Monety polskie Królestwa Kongresowego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Monety polskie Królestwa Kongresowego

Królestwo Polskie – Kongresówka

Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo polskie, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski[1] i ustanowionym przez niego namiestnikiem.

Utworzone formalnie na mocy traktatu rosyjsko-austriacko-pruskiego z 3 maja 1815, w którym mocarstwa dokonały podziału ziem Księstwa Warszawskiego. Artykuł V tego traktatu głosił, że ziemie Księstwa Warszawskiego pozostające pod kontrolą rosyjską zostają połączone z Rosją nieodzownie przez swoją konstytucję i oddane na wieczne czasy w ręce Najjaśniejszego Cesarza Wszechrosji. Traktat podziałowy wszedł później do aktu końcowego postanowień kongresu wiedeńskiego z 9 czerwca 1815. Gdy Kongres wiedeński ostatecznie zdecydował o powstaniu Królestwa Polskiego w unii personalnej z carami Rosji, Aleksander I otrzymał, uznany przez polski Sejm, tytuł króla polskiego.

Artykuł 5 traktatów bilateralnych głosił: Księstwo Warszawskie, z wyłączeniem części, którymi w inny sposób na mocy powyższych artykułów rozporządzono, połączone jest z Cesarstwem Rosyjskim. Połączone zaś z nim będzie nieodzownie przez swoją konstytucję i posiadane przez Najjaśniejszego Cesarza Wszechrosji, jego dziedziców i następców. Jego Cesarska Mość zachowuje sobie prawo nadać temu państwu, mającemu używać oddzielnej administracji, [urządzenie wewnętrzne], jakie uzna za przyzwoite.

Pierwszym królem polskim został car Rosji Aleksander I, a po jego śmierci w 1825 Mikołaj I (1825-1855). Osobę króla reprezentował wyznaczony przez niego namiestnik. Królestwo miało własny Rząd, Sejm, wojsko, oraz prawo wybijania własnej monety. Monety zaczęto wybijać od roku 1816 według nowego systemu monetarnego, opartego na grzywnie kolońskiej. System ten likwidował polskie jednostki monetarne takie jak talary czy dukaty, pozostawiając złote i grosze.

W Królestwie Kongresowym w Mennicy Warszawskiej wybijano następujące rodzaje monet: w miedzi grosze i trojaki, w srebrze 5-i 10-groszówki, złotówki, dwuzłotówki, pięciozłotówki, dziesięciozłotówki, oraz w złocie dwudziestopięcio- i pięćdziesięciozłotówki, które przyjęły nazwę pojedynczych i podwójnych złotych królewskich.

Aleksander I[edytuj | edytuj kod]

Królestwo Polskie 1a.jpg
Królestwo Polskie 1b.jpg
  • Dukat – 50 złotowy
    • Aw. Popiersie, wokoło którego jest napis: ALEXANDER I. CESARZ SA.(modziedca) W.(szech) ROS.(syi) KRÓL POLSKI.
    • Rw. Orzeł cesarsko-królewski, pod którym są litery J. B. intendenta mennicy warszawskiej Jakóba Benik, a wokoło napis: 50. ZŁOT. POLSK. 26. Z GRZ.(ywny) CZ.(ystej) KOL.(ońskiej) 1817. liczba roku rozdzielona pod ogonem orła. – Otok ręcznie pilnikiem raszplowany skośnie. _ Dukat pięćdziesięcio złotowy. – Złota polskiego niewiele wybito, jest przeto rzadkie.
  • Dukat – 50 złotowy
    • Aw. i Rw. Jak na poprzedzającym, lecz orzeł nieco mniejszy a pod nim rok 1819. nie rozdzielony, otok zaś karbowany prostopadle maszyną, nadający piękny kształt monecie.
  • Dukat – 25 złotowy
    • Aw. Popiersie, wokoło którego napis: ALEXANDER I. CESARZ SA.(modzierica) W.(szech) ROS.(syi) KRÓL POLSKI.
    • Rw. Orzeł cesarsko-królewski, pod którym są litery J. B. Jakóba Benik, intendenta mennicy, a wokolo orla napis: 25 ZLOT. POLSKo 52. ALEXANDER I.

Z GRZ. CZ. KOL. 1817. – Dukat dwudziestopięciozłotowy, którego otok jest skośnie pilnikiem karbowany.

