Monetnica plamista

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Monetnica plamista
Rhodocollybia maculata BŻ3.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina Omphalotaceae
Rodzaj monetnica
Gatunek monetnica plamista
Nazwa systematyczna
Rhodocollybia maculata (Alb. & Schwein.) Singer
Schweiz. Z. Pilzk. 17: 71 (1939)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Collybia maculata1.jpg

Monetnica plamista (Rhodocollybia maculata (Alb. & Schwein.) Singer) – gatunek grzybów należący do rodziny Omphalotaceae[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako pieniążek plamisty lub bedłka plamista[2]. Synonimów łacińskich ma ponad 20. Niektóre z nich[3]:

  • Agaricus maculatus Alb. & Schwein. (1805)
  • Agaricus maculatus var. immaculatus Cooke (1881)
  • Collybia maculata (Alb. & Schwein.) P. Kumm. (1871)
  • Collybia maculata var. immaculata (Cooke) Sacc. (1881)
  • Collybia maculata (Alb. & Schwein.) P. Kumm. (1871), var. maculata

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

O średnicy 4-10 cm, u młodych osobników półkulisty, u starszych łukowaty, w końcu rozpostarty z tępym garbem. Brzeg kapelusza długo podwinięty. Nie jest wodochłonny. Skórka kapelusza gładka, w kolorze od białego do żółtawo-kremowego[4]. Charakterystyczną cechą jest występowanie na skórce rdzawych plamek, przy czym z wiekiem jest ich coraz więcej, tak, że u starszych okazów cała skórka staje się jednolicie rdzawobrązowa[5].

Blaszki

Wąskie, gęste i zbiegające ząbkiem na trzon. Mają biały kolor, ale po uciśnięciu zmieniają go na czerwonobrązowy. Ostrza blaszek słabo ząbkowane, u starszych okazów pokryte rdzawymi plamkami[4].

Trzon

Wysokość 6-10 cm, średnica 1-2 cm, walcowaty, twardy i często wygięty. Czasami u nasady rozszerza się, natomiast poniżej niej jest zaostrzony. Jest pełny, dopiero u starych okazów staje się pusty w środku. Ma kolor podobny jak kapelusz i również z czasem jest rdzawo cętkowany, a u starszych okazów rdzawy[4].

Miąższ

Sprężysty, białawy, uszkodzony stopniowo ciemnieje. Pachnie trocinami, smak gorzki[4].

Wysyp zarodników

Jasnokremowy. Zarodniki gładkie, eliptyczno-okrągłe o rozmiarach 4-5 × 5-6 μm[6]

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

W Europie Środkowej jest pospolity. Występuje głównie na ściółce w lasach iglastych, chociaż spotykany jest również w lasach mieszanych. Rośnie głównie pod świerkami i sosnami, zwykle gromadnie[5].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb niejadalny[4].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Najłatwiej można go pomylić z innymi gatunkami monetnic, ale różni się od nich wyraźnie gorzkim, wręcz piekącym smakiem i bardzo gęstymi blaszkami[5]. Może też być pomylony z łysostopkiem wrzecionowatotrzonowym (Gymnopus fusipes), ale jest on ciemny, czerwonobrązowy[7].

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  2. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. 5,0 5,1 5,2 Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  6. Grzybland. Monetnica plamista. [dostęp 2012-08-18].
  7. Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.