Mstisław Rostropowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mstisław Leopoldowicz Rostropowicz
Мстислав Леопольдович Ростропович
Mstislav Rostropovich 1978.jpg
Mstisław Rostropowicz podczas występu w Białym Domu, Waszyngton 1978
Imię i nazwisko Mstisław Leopoldowicz Rostropowicz
Data i miejsce urodzenia 27 marca 1927
Baku
Data i miejsce śmierci 27 kwietnia 2007
Moskwa
Instrument wiolonczela
Gatunek muzyka poważna
Zawód muzyk
Odznaczenia
Order Zasług dla Ojczyzny I klasy (Rosja) Order Zasług dla Ojczyzny II klasy (Rosja) Medal "Obrońcy wolności Rosji" Medal 60-lecia zwycięstwa nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945 Medal 850-lecia Moskwy
Medal 100-lecia urodzin Lenina Medal "Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945" Medal "Za dzielną pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945" Medal "Za rozwój wsi" Medal 800-lecia Moskwy Medal 200-lecia Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Rosji
Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia) Order Dannebroga (Dania) Kawaler Narodowego Orderu Zasługi (Ekwador) Rycerz Orderu Lwa Finlandii Wielki Oficer Legii Honorowej (Francja) Komandor Orderu Sztuki i Literatury (Francja) Komandor Orderu Feniksa (Grecja) Krzyż Komandorski Orderu Karola III (Hiszpania) Krzyż Kawalerski Orderu Izabeli Katolickiej (Hiszpania) Kawaler Orderu Lwa Niderlandzkiego (Holandia) Złota i Srebrna Gwiazda Orderu Wschodzącego Słońca (Japonia) Wielki Krzyż Komandorski Orderu Wielkiego Księcia Giedymina (Litwa) Medal pamiątkowy 13 stycznia (Litwa) Order Zasługi Adolfa de Nassau (Luksemburg) Order Św. Karola (Monako) Krzyż Wielki Orderu Zasługi RFN Krzyż Komandorski Orderu Zasługi RP Prezydencki Medal Wolności (Stany Zjednoczone) Krzyż Wielki Orderu Francisco de Miranda (Wenezuela) Honorowy Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego (Wielka Brytania) Krzyż Wielki Orderu Zasługi Republiki Węgier Order Zasługi Republiki Włoskiej II Klasy (1951-2001)
People Artist of the USSR.png RSFSR Nar artist.png Zasłużony Artysta RFSRR Nagroda Państwowa Federacji Rosyjskiej Nagroda Leninowska Nagroda Stalinowska
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Z żoną Galiną Wiszniewską w 1975 roku

Mstisław Leopoldowicz Rostropowicz, ros. Мстислав Леопольдович Ростропович (ur. 27 marca 1927 w Baku, Azerbejdżan, zm. 27 kwietnia 2007 w Moskwie) – rosyjski dyrygent, wiolonczelista, pedagog i obrońca praw człowieka, polskiego pochodzenia[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie o korzeniach: polskich, rosyjskich, litewskich i niemieckich[2]. Był synem wiolonczelisty, Leopolda Rostropowicza, prawnukiem polskiego ziemianina Hannibala Rostropowicza ze Skotnik. Rodzina Rostropowiczów, z której pochodził pieczętowała się herbem Bogoria[1].

Jako czterolatek rozpoczął naukę gry na fortepianie, grać na wiolonczeli zaczął w wieku 10 lat. W 1943 r. rozpoczął naukę w Konserwatorium Moskiewskim. W 1960 został profesorem tego właśnie konserwatorium.

Od pierwszych lat powojennych angażował się w działania na rzecz wolności sztuki, wolności słowa i demokratycznych wartości, za co spotykały go prześladowania ze strony komunistycznej władzy. Już w 1948 Rostropowicz porzucił konserwatorium w proteście przeciwko szykanowaniu swojego nauczyciela Dymitra Szostakowicza. W 1970 po raz pierwszy udzielił wsparcia Aleksandrowi Sołżenicynowi, za co najpierw pozbawiono go paszportu i zmuszono do koncertowania wraz z żoną na Syberii. W 1974 opuścił razem z rodziną ZSRR. W latach 1977–1994 był dyrektorem artystycznym National Symphony Orchestra w Waszyngtonie w USA, za co w 1978 roku pozbawiono go wraz z żoną Galiną Wiszniewską radzieckiego obywatelstwa oraz zakazano mu koncertów w kraju. Obywatelstwo radzieckie przywrócono artyście dopiero w 1990[3]. W późniejszych latach Rostropowicz odwiedzał wielokrotnie Rosję, w Berlinie zagrał improwizowany koncert już w dobę po upadku Muru Berlińskiego i opowiedział się po stronie demokracji podczas puczu moskiewskiego w 1991.

