Murcki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Herb Katowic Murcki
dzielnica Katowic
Herb
Herb Murcek
Murcki, zabudowa z pocz. XX wieku.jpg
zabudowa z początków XX wieku (ok. 1906) (ulica Wolności)
Miasto Katowice
Status dzielnica
Zespół dzielnic południowe
Powierzchnia 41,53[1] km²
Wysokość 315 m n.p.m.
Ludność (2007)
 • liczba ludności
 • gęstość

5 796[1]
140[1] os./km²
Tablice rejestracyjne SK
Położenie na planie Katowic
Położenie na planie Katowic
Położenie na mapie Katowic
Mapa lokalizacyjna Katowic
Murcki
Murcki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Murcki
Murcki
Ziemia 50°11′54″N 19°02′48″E/50,198333 19,046667Na mapach: 50°11′54″N 19°02′48″E/50,198333 19,046667
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Murcki (niem. Emanuelssegen) – południowa dzielnica Katowic w województwie śląskim. W latach 19671975 samodzielne miasto. Obecnie w Murckach mieszka 5 796 mieszkańców[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Najstarsza murckowska legenda dotyczy położonego na tym terenie ostępu leśnego, znanego pod nazwą Siągarnia. Według niej, tam właśnie czarownica dybała na życie św. Klemensa, ucznia Cyryla i Metodego, który na przełomie IX i X wieku miał chrystianizować te okolice. Siągarnia leżała przy drodze na Klemensową Górkę i Lędziny, czyli najstarszymi nazwanymi miejscami w tej okolicy, był to główny trakt Kraków-Wrocław i szlak handlu lewantyńskiego. Jeszcze na długo przed powstaniem kopalni w okolicach dzisiejszego wzgórza Wandy znajdowała się leśna kolonia smolarzy, czyli ludzi zajmujących się wypalaniem węgla drzewnego dla potrzeb kuźni w Paprocanach. XVII wieku w miejscu zwanym Rudne Kotliska kopano wychodzący tam na powierzchnię węgiel. Dowodem na wykorzystywanie węgla z Murcek jest zapis w księgach pszczyńskich z roku 1657, o zastosowaniu tutejszego węgla w Kuźniach Jaroszowickich.

XVIII i XIX wiek[edytuj | edytuj kod]

W 1755 roku, właściciele terenów, książęta pszczyńscy, na obszarze nazywanym Osieki zorganizowali wydobywanie węgla spod ziemi przy pomocy kołowrotu ręcznego z wybudowanego w tym roku szybu. W 1769 roku powstaje zorganizowane wydobycie, a kopalnia, będąca własnością książąt, istnieje pod nazwą Emanuelssegen (błogosławieństwo Emanuela), od imienia jednego z członków rodu. Przy uważanej za najstarszą na Górnym Śląsku kopalni, zaczęła rozwijać się osada pod taką samą nazwą. W 1800 roku kopalnia ma 4 szyby wydobywcze, a przed doprowadzeniem kolei około 30 szybów wydobywczych. W 1852 roku doprowadzono do kopalni bocznicę kolejową z Katowic, a w 1863 roku otwarto prywatną szosę z Kobióra (pod Pszczyną) przez Tychy. W 1870 r. miejscowość i kopalnia zostały przyłączone do Kolei Prawego Brzegu Odry uzyskując możliwość szybkiego rozwoju. W 1888 roku kopalnia wybudowała w miejscowości dom noclegowy dla górników mogący pomieścić około 100 osób.

20-lecie międzywojenne i II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Po przyłączeniu tej części Śląska do Polski, po plebiscycie na Górnym Śląsku (1921), zmieniono nazwę miejscowości z Emanuelssegen na Murcki. Dynamiczny rozwój osady i kopalni został zahamowany w okresie Wielkiego kryzysu gospodarczego lat trzydziestych. W roku 1934 na 3241 mieszkańców było 140 bezrobotnych. Rok wcześniej górnicy zorganizowali kilkudniowy strajk okupacyjny o poprawę warunków pracy. W cztery lata później Murcki były widownią wielkiego strajku sześciuset górników kopalni "Książę Maria", którzy wysunęli żądania pod adresem administracji kopalni. W osadzie przemawiał na wiecach trzykrotnie poseł Wojciech Korfanty. Dnia 19 czerwca 1932 roku w Murckach odbył się zlot Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej, który w 26 lat później upamiętniono obeliskiem w miejskim Parku Murckowskim przy ul. P. Kołodzieja.

W latach okupacji hitlerowskiej w szpitalu w Murckach przebywali jeńcy wojenni, z których większość zmarła. Murcki zostały wyzwolone 26 stycznia 1945 roku przez oddziały Armii Czerwonej, które nadeszły od strony Wesołej. Wśród starszych mieszkańców wciąż żywe są wspomnienia o okrucieństwie radzieckich żołnierzy, m.in. o rozstrzelaniu węgierskich żołnierzy, którzy wcześniej dobrowolnie się poddali.

