Mohammad Daud Chan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Muhammad Daud Chan)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mohammad Daud Chan
Mohammed-Daoud-Khan.jpg
Data i miejsce urodzenia 18 lipca 1909
Flag of Afghanistan 1901.jpg Kabul
Data i miejsce śmierci 28 kwietnia 1978
I Republika Afganistanu Kabul
I Republika Afganistanu Prezydent Afganistanu
Przynależność polityczna Partia Rewolucji Narodowej
Okres urzędowania od 17 lipca 1973
do 27 kwietnia 1978
Poprzednik stworzony urząd
Następca Nur Mohammad Taraki
Królestwo Afganistanu Premier Afganistanu
Przynależność polityczna bezpartyjny
Okres urzędowania od 7 września 1953
do 10 marca 1963
Poprzednik Szah Mahmud Chan
Następca Mohammad Yusuf Chan
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Sardar Mohammad Daud Chan (ur. 18 lipca 1909 w Kabulu, zm. 28 kwietnia 1978 w Kabulu) – afgański wojskowy i polityk, premier Afganistanu w latach 1953-1963, pierwszy prezydent Afganistanu w latach 1973-1978. Nazywany „czerwonym księciem”.

Młodość i kariera[edytuj | edytuj kod]

Mohammad Daud Chan urodził się w Kabulu jako najstarszy syn dyplomaty Mohammada Aziz Chana (brata Mohammada Nadir Szaha, króla Afganistanu w latach 1929-1933), zamordowanego w Berlinie w 1933 roku, w czasie, kiedy był ambasadorem Afganistanu w Niemczech. Uzyskał wykształcenie we Francji, w latach 1932-1938 generał – gubernator prowincji Wschodniej i Kandaharskiej. W 1939-1946 dowódca korpusu wojskowego stacjonującego w Kabulu. W latach 1946-1947 minister spraw wewnętrznych, a następnie minister obrony narodowej (1948-1951).

Premier[edytuj | edytuj kod]

7 września 1953 roku Mohammad Daud Chan został mianowany premierem przez króla Zaher Szaha, otrzymując jednocześnie teki ministra obrony narodowej i ministra spraw wewnętrznych. Okres urzędowania Daud Chana jako premiera jest znany jako „dekada Dauda”. Daud Chan podejmował próby modernizacji i uprzemysłowienia kraju. Do jego dokonań należy zaliczyć zakończenie budowy tamy na rzece Helmand, co wybitnie przyczyniło się do poprawy standardów życia w południowo-zachodnim Afganistanie, oraz poczynienie kroków w stronę równouprawnienia kobiet.

Od 1947 roku Afganistan naciskał na przyznanie pakistańskim Pasztunom autonomii, ale działania te nie przyniosły efektów i przyczyniły się do długotrwałego kryzysu w relacjach z Pakistanem. W 1961 roku, w rekcji na prowadzoną przez Daud Chana politykę wsparcia dla bojówek pasztuńskich na obszarach wzdłuż linii Duranda, Pakistan zamknął granicę z Afganistanem. Doprowadziło to do kryzysu gospodarczego i uzależnienia Afganistanu od ZSRR, który stał się jego głównym partnerem handlowym. W ciągu kilku miesięcy, ZSRR wysłał do Afganistanu samoloty odrzutowe, czołgi, ciężką i lekką artylerię o wartości 25 milionów USD. W 1962 roku Daud Chan wysłał armię afgańską do Pakistanu, aby sprowokować wybuch powstania Pasztunów na północy kraju, ale zamiar ten się nie powiódł.

10 marca 1963 roku król Zaher Szah zmusił Daud Chana do złożenia dymisji. Wydarzenie to sprawiło, że ambitny polityk stał się od tej pory zaciętym wrogiem monarchy. Reakcją Pakistanu na dymisję Daud Chana było ponowne otwarcie granicy z Afganistanem w maju tego samego roku.

Prezydent[edytuj | edytuj kod]

Na skutek długotrwałej suszy w latach 1970-1973, w wyniku której zmarło z głodu ok. 80 tys. osób (mimo dostaw żywności z USA, ZSRR i Chin), gwałtownie pogorszyła się sytuacja gospodarcza Afganistanu. Doszło także do nasilenia się napięć wewnętrznych. Wykorzystując sytuację, 17 lipca 1973 roku Daud Chan z pomocą komunistów z Ludowo-Demokratycznej Partii Afganistanu (a konkretnie jej umiarkowanej frakcji „Parczam”) dokonał bezkrwawego zamachu stanu i obalił nieobecnego w kraju króla Zaher Szaha (który w tym czasie przebywał na leczeniu we Włoszech, poddając się operacji oczu i leczeniu lumbago). Tego samego dnia ogłoszony został przez Daud Chana (w orędziu radiowym do narodu) koniec monarchii afgańskiej i proklamowana została Republika Afganistanu. Daud Chan odwdzięczył się komunistom za pomoc w obaleniu króla, powierzając działaczom „Parczamu” aż 7 stanowisk ministerialnych w republikańskim rządzie Afganistanu. Po obaleniu monarchii Daud Chan został prezydentem, szefem rządu, ministrem obrony narodowej oraz ministrem spraw zagranicznych Afganistanu.

