Morze epikontynentalne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kredowe morza epikontynentalne w Ameryce Północnej

Morze epikontynentalne – płytkie morze pokrywające obszar bloku kontynentalnego. Powstawanie mórz epikontynentalnych wiąże się z transgresją morza[1], występującą często wraz z zakończeniem epoki lodowcowej lub z okresem intensywnego rozszerzania się oceanów[2].

Wielkie morza epikontynentalne[edytuj | edytuj kod]

Od środkowej jury po oligocen Europę (wraz z Ameryką Północną) oddzielało od Azji rozległe Morze Turgajskie (Zachodniosyberyjskie), rozdzielając żyjące na tych kontynentach populacje zwierząt[3][4]. Z tego powodu w Europie generalnie nie spotyka się m.in. pospolitych w Azji dinozaurów rogatych − ceratopsów (choć znane są wyjątki, jak Ajkaceratops)[5].

W erze mezozoicznej w Ameryce Północnej kolejne transgresje mórz z północy zalewały rozległe obszary Wielkich Równin. Tworzyły się duże, ale płytkie zbiorniki takie jak Morze Sundance (transgresja z obszaru Oceanu Spokojnego, środkowa i późna jura)[6] i Morze Mowry (z obszaru Oceanu Arktycznego, wczesna kreda)[7], a w późnej kredzie ustaliło się długotrwałe połączenie wód Oceanu Arktycznego i Zatoki Meksykańskiej: Morze Środkowego Zachodu (ang. Western Interior Seaway)[8].

Obecnie żyjemy w okresie interglacjału, ale klimat na Ziemi jest w ogólności dużo chłodniejszy niż np. za czasów dinozaurów, kiedy nie istniały czapy polarne. Wiąże się to także z brakiem wielkich mórz epikontynentalnych, choć można znaleźć przykłady mniejszych zbiorników o tym charakterze, np. Zatoka Hudsona[9].

Morza epikontynentalne na terenie Polski[edytuj | edytuj kod]

Morze Cechsztyńskie

Tereny Polski były w różnych okresach zalewane przez płytkie morza. W okresie permu Morze Cechsztyńskie pozostawiło liczne osady (cechsztyn) na obszarze Niżu Polskiego[10]. Niewykluczone, że morze to na wschodzie miało połączenie z oceanem Paleotetydy. W erze mezozoicznej ponownie znaczne obszary Polski znalazły się pod wodą, z tego też powodu skamieniałości dinozaurów znajdowane są na niewielu stanowiskach (tropy w Górach Świętokrzyskich, kości pod Krasiejowem).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Stanley 2005 ↓, s. 137.
  2. Thomas Wolosz: sea-level and Plate Tectonic Effects. State University of New York at Plattsburgh. [dostęp 2014-06-27].
  3. J.C. Briggs: Biogeography and Plate Tectonics. Elsevier, 1987, s. 43-44, seria: Developments in Palaeontology and Stratigraphy. ISBN 0080868517.
  4. Stephen J. Culver, Peter F. Rawson: Biotic Response to Global Change: The Last 145 Million Years. Cambridge University Press, 2000, s. 234. ISBN 1139426737.
  5. Ceratopsy mieszkały także w Europie. TVP Info, 2010-05-31. [dostęp 2014-06-28].
  6. Stanley 2005 ↓, s. 544.
  7. Stanley 2005 ↓, s. 578-579.
  8. Stanley 2005 ↓, s. 579-580.
  9. Agnieszka Pawlak, et al.. Crustal structure beneath Hudson Bay from ambient-noise tomography: implications for basin formation. „Geophysical Journal International”. 184 (1), s. 65-82, 2011. doi:10.1111/j.1365-246X.2010.04828.x. 
  10. Ron Redfern: Origins: The Evolution of Continents, Oceans, and Life. University of Oklahoma Press, 2001, s. 125. ISBN 0806133597.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]