Morze Kaspijskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Morze Kaspijskie
Zdjęcie satelitarne Morza Kaspijskiego
Zdjęcie satelitarne Morza Kaspijskiego
Państwo  Kazachstan
 Rosja
 Turkmenistan
 Iran
 Azerbejdżan
Powierzchnia 371 800 km²
Wymiary 1200 × 325 km
Głębokość
• średnia
• maksymalna

180 m
1079 m
Wysokość lustra -28 m n.p.m.
Zasolenie średnio 10-12‰
Rzeki zasilające Wołga, Kuma, Kura, Ural
Rzeki wypływające bezodpływowe
Miejscowości nadbrzeżne Baku, Machaczkała, Raszt, Atyrau, Türkmenbaşy
Rodzaj jeziora endoreiczne
Położenie na mapie Kazachstanu
Mapa lokalizacyjna Kazachstanu
Morze Kaspijskie
Morze Kaspijskie
Ziemia 42°00′N 51°00′E/42,000000 51,000000
Większe miasta i część zlewiska Morza Kaspijskiego
Większe miasta i część zlewiska Morza Kaspijskiego
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Zachód słońca nad Morzem Kaspijskim

Morze Kaspijskie (per. دریای خزر, Darja-je Chazar; ros. Каспийское море, Kaspijskoje morie; azer. Xəzər dənizi; kaz. Каспий теңізі, Kaspij tengyzy; turkm. Hazar deňzi) – bezodpływowe słone jezioro reliktowe w Azji i w niewielkiej części w Europie. Jest największym jeziorem świata z powierzchnią wynoszącą ok. 370 tys. km² (zmieniającą się wskutek wahań poziomu wody, w 1930 roku wynosiła ona aż 442 tys. km²). Dla porównania powierzchnia całkowita Polski to ok. 313 tys. km². Maksymalna głębokość to 1025 m. Zasolenie od słodkowodnej części północnej do 10-12‰ w części środkowej i południowej i do bardzo dużego, sięgającego nawet 300‰ w zamkniętej zatoce Kara-Bogaz-Goł. Czas wymiany wód wynosi 250 lat. W starożytności nosiło różne nazwy: Ocean Hyrkański, Morze Azarskie i Morze Kwalijskie. W epoce antycznej i przez znaczną część średniowiecza powszechnie uważano, że Morze Kaspijskie stanowi zatokę wielkiego oceanu północnego (pogląd taki głosili m.in. Eratostenes, Strabon, Pomponiusz Mela, Izydor z Sewilli)[1].

Morze Kaspijskie, tak jak Morze Śródziemne i Morze Czarne, jest reliktem Oceanu Tetydy (zob. Morze Sarmackie). Ponieważ zasilane jest rzekami, poziom wody podnosił się i opuszczał znacząco wiele razy, a w suchych okresach wysychało odkładając pokłady soli na dnie, pokryte później osadami naniesionymi przez wiatr. Niektórzy rosyjscy historycy utrzymują, że podniesienie się poziomu wody w morzu w średniowieczu spowodowało powódź na obszarach nadbrzeżnych. W latach 40-70 XX st. poziom morza opadał, potem podniósł się do poziomów z lat 30. Obecnie poziom jest raczej stabilny z tendencją do opadania.

Do wybrzeża Morza Kaspijskiego dostęp mają:

Średnia głębokość w północnej części wynosi 5-6 m, w środkowej 190 m, w południowej głębokość osiąga ponad 1 km.

Wyspy Morza Kaspijskiego mają łączną powierzchnią ok. 2000 km². Największe z nich to:

W Morzu Kaspijskim żyją jesiotry, których ikra ceniona jest na całym świecie ze względu na walory smakowe - jest to jeden z lepszych rodzajów kawioru. Populacji jesiotrów grozi wyginięcie z powodu przełowienia, więc organizacje ekologiczne starają się o tymczasowy zakaz połowów tych ryb do czasu, aż liczba osobników wróci do równowagi.

Rejon Morza Kaspijskiego jest bardzo ważny dla światowej gospodarki ze względu na znajdujące się na jego dnie duże złoża ropy. Stało się to przyczyną sporu o podział wód między pięć nadbrzeżnych państw.

Gdy morze zamarza, trasy transportu nienormatywnego wyznaczane są na tafli lodowej.

Do Morza Kaspijskiego wpadają rzeki Kura, Ural i Wołga. Jest połączone z morzem Azowskim przez system Manyczy. Żegluga między Morzem Kaspijskim i Azowskim możliwa jest przez Kanał Wołga-Don.

Większe miasta leżące nad Morzem Kaspijskim:

Większe zatoki na Morzu Kaspijskim:

Większe rzeki wpadające do Morza Kaspijskiego:

Przypisy

  1. Por. I. Zonn, A. Kostianoy, A Kosarev, M. Glantz, The Caspian Sea Encyclopedia, Heidelberg 2010; A Companion to the Hellenistic World, edited by Andrew Erskine, Malden 2005.