Demokratyczna konstytucja z 1964 roku została zawieszona, a działający na jej podstawie dwuizbowy parlament (Izba Ludowa i Izba Starszych) został zastąpiony przez Wielkie Zgromadzenie, którego członkowie w znacznej części pochodzili z nominacji prezydenta. 30 stycznia 1977 roku Wielkie Zgromadzenie zatwierdziło nową konstytucję, wprowadzającą prezydencką formę rządów i system jednopartyjny, z Partią Rewolucji Narodowej (założoną w 1974 roku) jako jedyną legalną partią.

Wszelka opozycja wobec rządu była tłumiona. Aresztowano m.in. Mohammada Haszima Maiwandwala (byłego premiera o poglądach liberalnych, sprawującego urząd w latach 1965-1967) wraz z czterdziestoma innymi osobami, z których cztery skazano na karę śmierci. W więzieniu, według wersji oficjalnej, Maiwandwal „popełnił samobójstwo”. Terror stosowany wobec opozycji zaczął dominować jako metoda walki politycznej; w 1974 roku utworzono w Kabulu więzienie Pol-e-Czarki, do którego w następnych latach trafiło dziesiątki tysięcy obywateli Afganistanu.

W początkowym okresie rządów Daud Chan prowadził politykę współpracy i sojuszu z ZSRR. W 1974 r. zatwierdził plan gospodarczy, którego celem było zwiększenie potencjału wojskowego Afganistanu. Przyczyniły się do tego rosnące obawy o brak nowoczesnej armii, która mogłaby dorównać siłom zbrojnym Iranu i Pakistanu. Przez następne dwa lata Międzynarodowy Port Lotniczy w Kabulu i baza lotnicza w Bagram otrzymywały dostawy zaawansowanej technicznie broni produkcji radzieckiej. W dniach 12-15 kwietnia 1977 roku Daud Chan złożył wizytę w Moskwie.

Od 1976 roku, w obliczu wzrostu popularności LDPA, Daud Chan zacieśniał relacje z państwami zachodnimi, a także z innymi krajami muzułmańskimi. W 1976 roku podpisał z Pakistanem wstępny układ o rozwiązaniu problemu Pasztunów mieszkających na południe od linii Duranda, a w 1977 r. zawarł z Egiptem umowę o współpracy wojskowej. Nowy kurs polityki Daud Chana nie spodobał się Kremlowi, który obawiał się utraty kontroli nad rządem w Kabulu i planował nawet obalenie Daud Chana oraz ustanowienie w Afganistanie proradzieckiego rządu. Obalenie Daud Chana planowali także przebywający na emigracji (głównie w Pakistanie) opozycjoniści, spośród których wielu zasiliło później szeregi mudżahedinów, m.in. Burhanuddin Rabbani (prezydent w latach 1992-1996) oraz Gulbuddin Hekmatjar (premier w latach 1993-1994 i w okresie czerwiec-wrzesień 1996 roku).

Komunistyczny przewrót w 1978[edytuj | edytuj kod]

Narastająca różnica zdań pomiędzy Kabulem i Moskwą co do dalszego wpływu ZSRR na politykę i gospodarkę Afganistanu była przyczyną kolejnego zamachu stanu, znanego też jako rewolucja kwietniowa. 19 kwietnia 1978 roku odbył się pogrzeb Mir Akbar Khybera, zamordowanego działacza LDPA z frakcji „Parczam”. Przyczynił się on do mobilizacji afgańskiego ruchu komunistycznego. Szacuje się, że ok. 10-30 tys. osób wysłuchało przemówień liderów LDPA, takich jak Nur Mohammad Taraki, Hafizullah Amin i Babrak Karmal.

Daud Chan, zaniepokojony tą demonstracją siły komunistów, wydał nakaz aresztowania liderów LDPA. Jeden z nich, Hafizullah Amin – późniejszy prezydent Afganistanu, krótko wcześniej dał zwolennikom LDPA w armii sygnał, by rozpoczęli zamach stanu.

26 kwietnia armia została postawiona w stan gotowości ze względu na podejrzenie zamachu stanu. Rozpoczął się on 27 kwietnia od ruchów sympatyzujących z LDPA żołnierzy na Międzynarodowym Porcie Lotniczym w Kabulu. W ciągu następnych 24 godzin zajęli oni Kabul i rozbili lojalne wobec Daud Chana oddziały.

Następnego dnia rano uczestniczący w przewrocie żołnierze wkroczyli do Pałacu Prezydenckiego i zastrzelili Daud Chana wraz z większością członków jego rodziny. Śmierć Daud Chana nie została jednak publicznie ogłoszona – nowy rząd oświadczył, iż Daud Chan zrzekł się urzędu z przyczyn zdrowotnych.

28 czerwca 2008 roku ciało Daud Chana zostało odnalezione w masowym grobie odkrytym na obrzeżach Kabulu[1]. Oprócz zwłok Daud Chana znaleziono też ciała kilku członków jego rodziny oraz rządu. 4 grudnia 2008 roku Ministerstwo Zdrowia Afganistanu poinformowało, że zwłoki Daud Chana zostały zidentyfikowane na podstawie uzębienia. 17 marca 2009 roku odbył się państwowy pogrzeb Daud Chana.

Przypisy