Morfologia krwi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
OuchFlintGoodrichShot1941.jpg

Morfologia krwi, badanie morfologiczne krwi (ang. complete blood count, w skrócie CBC) – podstawowe, diagnostyczne badanie krwi, polegające na ilościowej i jakościowej ocenie występujących w niej elementów morfotycznych.

Wskazania do wykonania morfologii krwi[edytuj | edytuj kod]

Jest to bardzo często wykonywane badanie, zarówno w celach profilaktycznych jak i w diagnostyce różnorodnych schorzeń.

Najczęstsze przyczyny dla których wykonuje się to badanie:

  • podejrzenie niedokrwistości, krwotoku wewnętrznego lub nadkrwistości
  • diagnostyka i kontrola innych chorób krwi
  • podejrzenie skazy krwotocznej
  • podejrzenie stanu zapalnego
  • podejrzenie choroby zakaźnej

Sposób wykonania[edytuj | edytuj kod]

Pobranie 5 ml pełnej krwi żylnej przez nakłucie żyły (najczęściej w zgięciu łokciowym) z dodatkiem EDTA lub pobranie krwi przez płytkie nakłucie skóry (krew włośniczkowa) do rurki kapilarnej.

Wynik badania[edytuj | edytuj kod]

Do standardowego badania składu krwi należą: RBC, MCV, MCH, MCHC, WBC, PLT, HGB, HCT. Badanie ilościowe poszczególnych elementów układu białokrwinkowego (granulocyty, limfocyty, monocyty) wykonywane jest zazwyczaj ręcznie pod mikroskopem (tzw. "rozmaz") lub za pomocą automatu. Wartość MID, pojawiająca się często na wydrukach badań morfologii krwi, oznacza ilość komórek, których automat nie potrafił prawidłowo zidentyfikować. Niektóre specjalistyczne kliniki (np. kliniki hematologiczne) posiadają automaty umożliwiające prawidłowe oznaczenie większości hemocytów. Badanie ilościowe limfocytów CD4+, CD8+, NK jest badaniem specjalistycznym, wykonywanym np. u chorych na AIDS.

Do morfologii krwi nie zalicza się badania poziomu hemoglobiny, jednak ze względu na automatyzację procesu, parametr ten jest oznaczany równolegle.

Prawidłowe wskaźniki przedstawia poniższa tabela, jednakże normy badań laboratoryjnych zależą od wielu czynników i nie powinny być rozpatrywane w oderwaniu od innych elementów procesu diagnostycznego a ocenę może najlepiej przeprowadzić lekarz prowadzący.

Nazwa Norma
kobiet mężczyzn
Krwinki czerwone (RBC) 4,2–5,4 mln/mm³ 4,5–5,9 mln/mm³
Retikulocyty 20–130 mln/µl
MCV 81–99 fl 80–94 fl
MCH 27–31 pg
MCHC 33–37 g/dl
Hemoglobina (Hb) (HGB) 12–16 g/dl 14–18 g/dl
Hematokryt (HCT) 0,40–0,51 0,40–0,54
Krwinki białe (WBC) 4 500–10 000/mm³
Granulocyty 1,8–8,9 tys/µl
Granulocyty obojętnochłonne (neutrofile) (NEUT) 1,5–7,4 tys/µl
Granulocyty kwasochłonne (eozynofile) (EOS) 0,02–0,67 tys/µl
Granulocyty zasadochłonne (bazofile) (BASO) 0–0,13 tys/µl
Limfocyty (LYMPH) 1,1–3,5 tys/µl
Limfocyty B 0,06–0,66 tys/µl
Limfocyty T 0,77–2,68 tys/µl
Limfocyty T CD4+ 0,53–1,76 tys/µl
Limfocyty T CD8+ 0,30–1,03 tys/µl
Komórki NK 0,20–0,40 tys/µl
Monocyty (MONO) 0,21–0,92 tys/µl
Płytki krwi (PLT) 140–450 tys/mm³

Interpretacja[edytuj | edytuj kod]

Hemoglobina – norma: K: 12-16 g/dl, M: 14-18 g/dl Hemoglobina – do jej zadań należy transport tlenu i dwutlenku węgla od i do komórek organizmu. To ważny parametr służący do rozpoznawania niedokrwistości. Stężenie hemoglobiny zależy od wieku i płci. Najwyższe stężenie hemoglobiny jest u noworodków. Kiedy poziom hemoglobiny jest powyżej normy? Nadmiar hemoglobiny powyżej zalecanej normy może wystąpić wskutek odwodnienia (biegunki, wymioty, poty), w nadkrwistościach pierwotnych (czerwienica prawdziwa) oraz w nadkrwistościach wtórnych (przewlekłe choroby płuc, wady serca, nowotwory nerek). Wzrost wartości hemoglobiny może wynikać również z powodu niedotlenienia (np. podczas przebywania w wyższych partiach gór). Skąd wynika niedobór hemoglobiny? Wartości hemoglobiny poniżej zalecanej normy mogą wynikać z niedokrwistości i przewodnienia.

