Morela pospolita

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Morela pospolita
20070107 Apricot.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd różowce
Rodzina różowate
Rodzaj morela
Gatunek morela pospolita
Nazwa systematyczna
Armeniaca vulgaris Lam.
Encycl. 1:2. 1783
Mapa zasięgu
2005apricot.PNG
Kategoria zagrożenia
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Pęd z kwiatami
Kwitnąca morela

Morela pospolita, m. zwyczajna (Armeniaca vulgaris Lam.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny różowatych. Pochodzi z Azji, w stanie dzikim występuje od Chin poprzez środkową Azję po Azję Mniejszą. Jest uprawiany w wielu krajach świata, również w Polsce.

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewo lub krzew o wysokości nawet do 15 m.
Liście
Jajowate, podwójnie pikowane
Kwiaty
Rozwijają się przed liśćmi, są białe, rzadziej różowe. Mają 5-płatkową koronę, 1 żółty słupek omszony w dolnej części i liczne pręciki. Pąki kwiatowe powstają zarówno na krótkopędach, jak i na długopędach.
Owoce
Kulisty i nieco spłaszczony pestkowiec o skórce pomarańczowej z niewielkim rumieńcem i pomarańczowym lub żółtym miąższem. Ma masę 30-70 g.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Jest owocem uprawianym od ponad 4000 lat. Miejscem jej pochodzenia są Chiny. Jednak do Europy dotarły z Armenii, barwa morelowa jest trzecim kolorem na fladze ormiańskiej. To bardzo ceniony owoc w Armenii, jego łacińska nazwa pochodzi właśnie od nazwy tego kraju. W 2010 roku na Konkursie Piosenki Eurowizji, reprezentantka Armenii, Eva Rivas wykonała utwór "Apricot stone" (Pestka moreli). Podczas wojen rzymskich i perskich w I w. p.n.e. morele trafiły na tereny Włoch i Grecji. Stamtąd w XIII wieku rozpowszechniły się w innych krajach europejskich. Francja i kraje Ameryki poznały morelę w XVII wieku.
  • Roślina uprawna: główne ośrodki uprawy: Chiny, USA, rejony śródziemnomorskie, republiki środkowoazjatyckie, Argentyna, Chile. znajduje się w rejestrze roślin uprawnych Unii Europejskiej. W Polsce największe uprawy są w rejonie tarnobrzeskim. Polska leży na północnej granicy zasięgu upraw. Czynnikiem hamującym jest wrażliwość pączków kwiatowych na mróz w czasie zimy i na przedwiośniu. Z tego względu jej uprawa nie ma u nas większego znaczenia i występuje głównie w uprawach amatorskich w najcieplejszych rejonach kraju. W Chinach uprawia się ją od 4000 lat, w Cesarstwie rzymskim znana była już w I w. n.e. Obecnie uprawiane odmiany pochodzą od kilku dzikich gatunków.
  • Sztuka kulinarna: jadalne owoce spożywa się zazwyczaj na surowo, ale również suszone lub w przetworach. Zawierają dużo witaminy C – szklanka soku wystarczy na pokrycie dziennego zapotrzebowania na tę witaminę. Zawierają też sporo żelaza. Jadalne nasiona słodkie lub gorzkie zastępują migdały.
  • Olej z nasion używany jest w przemyśle farmaceutycznym i perfumeryjnym.

Morele są źródłem żelaza, fosforu i potasu (300mg w 100g owocu). Zawierają beta-karoten (cztery razy więcej niż brzoskwinie) a także trzy razy więcej witaminy B2 (160mg w 100g). Dzięki temu morele pomagają w tworzeniu czerwonych ciałek krwi, wzmacniają i regenerują organizm. W porównaniu do brzoskwiń są jednak nieco bardziej kaloryczne[4].

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Wymaga dużej ilości światła i ciepła, źle znosi długotrwałe opady, owoce wówczas masowo pękają i gniją. W zimie wytrzymuje mrozy do -30 °C, jednak rozwija się bardzo wcześnie na wiosnę i dlatego w Polsce jej kwiaty często przemarzają. W okres owocowania wchodzi w 4-5 roku po posadzeniu. Koronę prowadzi się w formie kulistej, lub szpalerowej, gdy morela uprawiana jest przy ścianie domu. Cięcie ogranicza się tylko do usuwania gałęzi chorych.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-29].
  2. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (ang.). [dostęp 6 marca 2014].
  3. 3,0 3,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].
  4. Iwona Krupa: Trele morele... (pol.). 2013. [dostęp 2013-02-10].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. zbiorowe: Sadownictwo i szkółkarstwo. Warszawa: PWRiL, 1995. ISBN 83-09-01624-7.
  2. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.