  • Dukat – 25 złotowy
    • Aw. i Rw. Jak na poprzedzającym, lecz z rokiem 1823, a otok karbowany maszyną – Dukat dwudziestopięciozłotowy, odmiennego stempla.
  • Dziesięciozłotówka
    • Aw. Popiersie, wokoło którego napis: ALEXANDER l. CESARZ SA. W. ROS. KRÓL POLSKI.
    • Rw. Orzeł cesarsko-królewski, nad którym wznosząca się korona przedziela rok 1820, a pod orłem litery J. B. intendenta mennicy; wokoło napis w górnem półkolu: 10. ZLOTYCH POLSKICH, w dolnem zaś pólkolu: Z SREBRA KRAJOWEGO. – Otok obrączkowy.
  • Dziesięciozłotówka

Jak wyżej z 1823 r. i z odmiennem popiersiem, szczególniej co do układu włosów. Dwie dziesięciozłotówki różnych stempli, dziś już rzadkie. Pierwszego stempla są bite w latach 1820-1821-1822, a drugiego 1823-1824 i 1825

  • Pięciozłotówka
    • Aw. Popiersie, wokoło którego napis: ALEXANDER I. CESARZ SA. W. ROS. KRÓL POLSKI.
    • Rw. Orzeł cesarsko-królewski, pod którym są litery J. B. a nad nim wznosząca się korona przedziela rok 1816.; wokoło napis w górnem półkolu: 5. ZLOTYCH POLSKICH. a w dolnem: 17 211/625· Z GRZ. CZ. KOL. Otok karbowany skośnie pilnikiem. – Pięciozłotówka.
  • Dwuzłotówka
    • Aw. Popiersie znacznie wypukłe; wokoło napis: ALEXANDER I. CESARZ SA. W. ROS. KRÓL POLSKI.
    • Rw. Orzeł cesarsko-królewski, pod którym są litery J. B. a nad nim wznosząca się korona przedziela rok 1816. wokoło napis w górnem półkolu: 2. ZŁOTE POLSKIE. a w dolnym: 43 43/125. Z GRZ.CZ. KOL. – Otok karbowany skośnie pilnikiem – Dwuzłotówka.
  • Dwuzłotówka
    • Aw. i Rw. Jak na poprzerzającym, lecz z 1821 r., orzeł mniejszy, otok karbowany maszyną, nadający piękny kształt monecie. Dwuzłotówka odmiennego stempla.
  • Złotówka
    • Aw. Popiersie, wokoło którego napis: ALEXANDER I. CESARZ SA.W. ROS. KRÓL POLSKI.
    • Rw. Orzeł cesarsko-królewski, pod którym litery J. B. a nad nim wznosząca się korona przedziela rok 1819. wokoło napis w górnem półkolu: l. ZLOTY: POLSKI, a w dolnym: 86 86/125 Z GRZ. CZ. KOL. – Otok karbowany skośnie pilnikiem. – Złotówka.
  • Złotówka
    • Aw. i Rw. Jak na poprzedzającym, lecz z rokiem 1825, orzeł kształtniejszy, otok karbowany maszyną. – Złotówka zupełnie odmiennego stempla.
  • Dziesięciogroszówka
    • Aw. Orzeł cesarsko-królewski, pod którym są litery J. B. a nad orłem wznosząca się korona przedziela rok 1816.
    • Rw. W wieńcu laurowym napis w trzech wierszach: 10. GROSZY POLS. – Dziesiątka, czyli 1/3 złotego.
  • Pięciogroszówka
    • Aw. Jak na poprzedzającym.
    • Rw. W wieńcu laurowym napis: 5. GROSZY POLS. – Pięciogroszówka, czyli 1/6 złotego.
  • Trzygroszówka
    • Aw. Orzeł cesarsko-królewski, pod którym litery J. B.
    • Rw. Napis w czterech wierszach: 3. GROSZE POLSKIE 1817.

Trojak miedziany, czyli 1/10 złotego.

  • Grosz
    • Aw. Jak na poprzedzającym.
    • Rw. Napis w czterech wierszach: 1. GROSZ POLSKI 1816. – Grosz miedziany, czyli 1/30 złotego.
  • Grosz
    • Aw. Jak wyżej
    • Rw. Napis w czterech wierszach: l. GROSZ POLSKI 1822. a pod nim w pólkolu: Z MIEDZI KRAJOWEJ.

