Moryń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Moryń
Plac Wolności w Moryniu
Plac Wolności w Moryniu
Herb
Herb Morynia
Państwo  Polska
Województwo  zachodniopomorskie
Powiat gryfiński
Gmina Moryń
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Jan Maranda
Powierzchnia 5,54 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

1631
294,4 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 91
Kod pocztowy 74-503
Tablice rejestracyjne ZGR
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Moryń
Moryń
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Moryń
Moryń
Ziemia 52°51′34″N 14°23′37″E/52,859444 14,393611Na mapach: 52°51′34″N 14°23′37″E/52,859444 14,393611
TERC
(TERYT)
4324306064
SIMC 0979283
Urząd miejski
pl. Wolności 1
74-503 Moryń
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Moryń w Wikisłowniku
Strona internetowa

Moryń (niem. Mohrin) – miasto w północno-zachodniej Polsce, w woj. zachodniopomorskim, w powiecie gryfińskim. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Moryń. Położone nad jeziorem Morzycko.

Według danych z 31 grudnia 2012 r. miasto miało 1631 mieszkańców[1].

Nad jeziorem Morzycko zostało wyznaczone kąpielisko śródlądowe[2].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Moryń znajduje się w południowo-zachodniej części województwa zachodniopomorskiego, w powiecie gryfińskim.

Cała gmina Moryń leży w otulinie Cedyńskiego Parku Krajobrazowego, a duża jej część należy do samego parku.

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 5,54 km²[3].

W latach 1946–1998 miasto administracyjnie należało do woj. szczecińskiego.

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Moryń została ustalona urzędowo w 1946 r.[4] Wcześniej przez kilka powojennych miesięcy funkcjonowały tymczasowe nazwy Murzynowice oraz Murzynno[5] (ta druga pojawia się m.in. w przedwojennym Atlasie nazw geograficznych Słowiańszczyzny Zachodniej Stanisława Kozierowskiego[6]).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Teren na którym obecnie znajduje się Moryń został zasiedlony we wczesnym średniowieczu przez słowiańskie plemiona Pyrzyczan[7]. W XI w. teren ten należał do Księstwa Pomorskiego. W XII w. powstało tu grodzisko (znajdowało się ono najprawdopodobniej na wzniesieniu nad jeziorem Morzycko, na którym zachowały się ruiny średniowiecznego zamku). Grodzisko to było jednym z najważniejszych grodów w kasztelanii cedyńskiej[7]. Przy grodzisku w XIII w. powstała osada, która dała początek miastu Moryń. Pierwsza wzmianka o Moryniu pojawia się w 1263 w dokumencie wystawionym przez księcia pomorskiego Barnima I[7]. W II połowie XIII w. Moryń został opanowany przez Brandenburgię, która utworzyła na tych terenach Nową Marchię.

Dokładna data nadania Moryniowi praw miejskich nie jest znana, wiadomo, że musiało to nastąpić przed 1306 r[7]. Po otrzymaniu praw miejskich Moryń zaczął się dynamicznie rozwijać: wybudowano wieniec murów miejskich, powstał szpital, rozbudowano kościół. Miasto przystąpiło do związku miast nowomarchijskich. W 1350 miastem zaczęła rządzić rada miejska, dziesięć lat później miasto uzyskało także władzę sądowniczą[7]. W 1360 na półwyspie jeziora Morzycko rozpoczęto wznoszenie zamku obronnego[7]. Na zamku zamieszkało siedmiu rycerzy, którzy otrzymali tytuł burgrabiego. Jeszcze w XIV w. zamek został zniszczony przez rycerstwo pomorskie i zachował się do naszych czasów w formie ruiny.

W latach 1402-1454 Moryń (podobnie jak cała Nowa Marchia) należała do zakonu krzyżackiego. W 1433 Moryń został splądrowany przez husytów. W drugiej połowie XV w. samodzielność miasta została ograniczona przez sprzedanie go prywatnym właścicielom. W XVI w. miastem władała rodzina Schönebeck, których siedziba rodowa znajdowała się w Gądnie.

Wiek siedemnasty nie był dla miasta szczęśliwy, głównie ze względu na zniszczenia wywołane działaniami wojennymi wojny trzydziestoletniej oraz pożarami które trzykrotnie nawiedziły miasto (w latach: 1637, 1640, 1688). Miasto uległo wyludnieniu (w 1719 mieszkały tu tylko 124 osoby)[7]. W XVIII w. sytuacja finansowa miasta uległa poprawie - ufundowano wówczas m.in. bogate wyposażenie dla tutejszego kościoła (do dziś zachowała się ambona). W mieście działał browar, funkcjonowała także apteka. Mieszczanie zajmowali się także sprzedażą ryby sielawy z jeziora Morzycko. W 1801 Moryń liczył 939 mieszkańców[7].

