Muammar al-Kaddafi
| Muammar al-Kaddafi معمر القذافـي |
|
 Muammar al-Kaddafi, 2 lutego 2009 |
|
| Data i miejsce urodzenia | 13 września 1942 Syrta |
| Data i miejsce śmierci | 20 października 2011 Syrta |
| Przywódca Rewolucji 1 Września | |
| Okres urzędowania | od 1 września 1969 do 23 sierpnia/16 września 2011[1] |
| Sekretarz Generalny Powszechnego Kongresu Ludowego | |
| Okres urzędowania | od 2 marca 1977 do 2 marca 1979 |
| Następca | Abdul Ati al-Obeidi |
| Premier Libii | |
| Okres urzędowania | od 16 stycznia 1970 do 16 lipca 1972 |
| Poprzednik | Mahmud Sulayman al-Maghribi |
| Następca | Abdessalam Jalloud |
| Odznaczenia | |
       |
|
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
 Kolekcja cytatów w Wikicytatach |
|
Muammar al-Kaddafi, arab. معمر القذافـي, trl. Muʿammar al-Qaḏḏāfī, trb. Mu'ammar al-Kazzafi[2], dialektalnie Gaddafi, wł. Muammar bin Mohammad bin Abdussalam bi Humayd bin Abu Manyar bin Humayd bin Nayil al-Fuhsi Kaddafi[3], (ur. 13 września lub 7 czerwca[4] 1942 w Syrcie, zm. 20 października 2011 w okolicach Syrty[5]) – pułkownik, polityk, przywódca Libii w latach 1969–2011, sprawował władzę autorytarną jako Przywódca Rewolucji 1 Września.
Spis treści |
[edytuj] Młodość i dojście do władzy
Kaddafi pochodził z niewielkiego plemienia Al-Kaddafa, wywodzącego się z Syrty w środkowej części wybrzeża Libii. Jego ród uważa się za potomków Mahometa[6]. Jest synem Beduina, wędrownego hodowcy wielbłądów. Miał siedmiu synów; jednym z nich jest Saif al-Islam al-Kaddafi.
W młodości zafascynował się postacią i ideologią egipskiego prezydenta Nasera, co ukształtowało jego poglądy. W 1963 roku, po roku studiów historycznych, porzucił Uniwersytet Libijski w Bengazi, a dwa lata później ukończył Akademię Wojskową w Bengazi. Stanął na czele Związku Wolnych Oficerów i 1 września 1969 roku przeprowadził zamach stanu, który odsunął od władzy króla Idrisa I. Kaddafi został naczelnym dowódcą sił zbrojnych oraz przewodniczącym Rady Rewolucji (nowo utworzonego rządu Libii). W latach 1970–1972 był szefem rządu, a od 1977 do 1979 głową państwa. W 1979 zrezygnował z tej funkcji, ale de facto pozostał pierwszą osobą w państwie. W 2011 roku w długości rządzenia zajmował czwarte miejsce w historii[7].
[edytuj] Władza w Libii
Obejmując władzę w Libii, postawił sobie za cel likwidację podziałów klanowo-plemiennych i wprowadzenie libijskiej tożsamości narodowej oraz zaprowadzenie wśród obywateli lojalności wobec państwa. Polityka ta poniosła klęskę, ponieważ Kaddafi sam obsadzał instytucje państwa głównie członkami swojego i zaprzyjaźnionych rodów. Wykorzystywał również plemienne animozje, kupując lojalność rodów przywilejami ekonomicznymi, małżeństwami albo wymuszając ją siłą[6].
