Most Zygmunta Augusta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Most Zygmunta Augusta
Most Zygmunta Augusta
Poprzednie nazwy most warszawski
pons Varszoviensis
Długość całkowita 500 m
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Miejscowość Warszawa
Podstawowe dane
Przeszkoda Wisła
Długość 500 m
Szerokość:
• całkowita

6 m
Zbudowano 1568-1573
Zburzono 1603
Projektant Erazm Cziotko
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Most Zygmunta Augusta
Most Zygmunta Augusta
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Most Zygmunta Augusta
Most Zygmunta Augusta
Ziemia 52°15′11″N 21°00′58″E/52,253000 21,016000Na mapach: 52°15′11″N 21°00′58″E/52,253000 21,016000
Najstarszy widok Warszawy z ok. 1573 z widokiem mostu (po prawej stronie)

Most Zygmunta Augusta – drewniany most przez Wisłę w Warszawie oddany do użytku w 1573 roku, istniejący przez 30 lat. Była to pierwsza stała przeprawa przez Wisłę w Warszawie i najdłuższa drewniana przeprawa ówczesnej Europy licząca 500 metrów długości. Most stanowił jedno z najwybitniejszych dzieł inżynierskich polskiego Odrodzenia[1] oraz jeden z większych w Europie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

"Zygmunt August zbudował na Wiśle most drewniany, długi stóp 1150, który tak długością, jak i wspaniałością widoku w całej Europie prawie nie miał sobie równego, podziw powszechny wywoływał..."[1] Georg Braun (1530-1584) podróżnik niemiecki

Zanim zbudowano stały most na Wiśle przeprawa przez nią odbywała się promami oraz łodziami. Podczas elekcji budowano również tymczasowe mosty o konstrukcji łyżwowej[1].

Rozpoczęcie budowy nastąpiło w 1568 roku na mocy rozporządzenia króla Zygmunta Augusta w związku z rozwojem Warszawy, częstymi pobytami króla prowadzącego aktywną politykę w północno-wschodniej części Rzeczypospolitej. Znaczenie miał fakt, że Warszawę przewidywano jako miejsce wspólnych sejmów Korony i Wielkiego Księstwa po spodziewanej unii realnej. Po jego śmierci budową zajęła się Anna Jagiellonka, w dużej mierze sumptem własnych środków. Głównie dzięki niej budowa mostu została zakończona. W 1573 roku oddano most, a w 1582 Bramę Mostową, odgradzającą most od drewnianych zabudowań miasta (dla ochrony przed pożarem). Po praskiej stronie Wisły nie było podobnej Bramy, a wjazd na most znajdował się w rejonie wylotu dzisiejszej ulicy Ratuszowej.

Budową kierował Erazm Giotto z Zakroczymia[1], nadzór sprawował kasztelan czerski i starosta warszawski Zygmunt Wolski. Ksiądz Kasper Sadłocha, kanonik warszawski i sekretarz królewski, odpowiadał za sprawy finansowe. Budowa kosztowała 100 tys. florenów. Pierwszy pal wbito 25 czerwca 1568. Podczas budowy pale te wbijano w dno rzeki dębowymi kafarami okutymi żelazem zainstalowanych na pływających na rzecze tratwach[1]. W 1572 po nie wykończonym jeszcze moście przeprawił się król Zygmunt August.

Porządku na moście pilnowała specjalnie powołana milicja. Początkowo przejazd był za darmo, a później pobierane były opłaty za przeprawę. Najprawdopodobniej w latach 1569–1572 powstał po praskiej stronie przy przeprawie drewniany dwór Zygmunta Augusta, wzniesiony na kamiennym fundamencie i posiadający 3 główne pomieszczenia: wielka ogrzewana sala jadalna, komnata z piecem kaflowym i sypialnia z wejściem do piwnicy. Dwór otoczony był ogrodem i palisadą i był wykorzystywany przez króla do odpoczynku przy przeprawach przez Wisłę. Most służył mieszkańcom i przyjezdnym przez okres 30 lat. W czasie jego eksploatacji największym zagrożeniem był okres zimowy oraz roztopy. Most kilkukrotnie był częściowo zrywany przez napór kry w Wiśle. Kilkukrotnie również był naprawiany za panowania króla Stefana Batorego[1]. Ostatecznie zawalił się pod naporem wiosennej kry w 1603 roku. Ulica Mostowa, która do niego prowadziła pozostała w Warszawie do dnia dzisiejszego.

Budowa i konstrukcja mostu[edytuj | edytuj kod]

W moście zastosowano układ nośny wieszarowy[1], który stanowił wówczas nowość techniczną. Wykonano go z drewna dębowego oraz żelaza. Składał się z 22 przęseł o rozpiętości 22 do 24 m. Miał 18 stałych przęseł głównych posadowionych na palach oraz liczył ok. 500 m długości i 6 m szerokości. Most osłaniało 15 rozbijaczy fal oraz kry lodowej. Do jego budowy użyto 735 wozów szyn żelaza węgierskiego[2]. Środkowa część spoczywała na 5. podporach pływających i była otwierana w celu otwarcia drogi wodnej dla płynących Wisłą statków[1].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • Most upamiętnił Jan Kochanowski, który napisał o nim kilka fraszek. W jednej z nich noszącej tytuł Na most warszawski[1] autor dziękuje królowi za budowę tego mostu ponieważ dzięki niemu nie musi już płacić za przeprawę promową przez Wisłę:
Bógżeć zapłać, o królu, żeś ten most zbudował.
Pierwej zawżdy szeląg nad potrzebę chował,
A dziś i tenem przepił, bo, idąc do domu
Najpóźniej, od przewozu nie płacę nikomu

Jan Kochanowski (1530-1584)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Michał Pilch, Warszawska Praga. Przewodnik, Fundacja Centrum Europy, Warszawa 2005, ISBN 83-923305-7-9

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Bolesław Orłowski: Nie tylko szablą i piórem. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1985, s. 77-78. ISBN 83-206-0509-1.
  2. Wacław Sobieski, Na mostach Warszawy (1569-1863), w: idem, Trybun ludu szlacheckiego, Warszawa 1978, s. 353.