Mstisław Rostropowicz uchodził za jednego z najwybitniejszych współczesnych wirtuozów wiolonczeli. W swym obszernym repertuarze uwzględniał także muzykę XX w. Jako dyrygent prowadził orkiestry operowe i symfoniczne. Współpracował z najwybitniejszymi kompozytorami XX wieku. Wielu z nich napisało utwory specjalnie dla niego; wśród nich: Witold Lutosławski (Koncert wiolonczelowy), Dymitr Szostakowicz (dwa Koncerty wiolonczelowe), Siergiej Prokofjew (Koncert wiolonczelowy, Sonata na wiolonczelę i Symfonia-Koncert), Benjamin Britten (Symfonia na wiolonczelę i orkiestrę, Sonata wiolonczelowa i trzy Suity). W 1984 otrzymał Nagrodę Grammy.

W ostatnich latach życia Rostropowicz mieszkał w Paryżu. Stan jego zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu na początku 2007 – pod koniec stycznia trafił do jednego z paryskich szpitali z rozpoznaniem raka jelita grubego i zaledwie kilka dni później, 6 lutego przewieziono go do Moskwy. Słynnego artystę odwiedził w szpitalu prezydent Rosji Władimir Putin.

Zmarł 27 kwietnia 2007, dokładnie miesiąc po swoich 80. urodzinach. Pogrzeb nastąpił dwa dni później – 29 kwietnia 2007. Po nabożeństwie żałobnym w Soborze Chrystusa Zbawiciela, Mstisław Rostropowicz spoczął na Cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie.

Rostropowicz a muzyka współczesna[edytuj | edytuj kod]

Na zamówienie Mstisława Rostropowicza lub z jego inspiracji powstało – lub też są jemu dedykowane – wiele dzieł; doliczono się 117 utworów, których był pierwszym wykonawcą. Są wśród nich utwory zaliczane do najważniejszych w repertuarze powstałym w XX wieku:

  • Benjamin Britten:
    • Symfonia na wiolonczelę i orkiestrę op. 68 (1963),
    • Sonata wiolonczelowa op. 65 (1960)
    • trzy Suity na wiolonczelę solo: I op. 72 (1964), II op. 80 (1967), III op. 87 (1971)
  • Dymitr Szostakowicz:
    • I Koncert wiolonczelowy Es-dur op. 107
    • II Koncert wiolonczelowy g-moll op. 126
  • Siergiej Prokofjew:
    • Sonata C-dur na wiolonczelę i fortepian, op. 119 (1949)
    • Symfonia-Koncert e-moll na wiolonczelę i orkiestrę, op. 125 (1950–1952), druga wersja I Koncertu wiolonczelowego e-moll op. 58
    • Concertino g-moll na wiolonczelę i orkiestrę, op. 132 (1952)
  • Borys Czajkowski:
    • Suita na wiolonczelę solo (1960)
    • Partita na wiolonczelę, fortepian, klawesyn, gitarę elektryczną i perkusję (1966)
  • Dymitr KabalewskiSonata wiolonczelowa op. 71 (1962)
  • Galina UstwolskaWielki duet na wiolonczelę i fortepian (1959)
  • Alfred Schnittke:
    • II Sonata wiolonczelowa (1994)
    • II Koncert wiolonczelowy (1990)
    • Koncert potrójny (1994)
    • Improwizacja na wiolonczelę solo (1993)
  • Witold Lutosławski:
    • Koncert wiolonczelowy (1970)
    • Wariacja sacherowska (1976)
  • Krzysztof Penderecki:
    • II Koncert wiolonczelowy (1982)
    • Per Slava (1986)
  • Andrzej PanufnikKoncert wiolonczelowy (1991)
  • Astor PiazzollaLe Grand Tango

Rostropowicz jako pedagog[edytuj | edytuj kod]

Mstisław Rostropowicz, który nauczał w Konserwatorium Moskiewskim, cieszył się opinią genialnego pedagoga. Na liście jego uczniów znajduje się wielu wirtuozów o międzynarodowej renomie, m.in.: Karina Georgian, Natalia Gutman, Mischa Maisky, Ivan Monighetti.

Odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Dorota Szwarcman: Zmarł Mścisław Rostropowicz (pol.). polityka.pl, 28 kwietnia 2007. [dostęp 2010-11-24].
  2. Moskwa: tysiące ludzi żegnały Mścisława Rostropowicza (pol.). 2007-04-29. [dostęp 2011-12-21].
  3. Olga Deszko: Miłość do Rosji - to siła potężna (pol.). W: Biuletyn OKMO "Trubadur", Nr 3(16)/2000 [on-line]. lipiec-wrzesień 2000. [dostęp 2011-02-14].
  4. M.P. z 1997 r. Nr 38, poz. 374
  5. Doktorzy honoris causa UMFC