Mozarabowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pochodzące z X wieku przedstawienie jeźdźców apokalipsy

Mozarabowie (ar. musta`rib, مستعرب "zarabizowany", hiszp. mozárabes, port. moçárabes) – chrześcijanie żyjący na Półwyspie Iberyjskim pod dominacją Arabów. Częściowo zarabizowani – przyjęli język i kulturę. Aż do rozwoju rekonkwisty w XI wieku mieli sporą swobodę wyznania.

Według Francisco Simoneta nazwa pochodzi od arabskiego musta‘rab („zarabizowany”), obecnie wywodzi się ją od łacińskiego mixti arabes używanego w chrześcijańskich państwach z północy Półwyspu Iberyskiego[1].

Wkrótce po muzułmańskim podboju państwa wizygockiego podpisany został traktat między przedstawicielami kalifa i wizygockim możnowładcą Teodomirem, w którym zagwarantowano chrześcijanom zachowanie dotychczasowych praw przy nałożeniu dodatkowych podatków. W pierwszych latach po muzułmańskim podboju do Hiszpanii napłynęło kilkadziesiąt tysięcy muzułmanów, ale prowadzona przez nich polityka religijna spowodowała do X wieku zmiany w strukturze społecznej. Za sprawą napływu muzułmańskich migrantów, masowych konwersji, małżeństw chrześcijanek z muzułmanami i wyższego poziomu cywilizacyjnego najeźdźców chrześcijanie znaleźli się w mniejszości[1].

Spadek odsetka chrześcijan w populacji[1] i wzmacnianie się chrześcijańskich państw, znajdujących się na północy półwyspu, spowodowały, że mozarabowie zaczęli od ok. 850 roku wszczynać bunty przeciwko muzułmańskim władcom. Podczas jednego z powstań (za rządów Muhammada I) po stronie mozarabów interweniował król Asturii, Ordoño I[2]. W latach 850−859 łącznie 48 chrześcijan zginęło w nim śmiercią męczęńską, w większości dobrowolnie. Ludzie ci dokonywali publicznych aktów bluźnierstwa względem islamu lub też dokonywali konwersji z islamu i publicznie się do niej przyznawali, co w prawie muzułmańskim karane jest śmiercią. Pierwszym męczennikiem z tej grupy był św. Perfectus, a ostatnim św. Eulogiusz. Biskupi muzułmańskiej hiszpanii potępili ruch w 852 roku, uznając dobrowolne męczeństwa za formę samobójstwa[1].

Po wygaśnięciu ruchu męczenników doszło do konfliktów na tle zwiększonego ucisku podatkowego, które trwały około 50 lat. W wystąpieniach brali udział zarówno chrześcijanie i muzułmanie, a ludność chrześcijańska próbowała wykorzystywać osłabienie władzy arabskiej do przejmowania kontroli nad niektórymi regionami. Ruch został stłumiony do 927 roku, a chrześcijanie byli za udział w nim karani surowiej niż muzułmanie[1].

W połowie X wieku ludność mozarabska zaczęła liczniej emigrować na północ, w kierunku rzeki Duero, gdzie zasiedlała niezamieszkane tereny znajdujące się pod władzą chrześcijańskich królów. Ludność ta przyniosła na północ wiele arabskich zwyczajów i zajęła ważną pozycję wśród elity intelektualnej państw chrześcijańskich. Mozarabowie pozostali na ziemiach muzułańskich natomiast silniej zintegrowali się z muzułańskim społeczeństwem, karierę dworską wybrało m.in. kilku biskupów[1].

Mozarabowie korzystali z pierwotnej liturgii hiszpańskiej (która jest sprawowana do czasów współczesnym, m.in. w kaplicy mozarabskiej w katedrze w Toledo) na zasadzie przywileju, ponieważ od końca XI wieku została zastąpiona rytem rzymskim[3]. Sztuka mozarabska zaczęła się wyodrębniać w IX wieku. Powstała z połączenia elementów chrześcijańskich (tematyka) i arabskich (dekoracyjność, ornamentyka, tęczowe barwy). Szczególnym jej przejawem pozostają miniatury z tzw. beatos, komentarzy kantabryjskiego mnicha Beato z Liebany do księgi Apokalipsy św. Jana[4].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Filip A. Jakubowski: Mozarabowie: iberyjscy chrześcijanie pod muzułmańskim panowaniem (pol.). W: Histmag.org [on-line]. Histmag.org, 2013-09-28. [dostęp 2014-07-14].
  2. Radosław Strujewski, Na granicy kultur [w:] Islam a terroryzm, praca pod red. Anny Parzymies, Wydawnictwo Akademickie DIALOG, Warszawa 2003, s. 239-240
  3. Piotr Roszak,Mozarabowie - niespokojna mniejszość. Liturgia mozarabska jako projekt duchowości czasów „bycia w mniejszości” w kontekście „Brewiarza Gotyckiego, Teologia i Człowiek 13 (2009), s. 79-98.
  4. Piotr Roszak, Beato z Liebany i mozarabskie komentarze do Apokalipsy, „Biblistica et Patristica Thorunensia 5(2012), s. 125-147.