Monitor komputera

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Monitor LCD
Monitor CRT
Synchroskop z 1960 r.
Standardowe rozdzielczości monitorów

Monitor komputerowy – ogólna nazwa jednego z urządzeń wyjścia do bezpośredniej komunikacji operatora z komputerem. Zadaniem monitora jest natychmiastowa wizualizacja wyników pracy komputera.

Obecnie używane monitory to ekrany komputerowe, obsługiwane przez komputer zwykle za pośrednictwem karty graficznej.

Od około 2005 roku rynek zdominowały monitory LCD. W najtańszych modelach sygnał jest nadal przesyłany analogowo przez złącze D-Sub. Bardziej bogato wyposażone modele posiadają gniazda cyfrowe, takie jak DVI, HDMI, DisplayPort, pozwalające uzyskać znacznie lepszą jakość obrazu i wyższe rozdzielczości.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy polski komputer XYZ z 1958 r. używał synchroskopu, wyświetlającego na ekranie oscyloskopu, zawartość 16 słów pamięci w postaci 16 rzędów po 36 jasnych i ciemnych punktów. Następnie używany był dalekopis (np. ZAM 41) lub elektryczna maszyna do pisania (np. Odra 1305). Rolę monitora komputera domowego przeważnie pełnił telewizor.

W latach dziewięćdziesiątych i w pierwszych latach XXI wieku był najczęściej podłączany do gniazda 15-pinowego D-Sub. Do monitora sygnały przesyłane były w postaci analogowej (sygnały RGB). W tych czasach do profesjonalnych zastosowań graficznych stosowano specjalne karty graficzne i monitory, podłączane karty graficznej za pośrednictwem złącz BNC, a każdy z kolorów był przesyłany oddzielnie, co zmniejszało liczbę zniekształceń.

Normy[edytuj | edytuj kod]

W celu standaryzacji oraz usprawnienia zarządzania jakością, monitory posiadają następujące normy:
CB, CE, CSA, CLU, FCC B, ISO 13406-2, TCO '03, '05, '07, TUV-GS, EPA Energy Star 5.0, GOST, ENERGY STAR 5.0, UL, SEMCO, FCC-B, VCCI-2, EMC, DHHS, HWC, ROV, MPR-II oraz ISO9241.

Podział[edytuj | edytuj kod]

Podział współczesnych monitorów wygląda następująco:

  • monitor CRT – przypomina zasadą działania i po części wyglądem telewizor. Głównym elementem monitora CRT jest kineskop;
  • monitor LCD – inaczej panel ciekłokrystaliczny. Jest bardziej płaski od monitorów CRT. Zasada generowania obrazu jest odmienna niż w monitorach CRT.

Porównanie[edytuj | edytuj kod]

Monitor CRT[edytuj | edytuj kod]

  • obszar faktycznie wykorzystywany jest mniejszy od nominalnego, np. monitor 15" faktycznie ma ekran od ok. 13,8" do 14" (w zależności od producenta)
  • posiada mniejszą plamkę i bezwładność, dla monitorów CRT już w połowie lat 90. (1994-1996) wycofano z produkcji monitory z plamką powyżej 0.28 (przekątna plamki), z handlu takie monitory zniknęły kilka lat później
  • posiada lepsze odwzorowanie kolorów
  • są większe, obecnie monitory 14" już nie występują, a monitory 15" są już prawie całkowicie wycofane z rynku (pozostały tylko nieliczne z bardzo dobrymi parametrami, UVGA i XVGA z plamką poniżej 0,25 mm)
  • dominują monitory CRT 17" i 19"
  • rozdzielczość można ustawiać dynamicznie bez problemów związanych ze skalowaniem
  • monitory CRT są ciężkie, zajmują dużo miejsca, ale cały czas są niezastąpione dla profesjonalnych aplikacji CAD/CAM

Monitor LCD[edytuj | edytuj kod]

  • jest zdecydowanie mniejszy gabarytowo niż CRT
  • zużywa mniej energii elektrycznej
  • jest wolny od efektu migotania
  • w pierwszych modelach ekranów LCD występuje tzw. efekt smużenia, co oznacza, że niepoprawnie wyświetlany jest szybko zmieniający się obraz (filmy, gry)
  • oferuje pracę w różnych rozdzielczościach – np. 800x600, 1280x1024 czy 1920x1080 pikseli (konstrukcja full HD), lecz przystosowany jest do jednej rozdzielczości tzw. natywnej. Jej zmiana możliwa jest tylko w dół i działa na zasadzie skalowania, co znacznie pogarsza jakość obrazu - powoduje jego rozmycie.
  • nie odkształca obrazu – obraz jest odwzorowywany na niemal płaskiej powierzchni
  • optycznie ma większą przekątną niż analogiczne monitory CRT (np. LCD 15" jest w przybliżeniu równy CRT 16,5"), ze względu na to, że nie ma tzw. martwego pola
  • generuje słabsze pole magnetyczne i według wielu użytkowników jest mniej szkodliwy dla wzroku, a w rzeczywistości zależy to od ustawionych parametrów.
  • czas reakcji jest nieporównywalnie większy niż w monitorach CRT (istnieją monitory LCD o porównywalnym do CRT czasie reakcji, jednak są to modele z najwyższej półki z matrycami MVA i PVA, chociaż popularyzują się i tanieją bardzo szybko). Wysoki czas reakcji wiąże się ze smużeniem (opisanym w punkcie 4).
  • większość modeli LCD, zwłaszcza matryce typu TN, nie potrafi poprawnie odwzorować czerni na monitorze (jest to spowodowane koniecznością podświetlania powierzchni monitora od tyłu na całej powierzchni ekranu). Matryce typu IPS mają głębszą czerń.
  • w małej części modeli LCD czasami pojawiają się martwe piksele (lub subpiksele), które odwracają uwagę od wyświetlanego obrazu – nie zawsze powracają do normy.

Rodzaje monitorów LCD[edytuj | edytuj kod]

  • IPS
  • MVA
  • PVA
  • S-PVA
  • TFT
  • TN
  • VA

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Podstawowym problemem przy produkcji monitorów CRT jest taka ich konstrukcja, aby z jednej strony nie miały zbyt dużych gabarytów, a z drugiej, aby ich ekran był możliwie jak najbardziej płaski. Jest to trudne do osiągnięcia, gdyż powierzchnia lampy kineskopowej jest zawsze wycinkiem sfery (ewentualnie walca).

Monitory LCD wypierają swoją starszą konkurencję jaką są monitory CRT. Stopniowo poprawiają się parametry monitorów LCD oraz spadają ich ceny. Podstawowym problemem przy produkcji monitorów ciekłokrystalicznych jest osiąganie dużej rozdzielczości przy zachowaniu jak najmniejszej bezwładności. Bezwładność monitorów ciekłokrystalicznych wynika z faktu, że każdy piksel wyświetlanego obrazu musi być osobno włączany (lub wyłączany) przy każdym odświeżeniu obrazu. Piksele są włączane i wyłączane sekwencyjnie – jeden, po drugim. Czym większa rozdzielczość, tym potrzeba więcej pikseli, co powoduje, że na włączenie każdego z nich zostają coraz krótsze odcinki czasu. Minimalny czas włączenia/wyłączenia piksela jest zaś ograniczony czasem orientacji ciekłych kryształów w polu elektrycznym, które to zjawisko jest podstawą działania tych monitorów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]