Opuszczona stacja kolejowa Katowice - Murcki (wzniesiona w 1870 r.)
Widok z hałdy w Murckach na kopalnię Boże Dary

Lata powojenne i czasy współczesne[edytuj | edytuj kod]

Jeden ze starszych budynków w Murckach (ulica Wolności)

Do 1954 w skład gminy Murcki wchodziły wieś Wesoła (Mysłowice) i osiedle robotnicze Szklarnia, w tym samym roku Murcki uzyskały status osiedla, a w 1967 - w dowód uznania dla gospodarności - nadano im prawa miejskie. Jednak w roku 1975, wraz z Kostuchną, Podlesiem i Zarzeczem, Murcki zostały włączone, jako dzielnica, w obręb Katowic. W dwa lata później, przy wschodniej części miejscowości został zlokalizowany nowy węzeł komunikacyjny - droga krajowa nr 86 Tabliczka DK86.svg. Pod jej budowę zostało wyburzone prewentorium dziecięce, mające siedzibę w byłym budynku gospody (niem. Gasthaus). W Dolinie Murckowskiej powstał w latach 80. kompleks rekreacyjny "Dolinka" (basen, brodziki dziecięce, ścieżka zdrowia i korty tenisowe), według projektu architektoniczno-urbanistycznego Ewy i Piotra Franta, Jacka Leśko i Barbary Salamon. Głównym inwestorem była Kopalnia Węgla Kamiennego „Murcki”. Obecnie obiekt jest zapuszczony i zdewastowany. W 1976 połączono kopalnie Murcki i Boże Dary pozostawiając nazwę Murcki, przenosząc jednak sukcesywnie kompleks wydobywczo-przetwórczy na teren byłej kopalni Boże Dary znajdującej się w sąsiedniej dzielnicy Katowic, Kostuchna. W 2004 roku zlikwidowano ostatni szyb na terenie Murcek.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W latach 60. XX wieku prężnie działał klub sportowy – Górnik Murcki – drużyna hokejowa klubu grała w najwyższej klasie rozgrywkowej przez 8 lat. W 1967 zdobywa Puchar Polskiego Komitetu Olimpijskiego (odpowiednik pucharu polski którego wtedy nie organizowano). W 1971 roku klub wszedł w skład nowo utworzonego GKS Tychy. Sekcja piłkarska po fuzji z Górnikiem Kostuchna utworzyła klub MK Górnik Katowice, grający obecnie w IV lidze. Od 2002 roku w Murckach reaktywowano pomysł z początku lat 90. o zorganizowaniu rozgrywek piłkarskich pod nazwą Liga Murckowska. W zawodach biorą udział drużyny z Murcek jak i spoza dzielnicy, mecze odbywają się obecnie na asfaltowym boisku w Parku Murckowskim przy ulicy P. Kołodzieja. W 2006 roku powstało Stowarzyszenie GKS Murcki, które zajmuje się organizacją rozgrywek i wydaje własną gazetkę pt. Murckowisko.

W Murckach mieszkał uczestnik olimpiady zimowej z Innsbrucku 1964 (obrońca drużyny hokejowej) Henryk Handy, który po zakończeniu kariery sportowej został trenerem, a jednym z jego podopiecznych był Mariusz Czerkawski.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Komunikację Murcek z innymi dzielnicami Katowic oraz z sąsiednimi miastami - Mikołowem Tychami i Mysłowicami zapewniają autobusy KZK GOP oraz MZK Tychy. Główne ciągi komunikacyjne to ulica Bielska, stanowiąca w Murckach fragment drogi krajowej Tabliczka DK86.svg dla linii autobusowych 1, 4, 14, 400 i 672 a także ulica Goetla dla linii autobusowych 689, 673, 212, 695 łączących dzielnicę z centrum Katowic, dzienicą Szopienice i Mikołowem. Autobusy zatrzymują sie również w rynku (pl. J. Kasprowicza), są to linie 212, 672, 673, 689, 695, i 973. Murcki posiadały połączenie kolejowe z Katowicami, jednak na początku lat 90. ruch pasażerski został wstrzymany. Dogodne położenie czyni również z Murcek przystanek dla kilku tras rowerowych i turystycznych.

Geneza nazwy Murcki[edytuj | edytuj kod]

Pocztówka z 1899 r. przedstawiająca gospodę i panoramę Beskidów.

Nazwa "Murcki" związana jest z pewną legendą. Legenda ta głosi, iż kiedyś dzieci wyszły ze świniami do lasu na wypas. Świnki zaczęły ryć w ziemi i znalazły w niej czarne kamienie. Wróciły do domu i zaczęły się bawić tymi kamieniami. Kamienie strasznie brudziły [dzieci były umurckane (śląska gwara)] więc mama zdenerwowała się i wrzuciła je do pieca. Ku zdziwieniu wszystkich kamienie zaczęły się palić i dawać ciepło. Okazało się, że to był węgiel.

Językoznawcy stwierdzają, że słowo Murcki pochodzi z gwary śląskiej i oznacza ludzi umorusanych, brudnych. Odnosiło się to prawdopodobnie do górników, którzy wracali z pracy brudni, ponieważ kopalnia nie posiadała własnej łaźni - jak tłumaczył prof. Jan Miodek. Najwcześniej jednak zanotowaną nazwą terenów, na których leżą teraz Murcki jest łacińska nazwa Rytwinia. Dopiero za czasów księcia pszczyńskiego podjęto zorganizowane osadnictwo tego miejsca i nadano mu nazwę miejscowej kopalni, czyli Emanuelssegen, zmienioną w latach 20. XX wieku na Murcki.

Osady leśne na terenie dzielnicy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kurt Seidl, Mieszkania robotnicze w górnośląskim przemyśle górniczym, Katowice 1913
  • Jerzy Walter Brzoza, Kopalnia Węgla Kamiennego Murcki 1657-2003, Katowice 2003
  • Lech Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. Katowice: Oficyna "Artur", 1996, s. 155−159. ISBN 83-905115-0-9.
  • Biuletyn informacyjny Miejskiego Domu Kultury "Południe" w Katowicach Kierunek Południe! nr 9/23/2006
  • Lech Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. Katowice: "Śląsk", 1980, s. 98−102. ISBN 83-216-0147-2.
  • Andrzej Złoty: Ligota, Murcki... i inne szkice historyczne. Katowice: Bractwo Gospodarcze Związku Górnośląskiego, 2008. ISBN 978-83-7593-014-6.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Urząd Miasta Katowice: Katowice - Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-07-06].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]