Murań
| Murań | |
 Widok na Murań z Gałajdówki |
|
| Państwo |  Słowacja |
| Pasmo | Tatry, Karpaty |
| Wysokość | 1890 m n.p.m. |
| Wybitność | 45 m |
| Pierwsze wejście | 1717 Stephanus Berzeviczy |
|
Położenie na mapie Tatr
  Murań
|
|
| Na mapach: | |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Murań, Wielki Murań (słow. Muráň, niem. Muran, węg. Murány, Muran[1], 1890 m n.p.m.) – szczyt Tatr Bielskich na Słowacji i znajdujący się w ich grani głównej. Jest pierwszym od zachodu wybitnym wierzchołkiem w Tatrach Bielskich i posiada charakterystyczny kształt (jedni widzą w nim łeb tygrysa, inni żabę), dzięki czemu jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych szczytów tej części Tatr.
Grań główna na zachód od Murania tworzy szeroką Murańską Przełęcz, oddzielającą go od Małego Murania. W obniżeniu tym znajdują się trzy siodła:
- Skrajna Murańska Przełęcz (ok. 1340 m)
- Pośrednia Murańska Przełęcz (ok. 1370 m)
- Zadnia Murańska Przełęcz (ok. 1370 m)
Między pierwszymi dwiema przełęczami znajdują się zalesione Murańskie Kopki (ok. 1390 m), zaś między dwiema ostatnimi Murańska Turnia (ok. 1400 m).
Od południowo-wschodniej strony Murania główna grań Tatr Bielskich opada na Nową Przełęcz (1845 m), oddzielającą go od sąsiedniego Nowego Wierchu. Północne stoki Murania wznoszą się nad dwoma dolinami: Doliną Międzyścienną i Doliną Nową, oddzielonymi od siebie przez boczną grań Murania zwaną Zakrywą. Od południa Murań wznosi się nad polaną Gałajdówka (zwaną też Polaną pod Muraniem) w dolnej części Doliny Jaworowej.
Murań zbudowany jest ze skał wapiennych, tworzących ściany o wysokości dochodzącej do 200 m. Ściany te, przypominające mury, dały nazwę masywowi. Na północno-zachodnich stokach, pomiędzy dwiema bocznymi graniami zakończonymi stromymi uskokami, znajduje się szeroki upłaz, nazywany Jagnięcą Zagrodą (1625-1850 m). Jurgowscy pasterze wypasali na nim swe owce, przy czym wynosili je na cały sezon wypasowy na plecach po drabinach. W obrębie Murania oraz Nowego Wierchu znajduje się kilka jaskiń, m.in. Jaskinia Murańska o długości 60 m. Pod szczytowym blokiem zachowały się resztki pierwotnego lasu. W ścianach występują rzadkie ptaki – pomurniki.
Pierwszym udokumentowanym zdobywcą wierzchołka Murania był Stephanus Berzeviczy, węgierski arystokrata, który na szczycie stanął już w 1717 r.
[edytuj] Kultura
„Dolina pod Muraniem na całe życie mą duszę zaczarowała – ja ją jeszcze dziś świeżą, jak w lecie oglądam, dziś wtór piosenek wkradających się aż do serca i głowy słodkich, jak głosy Harmoniki słyszę – bo któżby muzyki nie czuł? O ja tej podróży nigdy nie zapomnę” – pisał w sierpniu 1830 r. Michał Głowacki „Świętopełk” („Świętopełk”, „Moja podróż do Karpat”, BJ – rkps 5373).
Murań występuje też w znanym wierszu Hawrań i Murań Władysława Broniewskiego z 1935 roku:
Litworowe doliny
czarne stawy wyśniły.
Górą jasna pogoda,
A dołem biała woda
Pośród kosodrzewiny (...).
Przez dolinę z oddali
Leśną radość wołali
a zwabiony wołaniem
stanął Hawrań z Muraniem
jak ich dwoje na hali.
Przypisy
- ↑ Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
[edytuj] Bibliografia
- Grzegorz Barczyk, Ryszard Jakubowski (red.), Adam Piechowski, Grażyna Żurawska: Bedeker tatrzański. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000. ISBN 83-01-13184-5.
- Tatry Bielskie – Murań. [dostęp 07.07.2008].
- Józef Nyka: Tatry słowackie. Przewodnik. Wyd. II. Latchorzew: Wyd. Trawers, 1998. ISBN 83-901580-8-6.
- Ks. Witold Józef Kowalów, Ks. Michał Stanisław Głowacki "Świętopełk" (1804-1846). Folklorysta i współorganizator powstania, Biały Dunajec – Ostróg 1999.
|
||||||||