Kaddafi w 1970 roku zlikwidował w swoim kraju amerykańskie i brytyjskie bazy wojskowe, wydalił włoskie i żydowskie organizacje narodowe, a w 1973 roku dokonał nacjonalizacji przemysłu naftowego należącego do zachodnich inwestorów. W lipcu 1977 roku przegrał krótkotrwałą przygraniczną wojnę z Egiptem. Kaddafi prowadził bardzo aktywną politykę zagraniczną wymierzoną przeciwko wpływom Stanów Zjednoczonych i Izraela oraz skoncentrowaną na wspieraniu Organizacji Wyzwolenia Palestyny, przez co był oskarżany o wspieranie islamskiego terroryzmu. Wielokrotnie zabiegał o utworzenie ścisłej federacji państw północnoafrykańskich i bliskowschodnich. Proponował zawarcie unii m.in. Sudanowi, Egiptowi, Syrii oraz Malcie. W wyniku pogarszających się stosunków z Egiptem nawiązał współpracę z ZSRR, ale w zimnej wojnie pozostawał neutralny, wiążąc się z Ruchem Państw Niezaangażowanych. Wspierał AFN w walce z apartheidem, a przez Nelsona Mandelę nazywany był przyjacielem i towarzyszem broni[8]. Od połowy lat 90. Kaddafi prowadził bardziej umiarkowaną politykę. W 2007 wypuścił z kraju oskarżane o zarażenie wirusem HIV kilkuset niemowląt bułgarskie pielęgniarki i palestyńskiego lekarza, którym w Libii groziła kara śmierci. W 2009 roku wybrany na jeden rok szefem Unii Afrykańskiej[9].
Kaddafi był autorem teorii rozwoju społecznego oraz systemu ustrojowego "ludowej, bezpośredniej demokracji", którą zawarł w opublikowanej w latach 70. Al-Kitab al-achdar (Zielonej książce), wyrażonej w libijskiej konstytucji z 1977 roku. System ten określany jest jako dżamahirijja (dosł. przedstawicielstwo ludu) i opiera się na kongresach i komitetach ludowych. W praktyce system ma autorytarny charakter. Ideologia rządów Kaddafiego łączyła nacjonalizm arabski z "islamskim socjalizmem" (rozbudowanym systemem opieki społecznej i oświaty). Deklarując islamski charakter państwa i zachowując pewne elementy szariatu (zakaz używania alkoholu i hazardu), jednocześnie kładła nacisk na równouprawnienie kobiet.
Jako głowa państwa libijskiego w czerwcu 1978 roku gościł w Polsce, spotykając się m.in. z sekretarzem Edwardem Gierkiem, a w 2005 roku przyjął premiera Marka Belkę składającego oficjalną wizytę w Libii.
[edytuj] Wojna domowa w Libii
W lutym 2011 roku w Libii doszło do rewolty przeciwko reżimowi Kaddafiego. Ambasadorzy libijscy w wielu krajach oficjalnie wypowiedzieli się przeciw rządzącemu dyktatorowi i poparli protesty. W oparciu o rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ, do walki z wojskami wiernymi Kaddafiemu przystąpiła koalicja wielu państw (np. Francja, Wielka Brytania, USA, Kanada, Włochy i Belgia), m.in. wysyłając samoloty nad tereny objęte konfliktem. 27 czerwca 2011 roku Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK) wydał nakazy aresztowania Muammara Kaddafiego, jego syna Saifa al-Islama oraz szefa wywiadu Abdullaha al-Senussiego.
[edytuj] Odsunięcie od władzy
Wraz z ofensywą powstańców, wspieranych z powietrza przez siły NATO, wzrastało uznanie międzynarodowe dla Narodowej Rady Tymczasowej. 23 sierpnia 2011 powstańcy zdobyli kwaterę Kaddafiego w Trypolisie, zmuszając go do ucieczki, a Rada efektywnie (de facto) przejęła władzę w kraju[10]. 16 września 2011 Rada została oficjalnie uznana przez ONZ, a jej przedstawiciel uzyskał mandat w Zgromadzeniu Ogólnym[11].
[edytuj] Śmierć
Kaddafi został zabity 20 października 2011 roku. Początkowo zraniono go w nogi i głowę podczas próby ucieczki przed atakiem lotniczym NATO na konwój 15 ciężarówek, co wydarzyło się ok. godz. 8:30. W ataku lotniczym zginęło 50 osób. NATO nie wiedziało, iż konwój transportuje obalonego dyktatora[12]. Sam Kaddafi zdołał ukryć się w betonowym przepuście pod autostradą i został tam znaleziony i pochwycony przez żołnierzy NRL[13]. Następnie został wciągnięty na platformę ciężarówki. Zakrwawiony był targany przez tłum. Jako możliwych zabójców, którzy oddali strzał w głowę Kaddafiego wskazano bojowników Mohammeda Al-Bibiego lub Ahmeda Al-Szebaniego[14][15]. Przyczyną śmierci były ciężkie obrażenia głowy, które spowodowały krwawienie do mózgu oraz paraliż ośrodka oddechowego. Nie miał jednak żadnych złamań ani otarć na ciele, co wskazywało, iż zastrzelono go, jednak tłum go nie zlinczował[16].