Na początku XIX w. Moryń przestał być prywatną własnością i odzyskał autonomię. Miasto pełniło funkcję lokalnego centrum dla rolniczej okolicy. Posiadało dwa dwory (w Gądnie i Nowym Dworze) oraz cztery folwarki (w Łabędzinie, Macierzy, Mobierzy i Słupcu). W drugiej połowie XIX w. w pobliżu Morynia wybudowano dwie linie kolejowe: Szczecin - Kostrzyn ze stacją w Witnicy (1877 r.) oraz Godków - Siekierki ze stacją w Przyjezierzu (1892 r.)[7]. Polepszenie komunikacji z Moryniem spowodowało, że pod koniec XIX w. miasteczko zaczęło być odwiedzane przez letników i turystów. Rangę miasta podnosił także, istniejący tu od 1874 roku i uważany za wzorowy, zakład opiekuńczy dla dzieci dr. Kocha.

Fontanna Wielkiego Raka w Moryniu
Mamut włochaty z cielęciem - figury z "Alei Gwiazd Plejstocenu" w Moryniu

Przed II wojną światową Moryń był zamieszkały przez 1227 osób[7]. Była tu poczta, szkoła podstawowa, apteka, gabinet dentystyczny, dwie gospody, dwie piekarnie, gorzelnia, młyn miejski i wiatrak. Opiekę medyczną nad mieszkańcami sprawowało dwóch lekarzy, pielęgniarka i akuszerka.

Moryń został zajęty przez wojska radzieckie. 3 lutego 1945. Zniszczenia wojenne nie były duże. Pierwsi polscy osadnicy pochodzili głównie z Kresów Wschodnich oraz Małopolski i Wielkopolski. W 1960 r. Moryń liczył ok. 1000 mieszkańców[7]. Przyszłość Morynia władze miasteczka wiążą z rozwojem funkcji turystycznych z uwzględnieniem bliskiego sąsiedztwa z Niemcami.

20 września 2008 na rynku odsłonięta została Fontanna Wielkiego Raka, nawiązująca do miejscowej legendy o zwierzęciu zamieszkującym pobliskie jezioro[8].

W Moryniu mieści się Centrum tworzonego od 2009 r. Geoparku Moryń - polskiej części transgranicznego Geoparku „Kraina polodowcowa nad Odrą". W związku z tym w mieście realizowane są stopniowo ekspozycje o tematyce geologicznej, także pod gołym niebem: "Aleja Gwiazd Plejstocenu" z naturalnej wielkości figurami ssaków epoki lodowcowej i modelami ich tropów, lapidarium z głazami narzutowymi, oraz projektowana wystawa geologiczna w siedzibie władz geoparku (dane z 2013 r.)[9].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół Ducha Św. w Moryniu
  • Kościół romański z XIII w. p.w. Ducha Świętego. Wybudowany jest z kamieni granitowych, na planie krzyża. Unikatowa wieża pochodzi z XV wieku, wolno stojąca z przejazdem. Górna część wieży z latarnią z 1756 roku. Szczyty kościoła dekorowane są licznymi blendami ostrołukowymi i półkolistymi, a także rozetami o uskokowych ościeżach,
  • Ołtarz z kostki granitowej (jeden z nielicznych tego typu ołtarzy w Polsce) jest starszy od kościoła o około 100 lat (datowany jest na XII wiek),
  • Ambona barokowa z 1711 roku wyrzeźbiona przez lokalnego artystę Hattenkrella,
  • Fragmenty gotyckich malowideł z XV wieku,
  • Mury miejskie z granitu i kamienia polnego. Wzniesione zostały w początkach XV wieku. Otaczają one miasto kołem o średnicy około 300m. Pierwotnie miały 28 strażnic czworokątnych i jedną bramę z wieżą. Zachował się do dzisiaj ich pełny wieniec (bez bramy i strażnic),
  • Zachowany został średniowieczny układ urbanistyczny,
  • Budynki mieszkalne z XVIII i XIX wieku wraz z siatką ulic stanowią zespół zabytkowy, niektóre z nich mają tak zwane przedproża,
  • Dawna restauracja "Pod Wielkim Rakiem"[10] z okresu po II wojnie światowej (obecnie sklep) przy rynku. Fasada zdobiona stylizowanymi płaskorzeźbami. Kompozycja po lewej przedstawia życie w głębinach wodnych, natomiast po prawej znajduje się fryz z wyobrażeniami postaci ludzkich,
  • Ruiny XIV-wiecznego zamku, zbudowanego na półwyspie Zamczysko opodal miasta.

