Moralność pani Dulskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy dramatu. Zobacz też: Moralność pani Dulskiej.
Moralność pani Dulskiej
Autor Gabriela Zapolska
Miejsce wydania Warszawa
Język polski
Data I wyd. 1907
Typ utworu komedia satyryczna
poprzednia
brak
następna
Pani Dulska przed sądem

Moralność pani Dulskiejdramat Gabrieli Zapolskiej wydany w Warszawie w 1907; prapremiera odbyła się w 1906 w Krakowie; akcja toczy się we Lwowie[1].

Pierwsza część cyklu "Moralność Pani Dulskiej", z kontynuacjami Pani Dulska przed sądem i Śmierć Felicjana Dulskiego[2]. Pełna nazwa utworu to: Moralność pani Dulskiej – tragifarsa kołtuńska.

Bohaterowie utworu[edytuj | edytuj kod]

  • Aniela Dulska – tytułowa "pani Dulska".
  • Felicjan Dulski – jej mąż
  • Zbyszko – syn Dulskich, romansuje z Hanką
  • Hesia i Mela – córki Anieli i Felicjana
  • Hanka – służąca w domu Dulskich
  • Juliasiewiczowa – radczyni, krewna Dulskiej

W dziele występują także: Tadrachowa (matka chrzestna Hanki) oraz Lokatorka kamienicy Dulskich.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Moralność pani Dulskiej powstała w ciągu kilkunastu dni na przełomie października i listopada 1906 roku. Premiera odbyła się w grudniu w Teatrze Miejskim w Krakowie.

Czas i miejsce akcji[edytuj | edytuj kod]

Akcja utworu rozgrywa się na początku XX wieku we Lwowie, w salonie państwa Dulskich. Autorka w didaskaliach informuje o umeblowaniu wnętrza: "Dywany, meble solidne... Rogi obfitości, sztuczne palmy, landszaft haftowany za szkłem... Stara piękna serwantka mahoniowa i empirowy ekranik. Lampa z abażurem z bibuły, stoliki, a na nich fotografie". W niektórych późniejszych adaptacjach akcja rozgrywa się w Krakowie.

Problematyka dzieła[edytuj | edytuj kod]

Sztuka Zapolskiej jest tragifarsą, czyli połączeniem elementów komedii z elementami tragedii. Główna bohaterka – Aniela Dulska – jest postacią obłudną, dwulicową, fałszywą, chciwą, nie potrafi okazać życzliwości, gardzi ludźmi biednymi, słabymi i wrażliwym. Wszystko co robi, robi na pokaz. Jej postawa, nazywana "dulszczyzną", prezentuje pozorną moralność; życie w zakłamaniu i obłudzie. Przymyka oko na romans jej syna z Hanką, aby tylko ten nie włóczył się nocami po lokalach (w rzeczywistości Dulska nie wyobraża sobie małżeństwa Zbyszka z Hanką, uważałaby to za hańbę dla jej rodziny i splamienie honoru). Problem pojawia się, gdy Hanka zachodzi w ciążę.

Miejsca akcji: Kraków i Lwów[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie akcja utworu została umieszczona we Lwowie. Jednakże na potrzeby przedstawienia premierowego w Krakowie autorka przeniosła ją do tego miasta (dotyczyło to odniesień do rozmaitych miejsc – np. w wersji „lwowskiej” Felicjan Dulski odbywa „spacer” na Wysoki Zamek, a przy ulicy Teatyńskiej musi przyspieszyć, bo „tunel rozbijają”, podczas kiedy w „krakowskiej” celem „spaceru” jest Kopiec Kościuszki, a przyspieszyć musi koło Parku Jordana, bo „zaczepiają”). Później sztukę wystawiano w innych miastach i w zależności od tego, z którą wersją miał reżyser do czynienia, miejscem akcji był Lwów lub Kraków. Dramat został wydany drukiem przez wydawnictwo Orgelbrandów w 1908 r. i była to wersja lwowska. Kolejne wydanie (wydawnictwo Lektor) z 1921 r. oparte zostało na jednym z odpisów wykonanych dla potrzeb krakowskiego teatru – akcja umieszczona została w Krakowie. Z uwagi na to, że użyto odpisu prawdopodobnie przeznaczonego dla suflera, wydanie to odznaczało się pominięciem większości didaskaliów; ponadto było dość niechlujne (liczne błędy językowe). Późniejsze wydania aż do 1987 r. wywodziły się przeważnie z tego wydania, z tym że usuwano z nich błędy językowe oraz w mniejszym lub większym stopniu uzupełniano didaskalia. Wszystkie ekranizacje dramatu dzieją się w Krakowie. W 1988 r. wydany został tekst pochodzący z Orgelbranda z akcją we Lwowie. Obecne wydaje się obie wersje, zależnie od pochodzenia źródła.

Ekranizacje[edytuj | edytuj kod]

Sztuka Gabrieli Zapolskiej była wystawiana nie tylko na scenach teatrów, ale też adaptowana na potrzeby filmowe. W 1930 roku na jej podstawie powstał pierwszy film pod tytułem Moralność pani Dulskiej w reżyserii Bolesława Newolina. Warto zaznaczyć, iż był to pierwszy w Polsce film dźwiękowy. W późniejszym okresie sztuka była pięciokrotnie adaptowana na potrzeby Teatru Telewizji w latach 1968, 1970, 1992, 2006 i 2013. W roku 1975 powstał film pod tytułem Dulscy w reżyserii Jana Rybkowskiego, wykorzystujący wątki z tej sztuki. Wątki z Moralności pani Dulskiej wykorzystano też w serialu Z biegiem lat, z biegiem dni... Andrzeja Wajdy (odcinek 7, "Kraków 1907").

Przypisy

  1. Literatura polska : przewodnik encyklopedyczny. Julian Krzyżanowski (red.). T. 1: A–M. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 687. ISBN 83-01-05368-2.
  2. BiblioNETka » książki w cyklu "Moralność pani Dulskiej" (pol.). [dostęp 2013-03-02].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Moralności pani Dulskiej