Ciało przetransportowano do Misraty, gdzie na podłodze chłodni wystawiono je na widok publiczny, wraz z ciałami Mutasima al-Kaddafiego i byłego ministra obrony Abu Bakra Junisa Dżabra, którzy również zginęli w Syrcie. Nocą 22/23 października lekarze sądowi przeprowadzili sekcje zwłok. Została ona przeprowadzona w kostnicy w Misracie. Wynikło z niej, iż miał kule w głowie i brzuchu, a zmarł od rany postrzałowej[17]. Według jednego z dowódców Narodowej Rady Libijskiej (NRL) Abdela Madżida Mlegty, pochówek byłego libijskiego przywódcy odbył się koło południa we wtorek 25 października 2011 w nieznanym miejscu na pustyni, by zapobiec ewentualnym aktom wandalizmu. Osoby będące przy pochówku przysięgły na Koran, że nie wyjawią miejsca spoczynku dyktatora. Razem z Kaddafim pochowano jego syna Mutasima al-Kaddafiego oraz byłego ministra obrony i dowódcę armii Abu Bakra Junisa Dżabra. Osobisty duchowny Kaddafiego Chalid Tantusz odmówił muzułmańskie modlitwy nad ciałami. W obrzędach uczestniczyli także dwaj jego kuzyni: dawny szef Gwardii Ludowej Mansur Dhao Ibrahim oraz Ahmed Ibrahim, obaj zostali pojmani wraz z pułkownikiem. Według Mlegty gdy duchowny zakończył odmawianie modlitwy, ciała przekazano dwóm zaufanym ludziom NRL, którzy zabrali je daleko na pustynię.
W poniedziałek 24 października 2011 szef Narodowej Rady Libijskiej Mustafa Abdel Dżalil poinformował o utworzeniu komisji, która ma zbadać okoliczności śmierci byłego libijskiego przywódcy. 27 października 2011 Narodowa Rada Libijska zapowiedziała, że zabójcy Muammara Kaddafiego staną przed sądem.
Po zakończeniu wojny brytyjski dziennik Daily Telegraph zasugerował iż pewna brytyjska prywatna firma ochroniarska mogła być zaangażowana w wywiezienie Muammara Kaddafiego z Libii podczas ostatnich dni wojny. Firma miała pośredniczyć w wynajęciu 50 najemników (w tym 19 z RPA), którzy mieli przetransportować dyktatora do Nigru. W akcji udział mieli brać członkowie najemniczej firmy Simona Manna – byłego oficera elitarnej jednostki komandosów SAS, który w 2004 próbował obalić prezydenta Gwinei Równikowej – Teodoro Obiang Nguema Mbasogo. Podczas przygotowywania akcji dwóch najemników zginęło. Wg dziennika, firma, która przyjęła zlecenie, ostatecznie zdradziła swoje plany NATO, co umożliwiło zaatakowanie konwojów z Kaddafim 20 października pod Syrtą. NATO jednak twierdziło, iż nie wiedziało, że atakuje konwój z Kaddafim[18].
[edytuj] Rodzina
| Fatiha al-Nuri |
|
Muammar al-Kaddafi |
|
Safia Farkasz |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
Mohammed |
|
Saif al-Islam |
|
Saadi |
|
Hannibal |
|
Ajsza |
|
Mutasim |
|
Saif al-Arab |
|
Chamis |
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
[edytuj] Odznaczenia i wyróżnienia (lista niepełna)
- Wielka Wstęga Orderu Zasługi PRL – 1978
- Order Białego Lwa I Klasy – Czechosłowacja
- Honorary Companion of Honour with Collar Narodowego Orderu Zasługi – 2004, Malta[19]
- Xirka Ġieħ ir-Repubblika – 1975, Malta[20]
- Order Księcia Jarosława Mądrego I Klasy – 2003, Ukraina
- Order Bohdana Chmielnickiego I Klasy – Ukraina
- Wielka Kollana Orderu Wyzwoliciela – 2009, Wenezuela[21]
- Doktor honoris causa Białoruskiego Państwowego Uniwersytetu Informatyki i Radioelektroniki (tytuł odebrany 7 kwietnia 2011 roku, przywrócony 22 czerwca tego samego roku)[22]
[edytuj] Transkrypcja imienia i nazwiska
Ze względu na różny sposób transkrypcji z języka arabskiego i różnorodność wymowy (w zależności od dialektu) spotyka się wiele form latynizowanych imienia i nazwiska libijskiego przywódcy.