Erytrocyty (RBC) – norma: K: 4,2-5,4 mln/ul, M: 4,7-6,2 mln/ul Erytrocyty to tzw. czerwone krwinki. Komórki odpowiadają za transport tlenu do tkanek i dwutlenku węgla z tkanek do płuc. Powstają w szpiku kostnym i żyją około 100 dni. Liczba krwinek czerwonych zależy od płci i wieku. Erytrocyty powyżej normy: wzrost wartości erytrocytów może być spowodowany czerwienicą prawdziwą, przewlekłymi chorobami płuc, wadami serca, nowotworami, torbielowatością nerek i zespołem Cushinga. Może wynikać także z leczenia sterydami, odwodnienia, wstrząsu, zapalenia otrzewnej, oparzeń z utratą osocza. Wzrost czerwonych krwinek może nastąpić podczas pobytu w górach. Erytrocyty poniżej normy: wartości poniżej normy występują w niedokrwistości, przewodnieniu oraz przy nagłej utracie krwi.

MCV – norma: K: 81-99 fl, M: 80-94 fl MCV to średnia objętość pojedynczej krwinki. Podwyższone wartości MCV mogą świadczyć o niedoborze witaminy B12 lub kwasu foliowego w przebiegu chorób, np. zapalenia bądź niewydolności wątroby, w chorobie alkoholowej, mielodysplazji oraz niedoczynności tarczycy. Wzrost ten może wystąpić także po chemioterapii, ostrym krwotoku lub hemolizie (masywnym niszczeniu krwinek czerwonych). Wartości poniżej normy może świadczyć o niedokrwistości z niedoboru żelaza, talasemii, a także niedokrwistości syderoblastycznej. Może pojawiać się w chorobach przewlekłych.

MCH – norma: K: 27-31 pg, M: 27-34 pg MCH to średnia masa hemoglobiny w krwince. Powyżej normy: podwyższone wartości MCH mogą świadczyć o sferocytozie. Poniżej normy: wartości poniżej normy odnotowuje się w zaburzeniach wodno-elektrolitowych typu przewodnienia hipotonicznego oraz w niedokrwistościach niedobarwliwych.

MCHC – norma: 33-37 g/dl MCHC to średnie stężenie hemoglobiny w krwince. Powyżej normy: MCHC powyżej normy może świadczyć o sferocytozie lub hipertonicznym odwodnieniu. Poniżej normy: obniżony wskaźnik MCHC może wskazywać zaburzenia wodno-elektrolitowe typu hydrotonicznej hiperhydracji. Może być on obniżony również w niedokrwistości spowodowanej niedoborem żelaza.

Hematokryt (HCT) – norma: K: 37-47%, M: 42-52% Hematokryt to stosunek objętości krwinek czerwonych do objętości osocza. Wartość HCT zależy od liczby krwinek czerwonych, objętości ertrocytów, objętości krwi krążącej, płci i wieku. Powyżej normy: wartości powyżej normy mogą być wywołane czerwienicą prawdziwą, niedotlenieniem tkanek, przewlekłymi chorobami płuc, wadami serca, nowotworami lub torbielowatością nerek. Podwyższony wskaźnik hematokrytu może być również spowodowany pobytem w górach lub na skutek leczenia sterydami. Poniżej normy: wartości poniżej normy odnotowuje się przy niedokrwistości i w przewodnieniu ustroju.

Anizocytoza (RDW) – norma: 11,5-14,5% Anizocytoza to współczynnik zmienności rozkładu objętości erytrocytów. Powyżej normy: podwyższony wskaźnik anizocytozy może być spowodowany niedokrwistością z niedoboru żelaza, jak również niedokrwistością megaloblastyczną, hemolityczną, makrocytową (choroby wątroby). Wzrost wartości RDW może wystąpić po przetoczeniu krwi i w wyniku przerzutów nowotworowych. Poniżej normy: spadek wartości RDW zazwyczaj świadczy o różnych rodzajach niedokrwistości.

