Mordechaj Anielewicz

Mordechaj Anielewicz Marian, Malachi, Aniołek
Data i miejsce urodzenia	1919 Wyszków
Data i miejsce śmierci	8 maja 1943 Warszawa
Przebieg służby
Stanowiska	dowódca Żydowskiej Organizacji Bojowej
Główne wojny i bitwy	Powstanie w getcie warszawskim
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Mordechaj Anielewicz, ps. Marian, Malachi, Aniołek (ur. 1919 lub 1920 w Wyszkowie, zm. 8 maja 1943 w Warszawie) - dowódca Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB) podczas powstania w getcie warszawskim.

Życiorys

Pochodził z żydowskiej rodziny mieszkającej na warszawskim Powiślu. Jego ojciec Abram prowadził tam sklep, z którego utrzymywał rodzinę. Mordechaj ukończył prywatne Męskie Gimnazjum "La-or" na Nalewkach, gdzie w 1938 roku zdał maturę. W czasie nauki od 1934 roku należał do lewicowo-syjonistycznej organizacji skautowskiej Ha-Szomer Ha-Cair a od 1937 roku był dowódcą oddziału (gdudu) hufca "Bechazit" i członkiem komendy warszawskiej HC, a w 1939 roku wszedł do Komendy Naczelnej. W życiu prywatnym wielokrotnie, aby zarobić na chleb, musiał trudnić się handlem obwoźnym. W jednej z anegdot powojennych Anielewicz przedstawiany był jako jeden z pomysłodawców procesu "odświeżania ryb" przy pomocy środków chemicznych, co zapewniało sprzedaż przeterminowanych artykułów. Wyróżniał się spośród tłumu niezwykłą ambicją, sprytem i przedsiębiorczością, co wykazał także podczas II wojny światowej.

W czasie kampanii wrześniowej wraz ze swymi podwładnymi z organizacji Ha-Szomer Ha-Cair usiłował przedostać się do Rumunii, ale przeszkodziły mu w tym władze radzieckie. Anielewicz wrócił do Warszawy i kontynuował swoją działalność w Komendzie Naczelnej Ha-Szomer Ha-Cair. Bardzo szybko włączył się także do redagowania pisma Neged Hazerem (pol. "Pod prąd") i od 1940 roku był jej współredaktorem. Kiedy znalazł się w warszawskim getcie, zaczął wiosną 1942 roku współorganizować żydowski Blok Antyfaszystowski - organizację działającą w gettach Generalnego Gubernatorstwa i Śląska. Początkowo działał w kierownictwie Ha-Szomer Ha-Cair (która ostatecznie weszła w skład ŻOB), zaangażowanej w przerzucanie ludzi poza okupowaną Europę, wrócił jednak do warszawskiego getta, aby przeciwdziałać wywożeniu Żydów do Treblinki. 2 grudnia 1942 roku został komendantem Żydowskiej Organizacji Bojowej. W dniach 18-21 stycznia 1943 roku kierował pierwszą zbrojną samoobroną w getcie warszawskim, która doprowadziła do przerwania akcji deportacyjnej.

19 kwietnia 1943 roku Anielewicz stanął na czele ŻOB podczas powstania w getcie warszawskim. Zginął 8 maja 1943 roku wraz z większością reszty dowództwa ŻOB w bunkrze przy ul. Miłej 18. Z jednego z ostatnich meldunków ŻOB-u można się dowiedzieć, że to on właśnie dał sygnał do zbiorowego samobójstwa, by nie wpaść w ręce Niemców. Wraz z nim samobójstwo popełniło jeszcze 80 powstańców, w tym jego dziewczyna Mira Fuchrer.

Odznaczenia i upamiętnienie

Pomnik Bohaterów Getta w Warszawie, w środku Mordechaj Anielewicz (trzymający granat niemiecki)

Rozkazem L.400/BP z dnia 25 lipca 1944 Komendy Głównej AK pośmiertnie odznaczony Krzyżem Walecznych, a w 1945 roku władze Ludowego Wojska Polskiego przyznały mu Krzyż Grunwaldu III klasy.

Jeszcze w trakcie wojny jego imieniem nazwano oddział partyzancki Gwardii Ludowej utworzony z uczestników powstania zbiegłych z getta warszawskiego. W 1953 roku dawną ul. Gęsią w Warszawie przemianowano na ul. Mordechaja Anielewicza. Imię Anielewicza nosi także kibuc Yad Mordechai w Izraelu, powstały w 1943 roku (w brytyjskiej Palestynie), oraz założone w 1990 roku przy Uniwersytecie Warszawskim (od 2001 roku działające jako zakład w Instytucie Historycznym UW) Centrum Badania i Nauczania Dziejów i Kultury Żydów w Polsce im. Mordechaja Anielewicza.

W Wyszkowie, przy moście na Bugu, w miejscu gdzie stał dom, w którym urodził się Anielewicz, znajduje się poświęcony mu pomnik z napisami w językach polskim, hebrajskim i angielskim. Upamiętniony został też pomnikiem w kibucu jego imienia, a także na płaskorzeźbie w Pomniku Bohaterów Getta w Warszawie.

• 

  Memoriał w Wyszkowie w miejscu narodzin Anielewicza

• 

  Pomnik Anielewicza w kibucu Yad Mordechai

• 

  Anielewicz i Mira Fuchrer (malarz: Shimon Garmize)

Bibliografia

• "Das Lied ist geschrieben mit Blut und nicht mit Blei": Mordechaj Anielewicz und der Aufstand im Warschauer Ghetto. 2003. ISBN 3-00-013643-6. Wydawnictwo: Sabine Gebhardt-Herzberg

Linki zewnętrzne

• Mordechaj Anielewicz - Stacja Muranów strona o Muranowie