Monachium

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta na prawach powiatu w Niemczech. Zobacz też: film.
Monachium
München
Herb
Herb
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy Bawaria
Rejencja Rejencja Górna Bawaria
Powierzchnia 310,43 km²
Wysokość 518 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

1 378 176
4440 os./km²
Nr kierunkowy 89
Kod pocztowy od 80331 do 81929
Tablice rejestracyjne M
Położenie na mapie Bawarii
Mapa lokalizacyjna Bawarii
MonachiumMünchen
Monachium
München
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
MonachiumMünchen
Monachium
München
Ziemia 48°08′N 11°34′E/48,133333 11,566667Na mapach: 48°08′N 11°34′E/48,133333 11,566667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Niemcy
Frauenkirche
Nowy Ratusz

Monachium (niem. München, [ˈmʏnçən] i; baw. Minga) – miasto na prawach powiatu w południowych Niemczech, stolica kraju związkowego Bawaria. Siedziba rejencji Górna Bawaria, regionu Monachium, powiatu Monachium (do którego jednak miasto nie należy), Stowarzyszenia Krajowego (Landesverband) Technisches Hilfswerk[1].

Monachium położone jest na Wyżynie Bawarskiej, nad rzeką Izarą. Jest siedzibą Federalnego Trybunału Finansowego (Bundesfinanzhof) oraz centrali prestiżowego Towarzystwa Maxa Plancka prowadzącego działalność badawczo-rozwojową w Niemczech i innych krajach Europy. Miasto jest ponadto głównym ośrodkiem gospodarczym i kulturalno-naukowym południowej części kraju.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1158 r. Henryk Lew, książę Bawarii dokonał lokacji miasta, nadając jednocześnie benedyktynom przywilej organizowania targów. Miasto powstało przy zamku i klasztorze stąd nazwa bei den Mönchen – przy mnichach. Dogodna lokalizacja na szlaku handlu solą, most na Izarze zadecydowały o szybkim rozwoju miasta. Od połowy XIII wieku Monachium stało się siedzibą rodu von Wittelsbach, którzy w 1255 przenieśli tu swoją rezydencję książęcą i władali miastem przez następne stulecia. W okresie wojny trzydziestoletniej, w 1643 zajęte przez Szwedów pod wodzą Gustawa Adolfa. Od czasów napoleońskich miasto zostało stolicą królestwa Bawarii. W XIX wieku rozpoczął się okres przyspieszonego rozwoju miasta. Monachium stało się jednym z najważniejszych ośrodków kultury europejskiej, tworzył tu m.in. kompozytor Richard Wagner. W 1919 powstała w Monachium Bawarska Republika Rad.

W okresie Republiki Weimarskiej ośrodek ruchu nazistowskiego (pucz monachijski). Miejsce zawarcia w 1938 układu pomiędzy Niemcami, Włochami, Francją i Wielką Brytanią (konferencja monachijska). Miasto zostało poważnie zniszczone w czasie II wojny światowej.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Położony na Starym Mieście Marienplatz wyznacza centrum Monachium. Wokół placu rozciąga się strefa ruchu pieszego obejmująca powierzchnię 1 km².

Parki[edytuj | edytuj kod]

Monachium posiada wiele całorocznie pielęgnowanych parków i terenów zielonych. Dużą część pielęgnowanej zieleni miejskiej stanowią tzw. pasy zieleni (Grünstreifen). Są to najczęściej obszary usytuowane między osiedlami lub na tyłach ciągów kamienic, pielęgnowane przez gospodarkę komunalną miasta z taką samą starannością jak parki miejskie. Rozpiętość pasów zieleni osiąga nierzadko kilkaset metrów do kilometra.

Ogród Angielski[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Englischer Garten.

W samym sercu miasta znajduje się założony w 1788 roku na obszarze wcześniejszego prywatnego lasu Ogród Angielski (niem. Englischer Garten), obejmujący powierzchnię 4,17 km². Jest on największym śródmiejskim parkiem na świecie. Położony jest wzdłuż przecinającej miasto rzeki Izary, w większości po jej lewobrzeżnej stronie. Park jest podzielony na część południową mającą charakter prototypowego parku miejskiego i część północną przypominającą zadbany park leśny. Obie części przecina trasa samochodowa szybkiego ruchu, niekolidująca z drogami łączącymi obie części parku. W części południowej znajduje się jeden z największych w Monachium ogrodów piwnych (Biergarten) wokół Chińskiej wieży, jak i sztucznie nasypane wzniesienie z klasycystyczną kopułą na greckich kolumnach, będące popularnym punktem widokowym na centrum miasta i południową część parku. W parku znajduje się również słynna na cały świat plaża naturystów, jedyna taka na świecie w centrum wielkiego miasta. W pobliżu parku, po jego zachodniej stronie, znajduje się większość instytutów Uniwersytetu Ludwika Maksymiliana, w tym budynek główny, przez co park jest licznie odwiedzany przez studentów i ogólnie młodych ludzi. Park jest udostępniony bez ograniczeń rowerzystom. Latem młodzi ludzie grają muzykę na żywo.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Monachium jest największym i najbardziej znaczącym ośrodkiem naukowym południowych Niemiec. Znajdują się tu liczne szkoły wyższe, m.in.:

