Mordechaj Anielewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mordechaj Anielewicz
Marian, Malachi, Aniołek
Mordechaj Anielewicz
Data i miejsce urodzenia 1919
Wyszków
Data i miejsce śmierci 8 maja 1943
Warszawa
Przebieg służby
Stanowiska dowódca Żydowskiej Organizacji Bojowej
Główne wojny i bitwy Powstanie w getcie warszawskim
Odznaczenia
Krzyż Walecznych Krzyż Grunwaldu III klasy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Pomnik Bohaterów Getta w Warszawie, w środku Mordechaj Anielewicz

Mordechaj Anielewicz, ps. Marian, Malachi, Aniołek (ur. 1919 lub 1920 w Wyszkowie, zm. 8 maja 1943 w Warszawie) – dowódca Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB), przywódca powstania w getcie warszawskim.

Spis treści

Życiorys[edytuj]

Pochodził z żydowskiej rodziny mieszkającej na warszawskim Powiślu. Jego ojciec Abram prowadził tam sklep, z którego utrzymywał rodzinę.

Mordechaj ukończył prywatne Męskie Gimnazjum "La-or"[1] na Nalewkach, gdzie w 1938 roku zdał maturę. Od 1934 roku należał do lewicowo-syjonistycznej organizacji skautowskiej Ha-Szomer Ha-Cair. Od 1937 roku był dowódcą oddziału (gdudu) hufca "Bechazit" i członkiem komendy warszawskiej HC, a w 1939 roku wszedł do Komendy Naczelnej. W życiu prywatnym wielokrotnie, aby zarobić na życie, musiał trudnić się handlem obwoźnym. W jednej z powojennych anegdot Anielewicz przedstawiany był jako jeden z pomysłodawców procesu "odświeżania ryb" przy pomocy środków chemicznych, co zapewniało sprzedaż przeterminowanych artykułów. Wyróżniał się ambicją, sprytem i przedsiębiorczością, co wykazał także podczas II wojny światowej.

W czasie kampanii wrześniowej wraz ze swymi podwładnymi z organizacji Ha-Szomer Ha-Cair usiłował przedostać się do Rumunii, ale przeszkodziły mu w tym władze radzieckie. Anielewicz wrócił do Warszawy i kontynuował swoją działalność w Komendzie Naczelnej Ha-Szomer Ha-Cair. Bardzo szybko włączył się także do redagowania pisma Neged Hazerem (pol. "Pod prąd") i od 1940 roku był jej współredaktorem. Kiedy znalazł się w warszawskim getcie, zaczął wiosną 1942 roku współorganizować żydowski Blok Antyfaszystowski – organizację działającą w gettach Generalnego Gubernatorstwa i Śląska. Działał w kierownictwie Ha-Szomer Ha-Cair, zaangażowanej w przerzucanie Żydów poza okupowaną Europę, wrócił jednak do warszawskiego getta, aby przeciwdziałać wywożeniu Żydów do Treblinki. 2 grudnia 1942 został komendantem Żydowskiej Organizacji Bojowej. Był m.in. organizatorem zamachu na Jakuba Lejkina – zastępcy komendanta Żydowskiej Służby Porządkowej w warszawskim getcie[2].

W dniach 18–21 stycznia 1943 roku kierował pierwszą zbrojną samoobroną w getcie warszawskim, która doprowadziła do przerwania drugiej niemieckiej akcji deportacyjnej do Treblinki (tzw. akcji styczniowej).

19 kwietnia 1943 Anielewicz stanął na czele powstania w getcie warszawskim. Zginął 8 maja 1943 roku wraz z większością dowództwa ŻOB w otoczonym przez Niemców bunkrze przy ul. Miłej 18. Wraz z nim samobójstwo popełniło ok. 100 powstańców, w tym jego partnerka Mira Fuchrer.

Odznaczenia i upamiętnienie[edytuj]

Rozkazem L.400/BP z dnia 25 lipca 1944 Komendy Głównej AK Mordechaj Anielewicz został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Walecznych, a w 1945 dowództwo Ludowego Wojska Polskiego przyznało mu Krzyż Grunwaldu III klasy.

Jeszcze w trakcie wojny jego imieniem nazwano oddział partyzancki Gwardii Ludowej utworzony z uczestników powstania zbiegłych z getta warszawskiego.

W 1955 roku dawną ul. Gęsią w Warszawie przemianowano na ul. Mordechaja Anielewicza[3].

Mordechaj Anielewicz został upamiętniony jednym z kamiennych bloków warszawskiego Traktu Pamięci Męczeństwa i Walki Żydów znajdującym się przy ulicy Dubois, a także na płaskorzeźbie na Pomniku Bohaterów Getta w Warszawie.

W Wyszkowie, przy moście na Bugu, w miejscu gdzie stał dom, w którym urodził się Anielewicz, znajduje się poświęcony mu pomnik z napisami w językach polskim, hebrajskim i angielskim.

Imię Anielewicza nosi kibuc Yad Mordechai w Izraelu, powstały w 1943 roku (w brytyjskiej Palestynie), oraz założone w 1990 roku przy Uniwersytecie Warszawskim (od 2001 roku działające jako zakład w Instytucie Historycznym UW) Centrum Badania i Nauczania Dziejów i Kultury Żydów w Polsce im. Mordechaja Anielewicza.

Galeria[edytuj]

Przypisy

  1. ↑ Katarzyna Wieczorek: Anielewicz Mordechaj. W: Wirtualny Sztetl [on-line]. Muzeum Historii Żydów Polskich. [dostęp 2011-10-15].
  2. ↑ Joanna Nalewajko-Kulikov: Anielewicz Mordechaj w Żydzi Polscy. Historie niezwykłe. Warszawa: Demart, 2010, s. 12. ISBN 978-83-7427-3.
  3. ↑ Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1998, s. 384. ISBN 83-86619-97X.

Bibliografia[edytuj]

  • Sabine Gebhardt-Herzberg: "Das Lied ist geschrieben mit Blut und nicht mit Blei": Mordechaj Anielewicz und der Aufstand im Warschauer Ghetto. Sabine Gebhardt-Herzberg, 2003. ISBN 3-00-013643-6.
  • Joanna Nalewajko-Kulikov: Anielewicz Mordechaj w Żydzi Polscy. Historie niezwykłe. Warszawa: Demart, 2010, s. 11-13. ISBN 978-83-7427-3.
  • Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1945 T.1. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1987, s. 30. ISBN 83-211-0758-3.
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Mordechaja Anielewicza

Linki zewnętrzne[edytuj]

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mordechaj_Anielewicz&oldid=36291030”