Mosze Gutman

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mosze Gutman
Towarzysz przewodniczącego Ludowego Sekretariatu Białorusi
Okres urzędowania od 21 lutego 1918
do końca kwietnia 1918
Poprzednik stanowisko utworzone
Członek Komitetu Wykonawczego Rady Zjazdu Wszechbiałoruskiego / Rady Białoruskiej Republiki Ludowej
Okres urzędowania od końca 1917 lub początku 1918
do końca kwietnia 1918
Członek Rady Zjazdu Wszechbiałoruskiego / Rady Białoruskiej Republiki Ludowej
Okres urzędowania od końca 1917 lub początku 1918
do końca kwietnia 1918
Członek Ukraińskiej Centralnej Rady
Okres urzędowania od 1917
do 1917

Mosze[1] lub Michaił[2] Gutman[1][2] lub Guttman[3] (biał. Мойша/Міхаіл Гутман, Mojsza/Michaił Gutman, ros. Моше/Михаил Гутман, Mosze/Michaił Gutman) – żydowski polityk socjalistyczny działający na początku XX wieku na terenie Rosji, a następnie obecnej Ukrainy i Białorusi; w 1917 roku członek Ukraińskiej Centralnej Rady i delegat na I Zjazd Wszechbiałoruski; w 1918 roku współtwórca Białoruskiej Republiki Ludowej (BRL), członek jej rządu i przedstawiciel mniejszości żydowskiej w jej strukturach.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Na początku XX wieku działał w ruchu socjalistycznym w Rosji, pełnił funkcję jednego z przywódców żydowskiego JeOSP. W 1917 roku wchodził w skład Ukraińskiej Centralnej Rady. W okresie istnienia Republiki Rosyjskiej w 1917 roku reprezentował Żydów w działającej w Piotrogrodzie Radzie Narodowych Socjalistycznych Partii Rosji. Organizacja ta zrzeszała przedstawicieli mniejszości narodowych w Rosji i przyczyniła się do opracowania nowego wówczas pojęcia „autonomii narodowej”[1][a].

Działalność w białoruskim ruchu narodowym[edytuj | edytuj kod]

W dniach 5–17 grudnia 1917 roku był jednym z delegatów na I Zjazd Wszechbiałoruski. Wszedł w skład Rady Zjazdu Wszechbiałoruskiego[1]. Pod koniec 1917 lub na początku 1918 roku został wybrany do Komitetu Wykonawczego (KW) Rady Zjazdu Wszechbiałoruskiego jako przedstawiciel mniejszości żydowskiej[3]. 21 lutego 1918 roku w jego domu i przy jego współudziale została napisana Pierwsza Hramota Konstytucyjna, która m.in. ogłaszała utworzenie „rządu” – Ludowego Sekretariatu Białorusi. Po ogłoszeniu Hramoty tego samego dnia objął stanowisko towarzysza przewodniczącego Ludowego Sekretariatu Białorusi[1]. Uczestniczył również w opracowaniu Drugiej Hramoty Konstytucyjnej[2], która została obwieszczona 9 marca 1918 roku przez KW Rady Zjazdu Wszechbiałoruskiego i która m.in. ogłaszała utworzenie Białoruskiej Republiki Ludowej (na razie jeszcze bez deklaracji niepodległości)[1][4]. Pozostawał w składzie Ludowego Sekretariatu także po ogłoszeniu niepodległości BRL. Wkrótce po 27 kwietnia 1918 roku wraz z pozostałymi Żydami opuścił wszystkie stanowiska w strukturach BRL. Przyczyną był sprzeciw wobec telegramu rządu BRL do niemieckiego cesarza Wilhelma II, który oznaczał reorientację polityki BRL z Rosji na Niemcy[1].

Oceny[edytuj | edytuj kod]

Według Inny Gierasimowej, wkład Mosze Gutmana w utworzenie i działalność BRL nie jest jeszcze w pełni zbadany. Jej zdaniem podobieństwa między dokumentami wydawanymi przez BRL i Ukraińską Centralną Radę wskazują, że Gutman, biorąc udział w tworzeniu białoruskiego państwa, korzystał z politycznego doświadczenia zdobytego na Ukrainie. Świadczą o tym zwłaszcza zapisy na temat praw mniejszości żydowskiej, zawarte w ukraińskich i białoruskich deklaracjach[1].

Uwagi

  1. Oprócz Gutmana Żydów w Radzie reprezentowali też Dawidowicz, Margolin i Rafalkies. Oprócz Żydów w Radzie reprezentowani byli też Białorusini, Estończycy, Gruzini, Litwini, Łotysze, Ormianie, Polacy, Tatarzy i Ukraińcy.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Idieja... . s. 170–172. 
  2. 2,0 2,1 2,2 BNR: powierch barjerow (ros.). SB Biełaruś siegodnia, 2008-03-02. [dostęp 2012-07-01].
  3. 3,0 3,1 Walka o własną państwowość (1918–1921). W: Białoruś. s. 36.
  4. Ogłoszenie niepodległości Białoruskiej Republiki Ludowej. W: Białoruska Republika... s. 232.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]