Muchomor szarawy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Muchomor szarawy
Muchomor szarawy: zdjęcie
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina muchomorowate
Rodzaj muchomor
Gatunek muchomor szarawy
Nazwa systematyczna
Amanita vaginata (Bull.) Lam.
Encycl. Méth. Bot. 1: 109 (Paryż, 1783)
Amanita vaginata G4 (1).JPG
Młody owocnik

Muchomor szarawy (Amanita vaginata (Bull.) Lam.) – gatunek grzybów należący do rodziny muchomorowatych (Amanitaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 1992, dawniej w polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był jako muchomor mglejarka, a jeszcze dawniej używano również nazw: bedłka pochwowata, bedłka, muchomor pochwiasty, mglejarka pochwiasta, podsadka pochwiasta[2]. Niektóre synonimy łacińskie[3]:

  • Agaricus plumbeus Schaeff. 1774
  • Agaricus vaginatus Bull. 1783
  • Agaricus vaginatus a albida Fr. 1821
  • Agaricus vaginatus var. albidus (Fr.) Fr. 1838
  • Agaricus vaginatus var. griseus DC. 1815
  • Amanita livida Pers. 1797
  • Amanita livida Pers. 1797 var. livida
  • Amanita vaginata f. grisea (DC.) E.-J. Gilbert 1918
  • Amanita vaginata f. grisea (DC.) Veselý 1933
  • Amanita vaginata f. livida (Pers.) E.-J. Gilbert 1918
  • Amanita vaginata f. plumbea (Schaeff.) E.-J. Gilbert 1918
  • Amanita vaginata f. plumbea (Schaeff.) L. Maire 1910
  • Amanita vaginata f. violacea (Jacz.) Veselý 1933
  • Amanita vaginata subsp. plumbea (Schaeff.) Konrad & Maubl. 1924
  • Amanita vaginata var. albida (Fr.) Hongo 1959
  • Amanita vaginata var. grisea (DC.) Quél. & Bataille 1902
  • Amanita vaginata var. livida (Pers.) Gillet 1874
  • Amanita vaginata var. plumbea (Schaeff.) Quél. & Bataille 1902
  • Amanita vaginata var. violacea Pers. 1797
  • Amanita violacea Jacz. 1923
  • Amanitopsis albida (Fr.) S. Imai 1933
  • Amanitopsis plumbea (Schaeff.) J. Schröt. 1889
  • Amanitopsis vaginata (Bull.) Roze 1876
  • Fungus phalloides Bull. 1781
  • Vaginata livida Gray1 1821

Gatunek ten wyróżnia się dużą zmiennością. Wiele dawniej wydzielanych form, odmian i podgatunków zostało uznane za synonimy gatunku typowego[3], nadal jednak wyróżnia się różne odmiany tego gatunku dość znacznie różniące się ubarwieniem u wyglądem[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Początkowo dzwonkowaty, później płaskołukowaty, w końcu całkiem płaski, Ma średnicę 3-10 cm i na środku garb, czasami wyraźny, czasami słabo widoczny. Powierzchnia gładka, naga i silnie prążkowana, szczególnie na brzegach. W czasie wilgotnej pogody jest lepki i śliski. Kolor od siwego poprzez siwobrązowy i popielaty do żółtosiwobrązowego[4]. Występują odmiany o ochrowo lub pomarańczowożółtej barwie[5].

Blaszki

Średnio gęste, spręzyste, nie przyrastają do trzonu, nieco wybrzuszone i zawsze białe[4].

Trzon

Wysokość 10-20 cm, grubość 8-20 mm, walcowaty, z czasem pusty w środku, zwężający się ku górze, wyrastający z białej, wolnej i płatowatej pochwy. Powierzchnia gładka lub pokryta bardzo drobnymi kosmkami, czasami pierścieniście popękany. Pierścienia brak. Barwa między białą a różnymi odcieniami jasnej szarości[4].

Miąższ

U młodych okazów zwarty, później kruchy. Biały, o łagodnym smaku i bez specjalnego zapachu[4].

Wysyp zarodników

Biały, nieamyloidalny. Zarodniki okrągławe, o rozmiarach 8-12 µm[6].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek pospolity, występujący na całym niemal świecie[5]. Rośnie we wszystkich typach lasów, zarówno na nizinach, jak i w górach. Nie ma specjalnych wymagań glebowych[4].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[2]. Grzyb jadalny, choć w stanie surowym trujący. Po ugotowaniu jadalny. Niezbyt popularny ze względu na łamliwość i brak aromatu[6]. W Polsce raczej nie jest zbierany przez grzybiarzy[7].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Muchomor mglejarka zewnętrzną osłoną przypomina muchomora zielonawego (Amanita phalloides) i jadowitego (Amanita virosa), lecz jest dobrze rozpoznawalny dzięki podstawie trzonu i wyraźnemu prążkowaniu kapelusza[6]. Odmiany o brunatno-czerwonej barwie podobne są do muchomora rdzawobrązowego (Amanita fulva)[5].

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. 3,0 3,1 Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. 5,0 5,1 5,2 Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  6. 6,0 6,1 6,2 Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. KDC, s. 26. ISBN 83-7404-513-2.
  7. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.