  • Uniwersytet sięgający tradycjami do 1472 roku (Uniwersytet Ludwiga Maximiliana w Monachium) (Ludwig-Maximilians Universität – LMU)
  • Uniwersytet Techniczny (Technische Universität München – TUM) powołany w 1868 roku jako politechnika, w 1930 wchłonął wyższą szkołę rolniczą. Obecna nazwa obowiązuje od roku 1970
  • Wolny Uniwersytet Ukraiński powstały w 1921 r. (w Monachium od 1945)
  • Wyższa Szkoła Zawodowa (Fachhochschule München – FH) istniejąca od 1971 roku
  • Uniwersytet Bundeswehry w Monachium (Universität der Bundeswehr München) powstały w 1972 roku
  • Wyższa Szkoła Muzyczna (Musikhochschule München – MH)

LMU, TUM, FH i MH posiadają wspólną organizację (Studentenwerk München) zarządzającą wszystkimi państwowymi akademikami studenckimi miasta Monachium. Studentenwerk dysponuje obecnie (2008) 10 000 miejsc w akademikach, z czego 99% to miejsca w jednoosobowych pokojach lub jednoosobowych apartamentach.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Monachium jest wielkim ośrodkiem gospodarczym i finansowym z siedzibami banków, firm ubezpieczeniowych (m.in. największego na świecie towarzystwa reasekuracyjnego Munich Re), instytucji handlowych. Silnie rozwinięty przemysł elektrotechniczny (m.in. zakłady Siemens), środków transportu (produkcja samochodów BMW), maszynowy i włókienniczy. Znajdują się tu zakłady przemysłu chemicznego, elektronicznego, poligraficznego, a także precyzyjnego (zakłady optyczne) i spożywczego (browarnictwo). Jest też dużym ośrodkiem handlu i siedzibą znanych koncernów przemysłowych. Rozwinięte jest tu też rzemiosło artystyczne (m.in. wyroby z porcelany).

Transport[edytuj | edytuj kod]

Aglomeracja Monachijska licząca 2,6 milionów mieszkańców, posiada dobrze rozbudowaną infrastrukturę transportową. Transport miejski obsługiwany jest przez sześć linii metra oraz S-Bahn, kolej regionalną i liczne linie tramwajowe. System dodatkowo uzupełniony jest przez linie autobusowe docierające na tereny pozbawione komunikacji szynowej. Dworzec główny München Hauptbahnhof umiejscowiony jest w ścisłym centrum miasta. Od 28 maja 2006 Monachium połączone jest trasą szybkiej kolei ICE prowadzącą do Norymbergi przez Ingolstadt. Pociągi na tej trasie mogą rozwijać prędkość 300 km/h. Port lotniczy w Monachium usytuowany jest w odległości około 30 km na północny wschód. Jest to jedno z najbardziej ruchliwych lotnisk w Niemczech. W 2006 lotnisko obsłużyło 34 miliony pasażerów. Podróż koleją z dworca głównego na lotnisko trwa 40–45 minut.

Stacje kolejowe[edytuj | edytuj kod]

München Hauptbahnhof, München-Giesing, München Harras, München-Laim, München-Langwied, München Leienfelsstraße, München Donnersbergerbrücke, München Hackerbrücke, München Isartor, München Karlsplatz, München Marienplatz, München Westkreuz, München-Pasing, München Ost.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Nowy podział na dzielnice, który wszedł w życie w roku 1992, zmniejszył liczbę dzielnic w Monachium z 41 do 25. Są to (w porządku alfabetycznym):

Stadtbezirke Lage in München.png

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Panorama Monachium z wieży telewizyjnej Olympiaturm
Panorama Monachium z wieży telewizyjnej Olympiaturm

Współpraca[edytuj | edytuj kod]

Miejscowości partnerskie:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]