Moryń w literaturze[edytuj | edytuj kod]

W Moryniu (głównie na półwyspie zamkowym) Zbigniew Nienacki umieścił część akcji książki "Księga strachów" z cyklu powieści przygodowych dla młodzieży o Panu Samochodziku.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Struktura demograficzna mieszkańców Morynia wg danych z 31 grudnia 2008[11]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 1631 100 907 55,61 724 44,39
Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) 300 18,39 147 9,01 153 9,38
Wiek produkcyjny (18–65 lat) 1115 68,36 607 37,22 508 31,15
Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) 216 13,24 153 9,38 63 3,86

Zespół szkół w Moryniu

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Jedyną placówką oświatową w miejscowości jest Zespół Szkół w Moryniu, w skład którego wchodzą: Publiczne Gimnazjum im. Jana Pawła II, Szkoła Podstawowa im. st. sierż. Mieczysława Majchrzaka oraz Przedszkole Miejskie.

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej Moryń. Mieszkańcy Morynia oraz osady Moryń-Dwór wybierają 5 z 15 radnych do Rady Miejskiej w Moryniu[12]. Organem wykonawczym jest burmistrz. Siedzibą władz jest urząd miejski przy placu Wolności.

Burmistrzowie Morynia:

  • Bogdan Sternal (1994 – 2002)
  • Jan Maranda (od 2002 r.)

Gmina Moryń utworzyła jednostkę pomocniczą – "Miasto Moryń". Organem uchwałodawczym miasta jest ogólne zebranie mieszkańców, które wybiera zarząd miasta, składający się z 5 członków, z przewodniczącym na czele[13].

Mieszkańcy Morynia wybierają posłów na Sejm RP z okręgu wyborczego nr 41 (Szczecin), senatora z okręgu nr 98, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu nr 13.

Pomnik Christiana Kocha przed domem opieki

Dom Opieki Społecznej[edytuj | edytuj kod]

Zakład opiekuńczy w Moryniu powstał 1874 r. z inicjatywy dr. Christiana Friedricha Kocha, który był jego głównym fundatorem. Przeznaczony był dla ok. 80 dzieci (głównie sierot) i nosił nazwę "Kinderglück" ("Szczęście Dzieci"). Pierwotnie składał się z jednego dużego, trójskrzydłowego budynku głównego oraz zespołu budynków pomocniczych. Zabudowania otoczone były rozległymi terenami zielonymi wykorzystywanymi do celów rekreacyjno-sportowych.

W 1903 r. przed głównym budynkiem zakładu ustawiono pomnik z popiersiem fundatora oraz figurami dwojga dzieci. Autorem pomnika był berliński rzeźbiarz Heinrich Wefing. Pomnik zachował się do dnia dzisiejszego.

Obecnie w Zakładzie mieści się dom opieki społecznej dla ok. 120 niepełnosprawnych intelektualnie osób dorosłych, prowadzony przez Zgromadzenie Sióstr Benedyktynek Samarytanek Krzyża Chrystusowego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2012 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-06-05. ISSN 1734-6118.
  2. Uchwała Nr XXIII/168/2013 Rady Miejskiej w Moryniu z dnia 29 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2013 r. poz. 2485)
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-08-20. ISSN 1505-5507.
  4. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262, s. 5)
  5. Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945-1948. Tadeusz Białecki (red.). Szczecin: Książnica Pomorska w Szczecinie, 2002, s. 139. ISBN 83-87879-34-7.
  6. S. Kozierowski, 1934. Atlas nazw geograficznych Słowiańszczyzny Zachodniej. Poznań: Nauka i Praca. mapa
  7. 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 Moryń (przewodnik wydany w ramach obchodów Dni Dziedzictwa Europejskiego na Pomorzu w 1997), Regionalny Ośrodek Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego w Szczecinie, Szczecin 1997 ISBN 83-86334-32-0
  8. "Fontanna Wielkiego Raka" [dostęp 22.08.2013]
  9. "Otwarto centra transgranicznego Geoparku „Kraina polodowcowa nad Odrą" - Geopark Moryń "
  10. Zdjęcie pawilonu restauracji "Pod Wielkim Rakiem" w l. 1980-1982
  11. Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  12. Uchwała Nr XXXV/318/2010 Rady Miejskiej w Moryniu z dnia 29 czerwca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2010 Nr 76, poz. 1414)
  13. Uchwała XX/166/2004 Rady Miejskiej w Moryniu z dnia 20 października 2004 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2004 r. Nr 85, poz. 1579)