Monaster Ławryszewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Monaster Ławryszewski
Лаўрышаўскі манастыр
Państwo  Białoruś
Miejscowość okolice Ławryszewa
Kościół Rosyjski Kościół Prawosławny
Eparchia nowogródzka i lidzka
Liczba mnichów (2012) 3[1]
Obiekty sakralne
Cerkiew św. Elizeusza
Założyciel klasztoru Elizeusz Ławryszewski, Wojsiełk
Data zamknięcia po 1917
Data reaktywacji koniec XX wieku
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Monaster Ławryszewski
Monaster Ławryszewski
Ziemia 53°42′07″N 26°11′22″E/53,701944 26,189444

Monaster Ławryszewskiprawosławny męski klasztor między miejscowościami Ławryszewo i Gniesicze, nad Niemnem, w jurysdykcji eparchii nowogródzkiej i lidzkiej Egzarchatu Białoruskiego[2]. Między II poł. XIII w. a 1530, gdy został zniszczony w czasie tatarskiego najazdu, był to jeden z najważniejszych prawosławnych ośrodków życia monastycznego na ziemi nowogródzkiej. Od połowy XVII w. do 1836 był to klasztor unicki. Następnie został zamknięty, a jego cerkiew przekształcona w świątynię parafialną.

Klasztor został reaktywowany w 1911, jednak już kilka lat później, po rewolucji październikowej, został zamknięty ponownie. W 1993 rozpoczęta została odbudowa zniszczonego obiektu sakralnego, a w 2007 monaster otwarto ponownie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wspólnota monastyczna[edytuj | edytuj kod]

Życie monastyczne w miejscu, gdzie współcześnie (pocz. XXI) funkcjonuje wspólnota, zainicjował najpóźniej w 1223 mnich Elizeusz[1]. Elizeusz, razem ze swoimi uczniami, zbudował nad Niemnem pierwsze cerkwie św. Eliasza i Wniebowstąpienia Pańskiego, jak również wzniósł drewniane budynki mieszkalne dla mnichów[3]. W 1250 Elizeusz został zamordowany przez posłusznika[1]. Jedenaście[3] lub dwanaście[4] lat później nowy monaster nad Niemnem założył książę Wojsiełk, będący już wówczas prawosławnym mnichem[3]. Klasztor stał się ważnym ośrodkiem kulturalnym i przyczynił się do umacniania prawosławia na ziemi nowogródzkiej[5][6]. W XIV w. był to jeden z największych monasterów na zachodnich ziemiach ruskich i litewskich[7]. W następnym stuleciu Monaster Ławryszewski zaliczał się do najważniejszych ośrodków życia mniszego w eparchii turowsko-pińskiej[8].

Szczególnym kultem otaczano w nim Elizeusza Ławryszewskiego; jego relikwie były wystawione dla kultu w głównej cerkwi klasztornej[1]. W 1514 Elizeusz został oficjalnie kanonizowany[3]. Źródłem utrzymania monasteru były nadania ziemskie otrzymane w pierwszym stuleciu istnienia wspólnoty. Wielki książę Witold nadał mnichom prawo do pozyskiwania drewna z Puszczy Nalibockiej i Niehniewickiej. W 1521 klasztor otrzymał dwie włóki sianożęci od Onufrego Witonizskiego[3]. W 1522 Zygmunt Stary nadał prawo prezenty przełożonych Monasteru Ławryszewskiego Teodorowi Chreptowiczowi[9]. Wspólnota zgromadziła bogatą bibliotekę[1].

Monaster Ławryszewski przetrwał najazd tatarski na ziemię nowogródzką w 1508, jednak w czasie kolejnego ataku w 1530 został całkowicie zniszczony. Wtedy zaginęły relikwie Elizeusza Ławryszewskiego i większość cennego wyposażenia klasztornych świątyń[1].

Klasztory w Ławryszewie między XVI a XIX w.[edytuj | edytuj kod]

Monaster został odbudowany w 1550 na terenie wsi Ławryszewo; miejsce po dawnym klasztorze zarósł bowiem las sosnowy[1]. Klasztor ten funkcjonował do II poł. XVII w., gdy został odebrany Kościołowi prawosławnemu i znalazł się w jurysdykcji Kościoła unickiego[10]. Kolejny monaster, unicki, został w tym samym miejscu założony pod koniec XVIII w. i funkcjonował do 1836. Został wtedy zlikwidowany, a jego główna cerkiew – przekształcona w świątynię parafialną[1]. Po 1839 była to świątynia prawosławna.

