Monety obiegowe III RP

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Monety obiegowe III RP – monety emitowane przez Narodowy Bank Polski od dnia przegłosowania ustawy przez Sejm PRL ustawy o zmianie ustroju, nazwy państwa oraz symboli narodowych, 1 stycznia 1990 r. Na awersie każdej monety znajduje się nazwa państwa polskiego "Rzeczpospolita Polska" oraz godło. W ciągu pierwszych lat panowała wysoka inflacja, wobec czego bank centralny emitował coraz to wyższe nominały monet oraz banknotów. Dnia 1 stycznia 1995 r. na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. przeprowadzona została w Polsce operacja denominacji złotego. Nowy Polski złoty (PLN) równał się 10 000 starych złotych. Wymiany starych złotych na nowe złote (banknotów i monet), które przestały być prawnymi środkami płatniczymi, dokonano w ten sposób, że wydawano nowe banknoty i monety w zamian wycofując stare. Do dnia 31 grudnia 2010 roku można było wymienić stare pieniądze, po tej dacie stały się one bezużyteczne. W okresie przed denominacją znajdowały się w obiegu monety wybite jeszcze przed 1990 rokiem oraz monety wyemitowane z nową nazwą państwa od 50 zł do 20 000, a po denominacji, w obiegu powszechnym znajdują się monety o nominale od 1 grosza do 5 złotych.

Okres przed denominacją[edytuj | edytuj kod]

W 1990 roku w związku ze zmianą ustroju państwa zmieniona została legenda monet emitowanych przez NBP. W pierwszym roku wprowadzone zostały do obiegu monety o nominałach 50 i 100 złotych, a także okolicznościowa moneta upamiętniająca związek Solidarność.

Monety obiegowe[edytuj | edytuj kod]

Z powodu wzrastającej inflacji produkowano coraz większe nominały monet, zaniechując produkcji monet groszowych ze względu na ich bardzo małą wartość. W okresie 1990-1995 wybite zostały tylko dwa nominały monet obiegowych.

Nominał Rok emisji Stop Średnica (mm) Masa (g) Rant Nakład
50 złotych 1990 Miedzionikiel 26 6,8 Gładki 28 707 000
100 złotych 1990 Miedzionikiel 28 7,68 Gładki 37 341 000

Monety okolicznościowe[edytuj | edytuj kod]

Nominał Rok Nazwa Metal Średnica waga Nakład Rant
10 000 złotych 1990 Solidarność Miedzionikiel 29,5 10,8 15 164 010 ząbkowany
10 000 złotych 1991 200. rocznica ustanowienia Konstytucji 3 maja Miedzionikiel 29,5 9,47 2 604 601 ząbkowany
10 000 złotych 1992 Władysław III Warneńczyk Miedzionikiel 29,5 10,8 2 500 000 ząbkowany
20 000 złotych 1993 Zamek w Łańcucie Miedzionikiel 29,5 10,8 500 000 ząbkowany
20 000 złotych 1993 Jaskółki Miedzionikiel 29,5 10,8 520 000 ząbkowany
20 000 złotych 1993 Kazimierz IV Jagiellończyk Miedzionikiel 29,5 10,8 1 500 000 ząbkowany
20 000 złotych 1993 Lillehammer 1994 Miedzionikiel 29,5 10,8 988 000 ząbkowany
20 000 złotych 1994 75 lat związku inwalidów wojennych RP Miedzionikiel 29,5 10,8 76 000 ząbkowany
20 000 złotych 1994 Zygmunt I Stary Miedzionikiel 29,5 10,8 1 500 000 ząbkowany
20 000 złotych 1994 Otwarcie nowego gmachu mennicy państwowej Miedzionikiel 29,5 10,8 252 000 ząbkowany
20 000 złotych 1994 200. rocznica powstania kościuszkowskiego Miedzionikiel 29,5 10,8 100 000 ząbkowany

Okres po denominacji[edytuj | edytuj kod]

Ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. Narodowy Bank Polski dokonał dnia 1 stycznia 1995 r. denominacji złotego wprowadzając nową jednostkę pieniężną złoty dzielącą się na 100 groszy. Od początku emitowanych jest 9 nominałów monet 1, 2, 5, 10, 20 i 50 groszy oraz 1, 2 i 5 złotych[1].

Bite są również monety kolekcjonerskie wykonane ze srebra i złota, lecz ich cena emisyjna, która jest kilkakrotnie wyższa od wartości nominalnej dyskwalifikuje je jako monety obiegowe.

Specyfikacja monet obiegowych[edytuj | edytuj kod]

Na awersach monet w środkowej części znajduje wizerunek orła będący godłem Rzeczypospolitej Polski oraz półkolem napis "Rzeczpospolita Polska". Pod spodem znajduje się oznaczenie roku wprowadzenia do obiegu. Na rewersach znajdują się oznaczenia nominałów z symbolicznie przedstawionymi elementami roślinnymi[1]. Projektantem tych monet jest Stanisława Wątróbska-Frindt.