Przypisy
- ↑ Kaddafi utracił de facto władzę w kraju 23 sierpnia 2011, po zdobyciu jego siedziby przez powstańców i ucieczce z Trypolisu. 16 września 2011 ONZ de iure uznała Narodową Radę Tymczasową za legalne władze Libii.
- ↑ Zapis w polskiej transkrypcji fonetycznej współczesnego standardowego języka arabskiego
- ↑ Testament Kaddafiego: Wzywam do walki dziś, jutro, zawsze (pol.). tvn24.pl, 24 października 2011. [dostęp 24 października 2011].
- ↑ Kira Salak: National Geographic article about Libya. National Geographic Adventure.
- ↑ msz.gov.pl Oświadczenie MSZ po śmierci płk. Kadafiego
- ↑ 6,0 6,1 Robert Stefanicki: Armia i plemiona Libii (pol.). Gazeta Wyborcza, 2011-02-23 20:04. [dostęp 2011-02-24]. s. 1.
- ↑ Background Note: Libya (ang.). U.S Departament of State. [dostęp 14 lipca 2009].
- ↑ Dlaczego Zachód chce upadku Kadafiego
- ↑ Gaddafi chides African Union after leadership change (ang.). Reuters, 31 stycznia 2010. [dostęp 2010-02-01].
- ↑ Libyan rebels overrun Gaddafi HQ, say he's 'finished' (ang.). Reuters, 24 sierpnia 2010. [dostęp 2011-09-20].
- ↑ UN assembly recognizes Libya's interim government (ang.). Reuters, 16 września 2011. [dostęp 2011-09-20].
- ↑ NATO nie wiedziało, do kogo strzela (pol.). tvn24.pl, 21 października 2011. [dostęp 21 października 2011].
- ↑ Współplemieniec wydał Kaddafiego powstańcom? (pol.). tvn24.pl, 21 października 2011. [dostęp 21 października 2011].
- ↑ Tak wygląda człowiek, który zastrzelił Kadafiego (pol.). wp.pl, 20 października 2011. [dostęp 20 października 2011].
- ↑ Wstrząsające zdjęcia z Al-Dżaziry - żołnierze ciągnęli zakrwawione ciało Kadafiego po ulicy (pol.). wp.pl, 20 października 2011. [dostęp 20 października 2011].
- ↑ Śmiertelna rana głowy. Nie znaleźli pocisku (pol.). tvn24.pl, 30 października 2011. [dostęp 30 października 2011].
- ↑ Sekcja zwłok Kaddafiego jednak się odbyła. Zmarł od rany postrzałowej (pol.). wyborcza.pl. [dostęp 2011-10-22].
- ↑ Brytyjscy ochroniarze mieli wywieźć Kaddafiego z Libii? (pol.). tvn24.pl, 2011-06-24. [dostęp 2011-06-24].
- ↑ Honorary Appointments to the National Order of Merit. opm.gov.mt, 8 lutego 2004. [dostęp 2 kwietnia 2011].
- ↑ Members and Honorary Members of the Xirka Ġieħ ir-Repubblika. opm.gov.mt, 5 grudnia 1975. [dostęp 1 kwietnia 2011].
- ↑ Condecoró a Gadafi con la Orden del Libertador y le dio una réplica de la espada (hiszp.). noticias24.com, 28 września 2009. [dostęp 13 stycznia 2012].
- ↑ Michał Janczuk: Kaddafi – ponownie doktorem honoris causa na Białorusi. Biełsat TV, 22 czerwca 2011. [dostęp 23 czerwca 2011].
[edytuj] Bibliografia
- Marek M. Dziekan, Pisarze muzułmańscy VII-XX w. Mały słownik, ISBN 83-7192-201-9, Warszawa 2003, s. 73-74.
[edytuj] Linki zewnętrzne
|
|||||||||||||
|
|||||||||||||||||
