Monaster św. Pantelejmona

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Monaster św. Pantelejmona
Άγιος Παντελεήμων
Monaster św. Pantelejmona
Państwo  Grecja
Miejscowość Athos
Kościół Rosyjski Kościół Prawosławny
Typ zakonu męski
Liczba zakonników (2009) 50
Obiekty sakralne
Katolikon św. Pantelejmona
Założyciel klasztoru Leoncjusz z Tesaloniki
Położenie na mapie Grecji
Mapa lokalizacyjna Grecji
Monaster św. Pantelejmona
Monaster św. Pantelejmona
Ziemia 40°14′13″N 24°12′07″E/40,236944 24,201944Na mapach: 40°14′13″N 24°12′07″E/40,236944 24,201944
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Widok na klasztor

Monaster św. Pantelejmona (grec. Άγιος Παντελεήμων, Aghios Panteleimon; ros. Пантелеймонов, nazywany również Ρωσσικόν, Rossikon – ruski) – jeden z monasterów na Górze Athos. Położony jest w południowo-zachodniej części półwyspu. Zajmuje dziewiętnaste miejsce w atoskiej honorowej hierarchii monasterów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o monasterze pod wezwaniem św. Pantelejmona[1] na Górze Athos pojawiła się w 988 roku. Był to monaster założony przez Leoncjusza z Tesaloniki i nazywany był Monasterem Tesaloniczanina. W XII wieku monaster popadł w ruinę i był prawie opuszczony. W 1169 roku zasiedlili go na nowo ruscy mnisi z Monasteru Ksylurgu (pierwsza wzmianka w 1016), nazywanego też Monasterem Rusina, pod wezwaniem Bogarodzicy, rezygnując ze swojego dotychczasowego wezwania. Od tej pory Monaster św. Pantelejmona znany jest jako Rossikon (ruski).

W czasach bizantyjskich monaster przeżywał rozkwit. W 1193 roku mnichem w monasterze został młody książę serbski, Rastko Nemanjić, przyjmując zakonne imię Sawa, późniejszy założyciel (1219) autokefalicznej cerkwi serbskiej. W 1307 roku, podczas jednego z napadów katalońskich piratów na półwysep, budynek monasteru został spalony. Odbudowany głównie dzięki hojności króla Serbii, Stefana Duszana. Monaster utrzymywał związki z Rusią, skąd pochodziła znaczna część mnichów. Wśród ofiarodawców byli władcy ruskich księstw, w tym moskiewskiego. Monaster otrzymywał również nadania od cesarzy bizantyjskich. Oprócz majątków na półwyspie posiadał nieruchomości w Tessalonice, posiadłości nad Strymonem i na Lesbos.

Okres panowania tureckiego to upadek monasteru. Ustał napływ ruskich mnichów. Zdarzały się okresy, gdy monaster był całkowicie opuszczony. Odrodzenie nastąpiło w XVIII wieku. W Pantelejmonie dominowali wówczas mnisi greccy, serbscy i bułgarscy. W 1760 roku wspólnota mnichów przeniosła się z budynków Tesaloniczanina do nowej siedziby. Rozbudowa dokonywała się głównie dzięki opiece wołoskiego rodu Callimachi, a zwłaszcza hospodarów Jana Teodora Callimachi i Scarlata Callimachi. Starą siedzibę zaczęto nazywać Palaiomonastiron i pozostała ona zależna od nowego głównego Rossikonu.

Od lat 30. XIX wieku (wycofanie się Turków z Grecji) nastąpił ponowny napływ mnichów z Rosji. Wtedy też został zbudowany aktualny katolikon pod wezwaniem św. Pantelejmona. W 1895 było w Pantelejmonie około 1000 Rosjan i ich liczba ciągle rosła. Pojawiały się napięcia na tle narodowościowym, w początkach XX wieku wzmożone dodatkowo sporami religijnymi, które spowodowały rozłam i opuszczenie wspólnoty przez część mnichów. Również z powodu konfliktów z mnichami greckimi część zakonników rosyjskich w 1875 odeszła z klasztoru i założyła monaster Nowy Athos w pobliżu Suchumi[2].

Rewolucja październikowa spowodowała dodatkowo krótkotrwały wzmożony napływ mnichów z Rosji, jednak w rezultacie odcięła monaster od rosyjskiego zaplecza.

Na terenie monasteru mieszka 50 mnichów (2009).

Biblioteka[edytuj | edytuj kod]

W klasztornej bibliotece przechowywanych jest 1 320 rękopisów, z których około 600 jest w języku słowiańskim, 20 dokumentów greckich wydanych przez cesarzy bizantyjskich i 15 serbskich wydanych przez władców Serbii oraz ponad 20 000 drukowanych ksiąg.

W skarbcu znajduje się bogaty zbiór relikwii (m.in. św. Pantelejmona), szat liturgicznych, ikon.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Imię świętego występuje w Polsce częściej w postaci Pantaleon
  2. Многострадальная обитель

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]