Msza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy formy liturgicznej. Zobacz też: msza – forma muzyki liturgicznej.
Msza katolicka
Boska Liturgia
Nabożeństwo protestanckie
Wikimedia Commons
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o mszy

Msza – w części wyznań chrześcijańskich porządek celebracji eucharystycznej będącej odniesieniem do Ostatniej Wieczerzy.

Słowo msza jest ściśle związane z celebracją w tradycji łacińskiej i słowami diakona kończącymi liturgię (Ite missa est). W tradycjach wschodnich, zarówno prawosławnej, jak i katolickiej, powszechniejszym jest słowo Boża liturgia. Po reformacji, Kościoły luterańskie początkowo używały terminu msza (→Marcin Luter, Msza niemiecka), ale ze względu na fakt, ze w Kościele katolickim słowo to stało się przez lata synonimem Eucharystii, którego dotychczasowe rozumienie zostało przez reformację odrzucone, wkrótce zastąpiły mszę innymi pojęciami (Nabożeństwo główne, Pamiątka Wieczerzy Pańskiej)[a]. Inne nurty reformacji, m.in. Kościoły reformowane, prezbiteriańskie i baptystyczne, bezwzględnie odrzuciły termin msza jako sugerujący ofiarny charakter Eucharystii, zastępując go terminami nabożeństwo komunijne lub nabożeństwo z sakramentem Wieczerzy Pańskiej (lub: Wieczerzy Świętej). Takich określeń używa także większość współczesnych Kościołów protestanckich.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Słowo msza pochodzi – podobnie jak w języku angielskim Mass i niemieckim die Messe – od używanego od IV w. łacińskiego określenia missa. Wśród badaczy nie ma zgody co do jego pierwotnego znaczenia, wymienia się następujące[1]:

  • od rzymskiego zwyczaju rozwiązywania zgromadzenia (dimissio) - w tym kontekście słowo to pojawia się w formule kończącej celebrację: Ite, Missa est, czyli Idźcie, teraz następuje rozesłanie[2],
  • modlitwy wysyłane ku Bogu (missae), składanie Bogu ofiary,
  • specjalna czynność wykonywana przez osobę posłaną (być może latynizacja hebrajskiego missah).

Ustanowienie Eucharystii[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Ustanowienie Eucharystii.

Według doktryn ewangelickich i katolickiej Eucharystia została ustanowiona przez Jezusa Chrystusa podczas Ostatniej Wieczerzy spożytej z Apostołami w Wielki Czwartek[3]. W trakcie wieczerzy Chrystus łamał i rozdawał chleb ze słowami "Bierzcie i jedzcie, to jest Ciało moje" (Mt 26,26). Po wieczerzy podał Apostołom kielich wypełniony winem ze słowami "Pijcie z niego wszyscy, bo to jest moja Krew Przymierza, która za wielu będzie wylana na odpuszczenie grzechów" (Mt 26,27-28).

Chleb i wino jako ciało i krew Chrystusa[edytuj | edytuj kod]

Według katolików, starokatolików i prawosławnych ofiarowane podczas mszy chleb i wino zostają przeistoczone w ciało i krew Chrystusa. Postacie eucharystyczne nie uobecniają Chrystusa w sposób symboliczny, lecz substancjalnie, zachowując jedynie przypadłości chleba i wina. Luteranie natomiast uważają, że w wyniku konsekracji, pod postaciami chleba i wina jest realnie obecne ciało i krew Chrystusa, chleb pozostaje jednak chlebem, a wino winem (konsubstancjacja).

Chrystus ustanawiając mszę powołał się wprost na przykład najwyższego kapłana Melchizedeka, który wg Księgi Rodzaju był królem Salemu i przywitał Abrama chlebem i winem. Ponieważ z psalmu 110 wynika, że Mesjasz będzie Kapłanem na wieki na wzór Melchizedeka, ustanowienie Eucharystii jest wypełnieniem przepowiedni mesjańskiej.

