Monaster Narodzenia Matki Bożej w Cetyni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Monaster Narodzenia Matki Bożej
Cetinjski manastir
Widok ogólny
Widok ogólny
Państwo  Czarnogóra
Miejscowość Cetynia
Kościół Serbski Kościół Prawosławny
Rodzaj klasztoru męski
Eparchia Metropolia Czarnogóry i Przymorza
Klauzura nie
Liczba mnichów (2010) 14
Obiekty sakralne
Cerkiew Narodzenia Matki Bożej
Cerkiew św. Eliasza
Fundator Ivan I Crnojević, Daniel I (odbudowa)
Materiał budowlany kamień
Data budowy 1484
Data zburzenia 1692
Data reaktywacji 1701
Położenie na mapie Czarnogóry
Mapa lokalizacyjna Czarnogóry
Monaster Narodzenia Matki Bożej
Monaster Narodzenia Matki Bożej
Ziemia 42°23′00″N 18°55′00″E/42,383333 18,916667Na mapach: 42°23′00″N 18°55′00″E/42,383333 18,916667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Monaster Narodzenia Matki Bożej w Cetyni – męski prawosławny klasztor (monaster), leżący u stóp wzgórza Orlov Krš w Cetyni w Czarnogórze.

Pierwszy klasztor pod tym wezwaniem został wzniesiony przez Ivana I Crnojevicia w 1484. Obiekt ten uległ niemal całkowitemu zniszczeniu w czasie najazdu wojsk osmańskich w 1692. Na podstawie jego zachowanych rysunków i opisów wiadomo, iż był to monaster obronny (liczący łącznie 1,400 m2 powierzchni), otoczony murami, z dwiema świątyniami pod wezwaniem Narodzenia Matki Bożej i św. Piotra, które znajdowały się odpowiednio w centrum kompleksu oraz od jego północnej strony[1]. Cerkiew Narodzenia Matki Bożej najprawdopodobniej była trójnawową bazyliką. Fundator monasteru został w niej pochowany[1].

W 1701 władyka Czarnogóry Daniel I Petrović wzniósł nowy monaster, pod tym samym wezwaniem, co poprzedni, na miejscu, gdzie znajdował się dwór Ivana Crnojevicia. W nowy kompleks zostały wkomponowane materiały z pierwszego, zniszczonego klasztoru. Nad wejściem wmurowano napis upamiętniający założyciela pierwszej świątyni Ivana Crnojevicia, zaś na apsydzie cerkwi znajduje się tablica z herbem rodu Crnojević[2]. Główną świątynią monasteru stała się jednonawowa Cerkiew Narodzenia Matki Bożej zwrócona apsydą w kierunku bramy wejściowej z ikonostasem wykonanym przez artystów greckich[1]. Monaster w Cetinje pozostawał siedzibą również kolejnych władyków Czarnogóry[3] do momentu wzniesienia przez Piotra II Petrowicia-Niegosza kompleksu pałacowego znanego jako Bilardówka[1].

Monaster był wielokrotnie niszczony w czasie licznych najazdów wojsk osmańskich. W 1692 w trakcie wojny Świętej Ligi z Imperium Osmańskim, mnisi z Cetinje sami podłożyli proch pod budynek monasteru i po wkroczeniu wojsk osmańskich wysadzili go w powietrze, aby nie został sprofanowany przez innowierców. W 1712 uległ zniszczeniu podczas wojny rosyjsko-osmańskiej, odbudował go zaś władyka i biskup Sawa Petrowicz w 1743. W latach 1785 i 1796, Turcy doszczętnie zrujnowali dopiero co odbudowany monaster (który wówczas także był siedzibą władców Czarnogóry)[4]. W 1886, dla upamiętnienia pierwszego monasteru w Cetyni, książę Mikołaj I Petrowić-Niegosz wzniósł na miejscu jego głównej cerkwi kaplicę, w której został następnie pochowany razem z małżonką[1].

W północnej części głównej cerkwi klasztornej, przy ścianie skalnej, znajduje się tzw. cela św. Piotra gdzie przechowywane są relikwie św. Piotra Cetyńskiego oraz cząstka Krzyża Świętego[3]. Po rewolucji październikowej do monasteru trafiła z Rosji relikwia prawej dłoni Jana Chrzciciela[5]. Została ona w 2006 zwrócona do Soboru Chrystusa Zbawiciela w Moskwie[6]. Część zabudowań klasztornych mieści obecnie muzeum[1].

Monaster podlega jurysdykcyjnie Metropolii Czarnogóry i Przymorza, toteż jego tytularnym zwierzchnikiem jest obecny metropolita Amfilochiusz (Radović). Obowiązki przełożonego realizuje namiestnik, archimandryta Łukasz (Anić)[3]. W monasterze przebywa 15 mnichów i 7 posłuszników[3]. W lutym 2011 niekanoniczny Czarnogórski Kościół Prawosławny zwrócił się do rządu Czarnogóry z apelem o przekazanie mu klasztoru[7].

Klasztor uważany jest za duchowe centrum Czarnogóry[1].

Tuż przy monasterze, w dwupiętrowym budynku mieści się Muzeum cerkiewne , utworzone z bogatych zbiorów skarbca klasztornego. Znajdują się w nim zabytki czarnogórskiego piśmiennictwa z XV i XVII w., ikony i przedmioty liturgiczne (m.in. ornamenty, relikwiarze i kielichy). Na szczególną uwagę zasługują: epitrachelion (szata liturgiczna) świętego Sawy z XIII w., sztandar rodziny Balšiczów z XIV w., pastorał biskupa Jana (Crnojevicia) (Ivana Crnojevicia) oraz insygnia arcybiskupie należące do władców z dynastii Petrović. Wśród manuskryptów zaś wyróżnia się „Ewangelia Divosa” z 1350 wykonana przez bośniackiego szlachcica Divosa Tihoradica[8]. Tutaj także przechowywany jest egzemplarz najstarszej drukowanej cyrylicą księgi Słowian południowychOktoih (Октоих) z 1493[9]. Inny jej egzemplarz przechowywany jest w drugim ważnym monasterze czarnogórskim – w Monasterze Morača.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Kulturne ustanove i znamenitosti. [dostęp 2014-02-12]. [zarchiwizowane z tego adresu 2010-11-16].
  2. Wyżyna krasowa. W: Agnieszka Szymańska: Czarnogóra - przewodnik. Wyd. 3. Pruszków: Rewasz, 2009, s. 197. ISBN 978-83-8918889-2.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Opis na stronie Metropolii Czarnogóry i Przymorza
  4. Zwiedzanie Czarnogóry. W: Draginja Nadaždin, Maciej Niedźwiecki: Czarnogóra - Fiord na Adriatyku. Wyd. 5. Kraków: Bezdroża, 2011-07-05, s. 110, seria: Przewodniki Bezdroży. ISBN 978-83-7661-152-5.
  5. Тайны десницы Иоанна Крестителя
  6. Десница Иоанна Крестителя
  7. Раскольническая «Черногорская церковь» требует передать ей Цетиньский монастырь
  8. Wyżyna krasowa. W: Agnieszka Szymańska: Czarnogóra - przewodnik. Wyd. 3. Pruszków: Rewasz, 2009, s. 197-198. ISBN 978-83-8918889-2.
  9. Zwiedzanie Czarnogóry. W: Draginja Nadaždin, Maciej Niedźwiecki: Czarnogóra - Fiord na Adriatyku. Wyd. 5. Kraków: Bezdroża, 2011-07-05, s. 111, seria: Przewodniki Bezdroży. ISBN 978-83-7661-152-5.