Anizochromia (HDW) – norma: 2,2-3,2 g/dl Anizochromia to zjawisko występowania w badanej krwi różnorodnie wybarwionych erytrocytów. Powyżej normy: wzrost wartości może być spowodowany niedokrwistością hemolityczną lub z niedoboru żelaza.

Retykulocyty (RET) – norma: 5-15‰ Retykulocyty są to młode formy erytrocytów (czerwone krwinki), które powstają w szpiku. Mają one jądro komórkowe. Powyżej normy: wzrost wartości występuje w zespole hemolitycznym, ostrej niedokrwistości pokrwotocznej i w ostrym niedotlenieniu. Poniżej normy: wartości poniżej normy występują w wyniku niedokrwistości hipo- i aplastycznej, niewydolności nerek i zespołu mielodyplastycznego.

Leukocyty (WBC) – norma: 4-10 tys./µl Leukocyty są to jądrzaste komórki, które powstają w szpiku kostnym i w tkance limfatycznej. Występuje 5 rodzajów tych komórek. Są to: neutrofile, eozynofile, bazocyty, monocyty i limfocyty. Główną funkcją leukocytów jest obrona organizmu przed mikroorganizmami. Powyżej normy: fizjologiczny wzrost wartości WBC występuje w stresie, ciąży, podczas porodu, po posiłku oraz wysiłku fizycznym. Patologiczny wzrost WBC występuje w ostrych i przewlekłych procesach zapalnych, zakażeniach (bakteryjne, wirusowe, grzybicze, pasożytnicze), chorobach nowotworowych (zwłaszcza z obecnością przerzutów), ostrych krwotokach, chorobach rozrostowych układu krwiotwórczego. Wzrost ten może nastąpić także w wyniku uszkodzeń tkanek (oparzenia, rozległe urazy, stany pooperacyjne), zawału mięśnia sercowego, ostrej martwicy wątroby i zaburzeń metabolicznych. Poniżej normy: wartości poniżej normy mogą wystąpić w wyniku aplazji i hipoplazji szpiku wrodzonej i nabytej, ciężkiego zakażenia bakteryjnego (posocznice), zakażenia wirusowego (grypa, odra, WZW, ospa wietrzna, różyczka), kolagenozy czy też zespołu rozrostowego (ostra białaczka, szpiczak).

Limfocyty (LYMPH) – norma: 2,5-4,5 tys./µl Limfocyty (LYMPH) to komórki układu odpornościowego, które należą do leukocytów. Są zdolne do swoistego rozpoznawania antygenów. Funkcjonalnie limfocyty są komórkami uczestniczącymi i będącymi podstawą odpowiedzi immunologicznej w zwalczaniu białek pochodzenia pozaustrojowego. Powyżej normy: liczba limfocytów wzrasta w wyniku przewlekłej białaczki, krztuśca, chłoniaków, przewlekłej białaczki, odry, świnki, gruźlicy, kiły, różyczki oraz chorób immunologicznych. Poniżej normy: obniżone wartości limfocytów najczęściej występują w przebiegu przewlekłego leczenia preparatami glikokortykosterydów (Encorton, Encortolon). Spowodowane mogą być również ciężkim, przewlekłym stresem oraz białaczką i ziarnicą złośliwą.

Monocyty (MONO) – norma: 0,3-0,8 tys./µl Monocyty (MONO) to komórki żerne, które oczyszczają krew ze skrawków obumarłych tkanek i bakterii. Produkują interferon, który hamuje namnażanie się wirusów. Powstają przeważnie w szpiku kostnym. Są największe wśród białych krwinek. Powyżej normy: liczba monocytów wzrasta w przypadku wystąpienia gruźlicy, kiły, zapalenia wsierdzia, mononukleozy zakaźnej, zakażenia pierwotniakowego oraz nowotworów. Poniżej normy: spadek ich liczby może być wynikiem toczącej się w organizmie infekcji lub stosowania niektórych leków (np. glikokortykosterydów).

Eozynofile (EOS) – norma: 0,1-0,3 K/µl (G/l) Eozynofile to krwinki białe, które zaliczane są do granulocytów kwasochłonnych. Wyróżniają się one obecnością okazałych ziarnistości w cytoplazmie, które barwią się na czerwono eozyną. stanowią 1-4% wszystkich krwinek białych we krwi. Powyżej normy: podwyższone wartości eozynofilu mogą wystąpić w wyniku chorób alergicznych (astma oskrzelowa, katar sienny) i pasożytniczych, a także chorób krwi (ziarnica złośliwa), łuszczycy. Ich wzrost może być też spowodowany zażywaniem niektórych leków (np. penicyliny). Poniżej normy: obniżenie wartości może być skutkiem zakażeń, duru brzusznego, czerwonki, posocznicy, urazów i oparzeń. Towarzyszą one również zwiększonemu wysiłkowi fizycznemu. Mogą być też skutkiem nadmiernego wydzielania hormonów nadnerczowych.