Nominał Stop Średnica (mm) Masa (g) Rant
1 grosz mosiądz manganowy (M-Mn) 15,5 1,64 ząbkowany
2 grosze mosiądz manganowy (M-Mn) 17,5 2,13 gładki
5 groszy mosiądz manganowy (M-Mn) 19,5 2,59 ząbkowany/gładki
10 groszy miedzionikiel (MN) 16,5 2,51 ząbkowany/gładki
20 groszy miedzionikiel (MN) 18,5 3,22 ząbkowany
50 groszy miedzionikiel (MN) 20,5 3,94 ząbkowany
1 złoty miedzionikiel (MN) 23,0 5,00 ząbkowany/gładki
2 złote rdzeń: miedzionikiel (MN)

pierścień: brązal (B-Al)

21,5 (rdzeń: 12,0) 5,21 gładki
5 złotych rdzeń: brązal (B-Al)

pierścień: miedzionikiel (MN)

24,0 (rdzeń: 16,0) 6,54 moletowany nieregularnie

Monety z bimetalu składają się z rdzenia otoczonego pierścieniem. W przypadku monety 2 zł rdzeń jest wykonany z miedzioniklu, a pierścień z mieszanki brązu z aluminium. W monecie 5 zł jest odwrotnie.

Zmiana monet obiegowych o niskich nominałach[edytuj | edytuj kod]

Zarząd NBP zadecydował w maju 2013 roku, że najpóźniej od kwietnia 2014 monety o nominale do 5 groszy będą bite na stali powlekanej mosiądzem. Nowe monety wyglądają podobnie do dotychczasowych, zmianie uległ awers i w niewielkim stopniu rewers; o około 10 procent zmieni się ich grubość, waga pozostanie bez zmian. Zastosowanie nowego surowca (ok. 40-krotnie tańszego od obecnie stosowanego) spowodowane jest przyczynami ekonomicznymi[2]. 31 października 2013 r. NBP ogłosił, że na podstawie przeprowadzanego przetargu nowe monety ze stali powlekanej produkowane będą przez The Royal Mint z Wielkiej Brytanii. Zgodnie z umową mennica ta będzie produkować monety o nominale 1, 2 i 5 groszy od kwietnia 2014 do końca 2016 roku[3]. 3 marca 2014 r. Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu nowe monety o nominałach 1 gr, 2 gr i 5 gr, wykonane ze stali powlekanej mosiądzem i ze zmienionym wizerunkiem awersu.

Nakład monet obiegowych[edytuj | edytuj kod]

Nakłady w sztukach (na podstawie informacji NBP[4]).

Rok 1 grosz 2 grosze 5 groszy 10 groszy 20 groszy 50 groszy 1 złoty 2 złote 5 złotych
1990 29 140 000 34 400 000 70 240 000 43 055 000 25 100 000 29 152 000 20 240 000
1991 79 000 000 97 410 000 171 040 000 123 164 300 75 400 000 99 120 000 60 080 000
1992 362 000 000 157 000 003 103 784 000 210 005 000 106 100 001 116 000 000 102 240 000
1993 80 780 000 20 280 101 80 240 008 20 904 000
1994 69 956 000 79 644 000 112 896 033
1995 102 280 109 101 600 113 99 740 122 122 880 020
1996 29 745 000 52 940 003
1997 103 080 002 92 400 002 59 755 000
1998 257 640 003 154 840 050 93 472 002 62 695 000 52 500 000
1999 203 970 000 187 900 000 99 024 000 47 040 000 25 985 000
2000 210 100 000 94 500 000 75 600 000 104 060 000 52 135 000
2001 210 000 020 84 000 000 67 368 000 62 820 000 41 980 001
2002 240 000 000 83 910 000 67 200 000 10 500 000 10 500 000
2003 250 000 000 80 000 000 48 000 000 31 500 000 20 400 000
2004 300 000 000 100 000 000 62 500 000 70 500 000 40 000 025
2005 375 000 000 163 003 250 113 000 000 94 000 000 37 000 025 5 000 000
2006 184 000 000 105 000 000 54 000 000 40 000 000 35 000 000 5 000 000
2007 330 000 000 160 000 000 116 000 000 100 000 000 68 000 000 20 000 000
2008 316 000 000 172 000 000 107 000 000 103 000 000 91 000 000 13 000 000 5 000 000 15 000 000 5 000 000
2009 338 000 000 222 000 000 160 000 000 146 000 000 133 000 000 57 000 000 34 000 000 62 000 000 59 000 000
2010 150 000 000 120 000 000 100 000 000 62 000 000 45 000 000 12 000 000 3 000 000 15 000 000 30 000 000
2011 270 000 000 150 000 000 90 000 000 80 000 000 15 000 000 10 000 000

2012

365 000 000 100 000 000 60 000 000 136 000 000 38 000 000 12 000 000 10 000 000

2013

323 000 000 150 000 000 88 000 000 142 000 000 36 000 000 30 000 000 21 000 000

Monety okolicznościowe[edytuj | edytuj kod]

Narodowy Bank Polski od 1995 roku emituje okolicznościowe monety 2 złotowe, początkowe bite z miedzioniklu, a od 1996 roku ze stopu Nordic gold. Monety te upamiętniające m.in. ważne wydarzenia lub wybitnych Polaków są oficjalnym środkiem płatniczym i można je spotkać w powszechnym obiegu. W kwietniu 2014 roku NBP zakończył emisję monet okolicznościowych o nominale 2 złotych wykonanych z Nordic Gold. Natomiast od maja 2014 roku NBP rozpoczął emisję monet okolicznościowych w standardzie obiegowym o wartości nominalnej 5 złotych. Wszystkie monety okolicznościowe emitowane przez NBP są prawnym środkiem płatniczym w Polsce.[1]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]