Mikołaj I[edytuj | edytuj kod]

Królestwo Polskie 2.jpg
  • Dukat pięćdziesięciozłotowy
    • Aw. Popiersie zwieńczone laurem, wokoło napis: ALEXANDER I.

CES. ROS. WSKRZESICIEL KRÓL.(estwa) POLS. 1815.

    • Rw. W wieńcu dębowym napis w trzech wierszach: 50. ZLO. POL. 1827. pod wieńcem litery F. H. intenrlenta mennicy warszawskiej Frerleryka Hunger, a wokoło wieńca: MIKOLAY I. CES. WSZ. ROSSYI KRÓL POLSKI PANUJĄCY. – Otok karbowany maszyną. – Dukat pięćdziesięciozłotowy, rzadki.
  • Dukat dwudziestopięciozłotowy
    • Aw. Popiersie laurem zwieńczone, wokoło napis, jak na poprzerlzającym.
    • Rw. W wieńcu dębowym napis w trzecIl wierszach: 25. ZLO. POL. 1829. pod wieńcem litery F. H. intendenta Frederyka Hunger, wokoło wieńca: MIKOLAY I. CES. WSZ. ROSSYI KRÓL POLSKI PANUJĄCY. Otok karbowany maszyną· – Dukat dwudziesto pięciozłotowy, dość rzadki.
  • Dziesięciozłotówka
    • Aw. Popiersie laurem uwieńczone, wokoło napis: ALEXANDER I. CES. ROS. WSKRZESICIEL KRÓL~(estwa) POLS. 1815.MIKOŁAJ I.
    • Rw. Orzeł cesarsko-królewski, pod którym są litery F. H. Frederyka Hunger, nad orłem wzosząca się korona przcdziela rok 1827. pod orłem napis w półkolu: 1Ó. ZŁOTYCH POLSKICH, w około napis: MIKOLAY l. CES. WCZ. ROSSYI KRÓL POLSKI PANUJĄCY. Otok obrączkowany. – Dziesięciozłotówka, rzadka.
  • Pięciozłotówka
    • Aw. Jak na poprzedzającym.
    • Rw. Jak na poprzedzającym, lecz krona przedziela rok 1831, a pod orłem napis w półkolu: 5. ZŁOTYCH POLSKICH, litery K. G. oznaczają Karola Gronau, intendenta mennicy warszawskiej. – Otok karbowany maszyną. – Pięciozłotówka.
  • Dwuzłotówka
    • Aw. Popiersie laurem uwimlczone, wokoło napis: ALEXANDER I. CES. ROS. WSKRZESICIEL KRÓL. POLS. 1815.
    • Rw. W wieńcu dębowym, pod którym są litery F. H. Frederyka Hllnger, napis w trzech wierszach: 2. ZŁO. POL. 1830. a wokół napis: MIKOLAY I. CES. WSZo ROSSYI KRÓL POLSKI PANUJĄCY. – Otok karbowany maszyną. – Dwuzłotówka.
  • Złotówka
    • Aw. i Rw. Jak na poprzedzającym, lecz w wieńcu napis: l. ZŁO.

POL. 1831, a pod wieńcem litery K. G. Karóla Gronau, intendenta. – Otok karbowany maszyną. – Złotówka.

  • Dziesięciogroszówka
    • Aw. Orzeł cesarsko-królewski, pod którym litery K. G. a nad orłem korona przedzielająca rok 1831.
    • Rw. W wieńcu laurowym napis w trzech wierszach: 10. GROSZY POLS. – Dziesiątka, czyli 1/3 złotego.
  • Pięciogroszówka
    • Aw. i Rw. Jak na poprzedzającym, lecz W wieńcu napis: 5. GROSZY POLS. Piątka, czyli 1/6 złotego.
  • Trojak
    • Aw. Orzeł cesarsko-królewski, nad którym wznosi się korona, a poo nim litery J. B. Jakóba Bcnik
    • Rw. Napis w czterech wierszach: 3. GROSZE POLSKIE 1826. a pod nim w półkolu: Z MIEDZI KRAJOWEY. Otok karbowany maszyną. 1/10 Złotego, czyli trojak. – Tego stempla także 1827 r.
  • Trojak
    • Aw. Orzeł cesarsko-królewski, jak wyżej, a pod nim są litery K. G.