W języku biblijnym ciało i krew oznacza człowieka (jak w Mt 16, 17; 1 Kor 15, 50; Ekl 18, 30). Rozdzielenie ciała i krwi oznacza symbolicznie śmierć. Dlatego też chleb i wino są osobno konsekrowane i zmieniają się sakramentalnie w ciało i krew Chrystusa, który mówił o sobie, że Ciało moje jest prawdziwym pokarmem, a Krew moja jest prawdziwym napojem (J 6, 55).

Information icon.svg Osobny artykuł: Eucharystia (sakrament).

Uczestnictwo we mszy[edytuj | edytuj kod]

Powinność uczestnictwa[edytuj | edytuj kod]

Katolicy są na mocy pierwszego z przykazań kościelnych[4] zobowiązani do uczestnictwa we mszy w niedzielę i święta nakazane. Powinność uczestnictwa we mszy według katolików i luteran wynika ponadto z 3. przykazania Dekalogu. Dawniej obecność na mszy bywała wymuszana prawnie.[5]

Uczestnictwo aktywne[edytuj | edytuj kod]

Łacińskie określenie participatio actuosa, przełożone na język polski jako aktywne uczestnictwo, oznacza raczej świadome, uobecniające uczestnictwo. Realizuje się ono w słuchaniu słów Biblii, odpowiedziach mszalnych i aklamacjach, postawach i gestach. Szczególnie zaś realizuje się ono przez śpiew i muzykę. Ale przede wszystkim liczy się wewnętrzne kontemplowanie tajemnicy ofiary mszy świętej.

Porządek liturgiczny[edytuj | edytuj kod]

Kościół łaciński[edytuj | edytuj kod]

Na mocy motu proprio Summorum Pontificum papieża Benedykta XVI w Kościele katolickim obrządku łacińskiego współistnieją dwie formy rytu rzymskiego: zwyczajna (posoborowa) oraz nadzwyczajna (tzw. trydencka lub klasyczna). Oprócz tych dwóch form rytu rzymskiego istnieje szereg innych obrządków liturgicznych, które wywodzą się z różnych Kościołów lokalnych czy też klasztorów różnych zgromadzeń zakonnych.[potrzebne źródło]

W każdym obrządku można wyróżnić część przygotowawczą (Msza katechumenów lub Obrzędy wstępne i Liturgia Słowa) oraz właściwe sprawowania ofiary (Msza wiernych lub Liturgia eucharystyczna i Obrzędy końcowe). Sobór Watykański II w Konstytucji o liturgii Sacrosanctum concilium podkreślił równą wartość obu tych części, niezwykle cennych dla życia chrześcijańskiego.

Cerkiew prawosławna i katolickie Kościoły wschodnie[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Boska liturgia.

Protestantyzm[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Nabożeństwo główne.

Uwagi

  1. Także dzisiaj luteranie w Szwecji nazywają nabożeństwo z Sakramentem Ołtarza mszą lub wielką mszą (Högmässa). Terminu msza używano na określenie nabożeństwa, a przede wszystkim liturgii eucharystycznej, także w porządku kościelnym Księstwa Cieszyńskiego. Zob. Jan Gross: Podobieństwa i różnice pomiędzy Nabożeństwem Głównym Kościoła Luterańskiego a Mszą Świętą Kościoła Katolickiego. Luteranie.pl. [dostęp 2010-10-30].

Przypisy

  1. Bogusław Nadolski: Liturgika. T. IV: Eucharystia
  2. por. ABC Chrześcijaństwa, wyd. Verbinum, Warszawa 1999, s. 162.
  3. Angelus.pl - Msza święta
  4. Kompendium Katechizmu Kościoła Katolickiego. Kielce: Wydawnictwo JEDNOŚĆ, 2005, s. 139. ISBN 83-7442-300-5.
  5. Co groziło w dawnej Polsce za nie pójście do kościoła

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło msza w Wikisłowniku