Monetnica maślana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Monetnica maślana
Monetnica maślana: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina Omphalotaceae
Rodzaj monetnica
Gatunek monetnica maślana
Nazwa systematyczna
Rhodocollybia butyracea (Bull.) Lennox
Mycotaxon 9(1): 218 (1979)
2011-11-19 Rhodocollybia butyracea (Bull.) Lennox 183340 cropped.jpg
Charakterystycznie rozdęty trzon
"Czarci krąg" owocników monetnicy maślanej

Monetnica maślana (Rhodocollybia butyracea (Bull.) Lennox) – gatunek grzybów należący do rodziny Omphalotaceae[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Omphalotaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1792 Jean Baptiste Bulliard nadając mu nazwę Agaricus butyraceus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w roku 1979 Joanne Williams Lennox, przenosząc go do rodzaju Rhodocollybia[1]. Synonimów naukowych ma ponad 30. Niektóre z nich[2]:

  • Agaricus asemus (Fr.) Fr. 1818
  • Agaricus bibulosus Massee 1892
  • Agaricus butyraceus Bull. 1792
  • Agaricus leiopus Pers. (1797)
  • Collybia asema (Fr.) Gillet (1876)
  • Collybia bibulosum (Massee) Massee 1893
  • Collybia butyracea (Bull.) P. Kumm. 1871
  • Collybia butyracea f. asema (Fr.) Singer 1949
  • Collybia butyracea var. asema (Fr.) Cetto 1987

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako pieniążek maślany lub bedłka maślana[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

O średnicy 4-7 cm, u młodych osobników łukowaty, u starszych rozpostarty z garbkiem na środku. Jest bardzo wodochłonny. W okresie wilgotnej pogody po nasiąknięciu wodą ma kolor od siwego przez rdzawobrązowy do czerwonobrązowego, w okresie suchym od bladoochrowego do siwobiałego. Brzeg kapelusza oraz garb są zazwyczaj ciemniejsze. Skórka gładka[4].

Blaszki

Blaszki białe, tylko u góry krótko przyczepione i dlatego wyglądające prawie jak wolne[5].

Trzon

Czerwonobrązowy, pokryty białymi, kosmkowatymi włókienkami. Podstawa często wygląda jak rozdęta, pusta, z wierzchu podłużnie żłobkowana[5]. Bardzo charakterystyczna cechą jest chrząstkowatość trzonu zewnętrzna warstwa jest elastyczna i gumowata, wewnętrzna ma miąższ watowato-piankowaty[6].

Miąższ

Miąższ cienki, wodnisty, miękki. W kapeluszu jest elastyczny, wewnątrz trzonu chrząstkowaty. W czasie wilgotnej pogody ma brązowawy kolor, w czasie suchej białawy. Smak i zapach niewyraźnym przypominający zapach zjełczałego masła[4].

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki elipsoidalne, gładkie o średnicy 6-7,5 × 3-3,5 µm[7].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Najliczniej występuje w Europie i Ameryce Północnej, poza tymi kontynentami wymieniono też jego stanowiska w Argentynie i Japonii[8]. W Europie jest bardzo pospolity, rośnie od lata do później jesieni zarówno w lasach liściastych, jak i iglastych, przeważnie na kwaśnych glebach[5]. W Polsce jest również pospolity[3].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Saprotrof[3]. Grzyb jadalny (bez trzonów). Dobry jako grzyb domieszkowy[5].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Monetnica maślana wykazuje dużą zmienność, z tego też powodu może być pomylona z wieloma innymi gatunkami. Młode i ciemno wybarwione osobniki mogą być pomylone z gąską mydlaną (Tricholoma saponaceum), starsze z kępkowcem brązowooliwkowym (Lyophyllum inolens)[6].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  3. 3,0 3,1 3,2 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. 4,0 4,1 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Ewald Gerhardt, Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, ISBN 83-7404-513-2
  6. 6,0 6,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  7. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  8. Discover Life Maps. [dostęp 2015-04-08].