Karola Gronau, intendenta.

    • Rw. Napis w czterech wierszach: 3. GROSZE POLSKIE 1831.

Otok karbowany maszyną. Trojak odmiennego stempla. – Na niektórych z innych lat są litery:F. H. Fredryka Hunger, J. P. Jerzego Pusch.

  • Grosz
    • Aw. Orzeł, jak na poprzedzającym.
    • Rw. Napis w czterech wierszach: l. GROSZ POLS.KI 1831. – Grosz czyli 1/30 złotego.

Powstanie listopadowe[edytuj | edytuj kod]

Powstanie listopadowe 5 złotych 1831.JPG

Wybuch powstania 29 listopada 1830 nie spowodował zakłóceń w systemie monetarnym, zarówno jednostka wagowa, jak i stopa mennicza oraz jednostka pieniężna obiegowa nie uległy zmianie. Sejm pod naciskiem opinii publicznej 18 grudnia 1830 zdetronizował Mikołaja I, a Rząd Narodowy przekazał zarząd nad Mennicą Warszawską Bankowi Polskiemu, a ten z dniem 2 lutego 1831 polecił ze stempli usunąć głowę cesarza i orła rosyjskiego, a na ich miejscu umieścić herb Polski i Litwy. W roku 1831 stemplem powstańczym wybito miedziane trojaki, srebrne dziesięciogroszówki, dwuzłotówki i pięciozłotówki oraz złote dukaty typu holenderskiego z małym orzełkiem na początku napisu. Wydano nakaz o całkowitym wycofaniu monet powstańczych, a w 1832 zlikwidowano armię polską, i sejm, tym samym ograniczono odrębność Królestwa Polskiego. Okres 1831-1915 to systematycznie pogłębiająca jako znaki mennicze dla monet powstańczych były pierwsze litery imienia i nazwiska kierownika Mennicy Warszawskiej, Karola Gronaua – KG. Po upadku Powstania Listopadowego dnia 3 grudnia 1831 się rusyfikacja kraju. Po upadku Powstania Styczniowego w 1864 nastąpiło powolne ograniczenie pracy Mennicy Warszawskiej, ostateczne zamknięcie jej nastąpiło z dniem 1 stycznia 1868. W roku 1869 cały sprzęt włącznie z maszynami przewieziono do Petersburga.

Monety od roku 1834[edytuj | edytuj kod]

Królestwo Polskie 3.jpg
Quote-alpha.png
(...) Ukazem NAJJAŚNIEJSZEGO PANA z d. 15. Października 1832. i 27. Kwietnia 1833. r. stopa menniczna królestwa polskiego zrównaną została ze stopą menniczną cesarstwa, a dla tem łatwiejszego obiegu i poznania wartości monety umieszczono napisy rossyjskie i polskie, wykazujące stosunek złotego do rubla. Moneta tej stopy bita w cesarstwie ma znaki mennicy petersburgskićj, bita zaś w królestwie nacechowaną jest literami M. W. oznaczającemi mennicę warszawską.Jest dziewięć rodzai tej monety, bitej w królestwie od 1834 r. – moneta złota wartości 20. złotych czyli 3. ruble śr: – 10. złotych, czyli 1 1/2 rubla śr: – 5. złotych, czyli 3/4 rubla śr: – 2. złote, czyli 30. kopiejek. – 1. złoty, czyli 15. kopiejek. – 10. groszy. - 5. groszy.- 3. grosze miedziane. - l. grosz miedziany.(...).
Królestwo Polskie- Mikołaj I 30 kopiejek 2 złote 1836.JPG
Królestwo Polskie- Mikołaj I 34rubla 5 złotych 1837.JPG
  • 20 złotych – złoto
  • 10 złotych – srebro
  • 5 złotych – srebro
  • 2 złote – srebro
  • 1 złoty
  • 10 groszy
  • 5 groszy
  • 3 grosze – miedź
  • 1 grosz – miedź

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Literatura i Źródła[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. De facto Królestwo Kongresowe było po 1832 roku integralną częścią Imperium Rosyjskiego, ale cesarze rosyjscy nosili formalnie tytuł „króla Polski”.