Morganukodonty

Morganukodonty
Morganucodonta
Kermack et al., 1973
Megazostrodon (Muzeum Historii Naturalnej w Londynie)
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	synapsydy
(bez rangi)	ssakokształtne
Rząd	morganukodonty

Morganukodonty (†Morganucodonta lub Morganucodontiformes Kinman, 1994) – rząd wymarłych ssakokształtnych, obejmujący rodziny Morganucodontidae oraz Megazostrodontidae. Morganukodonty wywodziły się od cynodontów i były kladem bazalnym dla ssaków. Zamieszkiwały Europę, Azję, Afrykę i Amerykę Północną. Większość zaliczanych do tej grupy taksonów żyła w późnym triasie i wczesnej jurze, a jeden rodzaj (Wareolestes) żył jeszcze w środkowej jurze. Możliwymi przedstawicielami rodziny są także: środkowojurajski rodzaj Klamelia oraz wczesnokredowy Purbeckodon.

Cechy charakterystyczne

Ogólna charakterystyka

Morganukodonty osiągały bardzo małe rozmiary, porównywalne z rozmiarami obecnie żyjących myszy. Małe rozmiary umożliwiały im znacznie szybsze przystosowywanie się do zmieniających się warunków i zajęcie nisz ekologicznych, niedostępnych dla ich przodków – cynodontów. Morganukodonty nie były już wszechstronnymi mięsożercami, a wysoko wyspecjalizowanymi nocnymi owadożercami, posiadały także bardziej rozwinięty mózg, znacznie szczelnej zamknięty w puszce mózgowej, aniżeli u cynodontów. Charakteryzowały je opływowe kształty obręczy barkowej i biodrowej, elastyczna kostka i giętki kręgosłup, umożliwiający im skoczny chód (podczas niego ciało wyginało się w górę i w dół), w przeciwieństwie do typowego chodu gadów, podczas którego ich ciało wiło się na boki.

Uzębienie

Zgodnie z tym, że im mniejsze zwierzę, tym większa powierzchnia jego ciała w stosunku do masy i tym szybciej traci ono ciepło, osiągające małe rozmiary morganukodonty spalały więcej energii i potrzebowały więcej pokarmu, by ją uzupełnić. Aby usprawnić działanie układu pokarmowego rozwinęły się u nich potężne mięśnie szczęki oraz powstały tworzące dopasowany zgryz trzonowce i przedtrzonowce, która służyły do lepszego rozdrabniania pokarmu. Morganukodonty w przeciwieństwie do synapsydów i gadów miały jedynie dwa zestawy zębów, podobnie jak ludzie, co umożliwiały im pełne wykorzystanie dopasowanego zgryzu.

Laktacja i młode

Istnieje duże prawdopodobieństwo, że morganukodonty wykształciły już gruczoły mleczne i laktację, choć z pewnością nie wykształciły sutków, gdyż nie występując one u stekowców, najbardziej prymitywnymi obecnie żyjącymi ssakami. Jako że młode po urodzeniu żywiły się mlekiem matki rodziły się bez zębów lub z niewielką ich ilością. Kiedy ich szczęka przestawała rosnąć następowała wymiana uzębienia. Wytwarzanie pokarmu zwiększyło szansę na przetrwanie młodych i samicy, która nie musiała już narażać życia w celu zdobycia dla nich pokarmu i mogła poświęcić się nad opieką nad nimi. Samica przed porodem gromadziła warstwę tłuszczu, by zapewnić sobie zapas pokarmu dla potomstwa.

Bibliografia

• Stephen Jay Gould, Dzieje życia na Ziemi, Świat Książki, Warszawa, 2007.
• Zhe-Xi Luo, Zofia Kielan-Jaworowska i Richard L. Cifelli, W poszukiwaniu filogenezy ssaków mezozoicznych, Acta Palaeontologica Polonica 47 (1), 2002: 1-78