuściła szeregi tej partii, dzięki czemu Czombe mógł zostać jej przewodniczącym. Postanowił wykorzystać CONAKAT do secesji Katangi od Konga oraz utrzymania bardzo bliskich więzów gospodarczych z Belgią. W ten sposób doprowadził do ostrych konfliktów z kongijskim ruchem niepodległościowym na czele z Patrice E. Lumumbą.[3] W 1960 Belgia zwołała ostatecznie konferencję w sprawie niepodległości Konga, na której Czombe sprezentował plan nieścisłej konfederacji, która danym prownicjom zapewniała rozległą autonomię. Koncepcja mocno scentralizowanego państwa kongijskiego zyskała jednak znacznie większą aprobatę.

W 1960 Kongo stało się niepodległym państwem. W maju 1960 miały miejsce wybory, w których CONAKAT poniosło porażkę, zyskując spośród 137 miejsc w parlamencie Konga tylko 8. Inna sytuacja miała miejsce w zgromadzeniu prowincjonalnym Katangi, gdzie partia Czombego zyskała zdecydowaną większość głosów. Dwa tygodnie po uzyskaniu niepodległości dla Konga miały miejsce bunty milicyjnych oddziałów. Czombe i CONAKAT wykorzystali to[4] i ogłosili niepodległość Katangi, którą uznała tylko Belgia mająca nadzieję na korzyści gospodarcze wyciągane z tej prowincji. Oprócz tego Czombe, prezydent proklamowanej 11 lipca 1960 "niepodległej" Katangi, cieszył się poparciem ze strony Fulberta Youlou, prezydenta ościennej Republiki Konga ze stolicą w Brazzaville. Władze na czele z Patrice'em Lumumbą, który został premierem, usiłowały stłumić secesję, jednak wkrótce prezydent Konga Joseph Kasavubu zdymisjonował Lumumbę. Uprowadzony na skutek działań kongijskiego szefa armii Josepha Desire Mobutu Lumumba zginął zamordowany w Katandze prawdopodobnie z inspiracji samego Czombego pozostającego w nim w jak najbardziej wrogich stosunkach. Władze centralne Konga podjęły następnie negocjacje z Czombem, które zakończyły się fiaskiem.

W wyniku interwencji ONZ i przegranej wojny Czombe uciekł w 1963 do Angoli portugalskiej, a następnie do Hiszpanii[5]. Rebelia katangijskich secesjonistów została zdławiona, a ich obalony przywódca powrócił do Konga w lipcu 1964, kiedy prezydent Joseph Kasavubu powierzył mu urząd premiera w nowym rządzie koalicyjnym. Miał plany sprowadzenia polskich fachowców do Konga w celu przyspiesznia rozwoju kraju po długotrwałej wojnie domowej[6]. Zdymisjonowany w październiku 1965 przez prezydenta Josepha Kasavubu Czombe ponownie wyjechał do Hiszpanii, gdzie przebywał do 1967, bowiem Joseph Mobutu, który w listopadzie 1965 obalił Kasavubu, oskarżył Czombego o zdradę stanu.

Po ponownym wyjeździe Czombego pojawiały się pogłoski, jakoby miał powrócić do ojczyzny i objąć tam władzę. W 1967 został skazany zaocznie na karę śmierci. W tym samym roku został porwany przez CIA[7] i przeniesiony samolotem do Algierii. Mobutu (wówczas nowy prezydent Kongo-Kinszasy) oskarżył Czombego o zdradę po raz kolejny i zażądał od władz Algierii ekstradycji Czombego, spotkał się jednak z odmową ze strony Algierii[8]. Zmarł w niewyjaśnionych okolicznościach w więzieniu algierskim[6]. Przyczyną śmierci był zawał serca albo wylew krwi do mózgu.[9]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Alex Axelrod, Charles Phillips Władcy, tyrani, dyktatorzy • Leksykon, Politeja, Warszawa 2000, s. 132-133
  • J. Mchaffey, Entrepreneurs and parasites, the Struggle for indigenous Capitalism in Zaire, Cambridge, 1988
  • C. Young, Politics in the Congo; Decolonization and Independence, Oxford, 1965
  • R. Gan-Ganowicz, Kondotierzy, Warszawa, 2013

Przypisy

  1. Alex Axelrod, Charles Phillips Władcy, tyrani, dyktatorzy • Leksykon, Politeja, Warszawa 2000, s. 132
  2. Alex Axelrod, Charles Phillips Władcy, tyrani, dyktatorzy • Leksykon, Politeja, Warszawa 2000, s. 132
  3. Alex Axelrod, Charles Phillips Władcy, tyrani, dyktatorzy • Leksykon, Politeja, Warszawa 2000, s. 132
  4. Alex Axelrod, Charles Phillips Władcy, tyrani, dyktatorzy • Leksykon, Politeja, Warszawa 2000, s. 132-133
  5. Alex Axelrod, Charles Phillips Władcy, tyrani, dyktatorzy • Leksykon, Politeja, Warszawa 2000, s. 133
  6. 6,0 6,1 Rafał Gan-Ganowicz: Konotierzy. Wyd. VI. Warszawa: Prohibita, 2013, s. 126-131.
  7. Jean-Pierre Langellier, Mobutu, ucieczka "Wielkiego Lamparta" w: Ostatnie dni dyktatorów, wyd. Znak Horyzont, Kraków 2014, tłum. Anna Maria Nowak, s. 224
  8. Alex Axelrod, Charles Phillips Władcy, tyrani, dyktatorzy • Leksykon, Politeja, Warszawa 2000, s. 133
  9. Alex Axelrod, Charles Phillips Władcy, tyrani, dyktatorzy • Leksykon, Politeja, Warszawa 2000, s. 133