XX wiek[edytuj | edytuj kod]

W 1911 hrabia Konstantin Chrieptowicz-Butieniew ufundował w swoim majątku w Ławryszewie monaster, którego pierwszym przełożonym został hieromnich Warłaam. W nowym klasztorze powstała cerkiew św. Elizeusza Ławryszewskiego, którą 27 lipca 1913 poświęcił biskup miński i turowski Mitrofan[1]. Klasztor został zamknięty po rewolucji październikowej. Dopiero w końcu XX wieku rozpoczęto jego odbudowę. W 1993 arcybiskup białostocki i gdański Sawa oraz biskup nowogródzki i lidzki Konstantyn poświęcili pamiątkowy krzyż na miejscu dawnego klasztoru[11].

Wspólnota monastyczna została formalnie reaktywowana w 2007[11]. W planach Egzarchatu Białoruskiego monaster będzie przeznaczony dla 60 mnichów, zaś w klasztornym kompleksie powstanie nowy sobór i mniejsza cerkiew[1]. W 2009 na terenie klasztoru wzniesiono pomnik Elizeusza Ławryszewskiego[12].

Rękopisy powstałe w Monasterze Ławryszewskim[edytuj | edytuj kod]

Ewangeliarz Ławryszewski

Z XIV w. pochodzi wykonany w Monasterze Ławryszewskim ewangeliarz. Zawiera on teksty Ewangelii do czytania w czasie nabożeństw oraz teksty Ewangelii ułożone w porządku roku liturgicznego. W dziele zawarto także kilka śpiewanych kanonów w języku cerkiewnosłowiańskim, oparte na hymnografii bizantyńskiej. Ewangeliarz oprawiony jest w bogato zdobione okładki wykonane na początku XVI w. z okazji kanonizacji Elizeusza Ławryszewskiego[3]. W tym samym monasterze w XVI w. grupa kopistów pod kierunkiem hierodiakona Joachima opracowała Prolog – zbiór żywotów świętych, pouczeń i budujących opowieści o świętych, wzorowany na greckich menologiach i synaksariach[13].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 A. Radziukiewicz. Nad Niemnem. „Przegląd Prawosławny”. 11 (329), listopad 2012. Białystok. ISSN 1230-1078. 
  2. Лавришевский мужской монастырь
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Mironowicz A.: Biskupstwo turowsko-pińskie w XI-XVI wieku. Trans Humana, 2011, s. 176–177. ISBN 978-83-61209-55-3.
  4. Mironowicz A.: Kościół prawosławny w Polsce. Białostockie Towarzystwo Historyczne, 2006, s. 99. ISBN 836045602X.
  5. J. Charkiewicz, Święci ziemi białoruskiej, Bratczyk, Hajnówka 2006, ISBN 83-88325-76-0
  6. Mironowicz A.: Kościół prawosławny w Polsce. Białostockie Towarzystwo Historyczne, 2006, s. 132. ISBN 836045602X.
  7. Mironowicz A.: Kościół prawosławny w Polsce. Białostockie Towarzystwo Historyczne, 2006, s. 175. ISBN 836045602X.
  8. Mironowicz A.: Biskupstwo turowsko-pińskie w XI-XVI wieku. Trans Humana, 2011, s. 134-136. ISBN 978-83-61209-55-3.
  9. Mironowicz A.: Kościół prawosławny w Polsce. Białostockie Towarzystwo Historyczne, 2006, s. 217. ISBN 836045602X.
  10. Mironowicz A.: Kościół prawosławny w Polsce. Białostockie Towarzystwo Historyczne, 2006, s. 298–299 i 305. ISBN 836045602X.
  11. 11,0 11,1 Лавришево. Свято-Елисеевский мужской монастырь
  12. В Свято-Елисеевском Лавришевском монастыре установлен памятник основателю обители (2009 г.)
  13. Mironowicz A.: Biskupstwo turowsko-pińskie w XI-XVI wieku. Trans Humana, 2011, s. 177. ISBN 978-83-61209-55-3.