Bazofile (BASO) – norma: 0-0,13 × 109/l Za wzrost wartości bazofilów odpowiadają granulocyty zasadochłonne, rodzaj krwinek białych, które wykazują powinowactwo do związków o odczynie zasadowym. Mają one właściwości żerne, tj. wchłaniania i niszczenia drobnoustrojów oraz komórek obcych lub zmienionych komórek własnego organizmu. Powyżej normy: podwyższone wartości występują na skutek chorób alergicznych, przewlekłej białaczki szpikowej, przewlekłego stanu zapalnego przewodu pokarmowego, wrzodziejącego zapalenia jelit, niedoczynności tarczycy oraz rekonwalescencji po przebytej infekcji. Poniżej normy: wartości poniżej normy odnotowuje się w ostrych infekcjach, ostrej gorączce reumatycznej, nadczynności tarczycy, ostrym zapaleniu płuc oraz w stresie.

Neutrofile (NEUT) – norma: 50-70 tys./µl Neutrofile (NEUT) to komórki układu odpornościowego, które należą do granulocytów. Pełnią zasadniczą rolę w odpowiedzi odpornościowej organizmu przeciwko bakteriom, ale nie pozostają obojętne względem innych patogenów. Ich znaczenie wynika głównie z faktu szybkiego reagowania na obce organizmowi substancje. Powyżej normy: podwyższona norma występuje przy zakażeniach, chorobach nowotworowych, hematologicznych, metabolicznych, po urazach, u palaczy oraz u kobiet w trzecim trymestrze ciąży. Poniżej normy: obniżone wartości mogą wystąpić w wyniku zakażeń grzybiczych, wirusowych (grypa, różyczka), bakteryjnych (gruźlica, dur), pierwotniakowych (np. malaria).

Trombocyty (PLT) – norma: 150-400 tys./µl Trombocyty to bezjądrzaste elementy morfotyczne krwi, które są nazywane płytkami krwi. Powstają w szpiku i tkance limfatycznej. Powyżej normy: nadpłytkowość, czyli podwyższenie dopuszczalnej normy, jest skutkiem przewlekłego zespołu mieloproliferacyjnego, jak również nadmiernego wytwarzania płytek krwi wskutek m.in. infekcji, choroby nowotworowej, regeneracji po krwotoku, hemolizie czy stanie po usunięciu śledziony. Poniżej normy: wartości poniżej zalecanej normy, czyli małopłytkowość, spowodowane są zmniejszeniem wytwarzania płytek krwi (w zespole Fanconiego, niedokrwistości aplastycznej, aplazji megakariocytowej, chłoniakach, ostrej białaczce szpikowej, w zwłóknieniu szpiku, przy zażywaniu leków mielosupresyjnych, naświetlaniu promieniami jonizującymi, w niedokrwistości megaloblastycznej i z niedoboru żelaza, w zakażeniach wirusowych i w niewydolności nerek). Liczba płytek krwi może być również obniżona wskutek nadmiernego ich niszczenia, np. w samoistnej autoimmunologicznej plamicy małopłytkowej, a także w małopłytkowości poprzetoczeniowej, polekowej, w autoimmunologicznej niedokrwistości hemolitycznej, toczniu rumieniowatym układowym i we wstrząsie anafilaktycznym. Inną przyczyną utraty płytek krwi mogą być krwotoki.

Typ komórek Wzrost Spadek
erytrocyty (RBC) erytrocytoza lub policytemia niedokrwistość inaczej anemia
leukocyty (WBC): leukocytoza leukopenia
-- limfocyty -- limfocytoza -- limfopenia
-- monocyty -- monocytoza -- monocytopenia
-- granulocyty: -- granulocytoza -- granulocytopenia lub agranulocytoza
-- --neutrofile -- --neutrofilia -- --neutropenia
-- --eozynofile -- --eozynofilia -- --eozynopenia
-- --bazofile -- --bazofilia -- --bazopenia
trombocyty trombocytoza trombocytopenia
Wszystkie linie komórkowe --- pancytopenia

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.