Muriki szary

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Muriki szary
Brachyteles arachnoides[1]
(É. Geoffroy, 1806)
Muriki szary
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd naczelne
Rodzina czepiakowate
Rodzaj Brachyteles
Gatunek muriki szary
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 EN pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Muriki szary (Brachyteles arachnoides) – gatunek małpy szerokonosej z rodziny czepiakowatych.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje na niewielkich obszarach wschodniej Brazylii, od Bahia na północy do São Paulo na południu. Czasami zamieszkują także niewielkie niewielkie lasy u wybrzeży Atlantyku. Zwierzę to preferuje wiecznie zielone nizinne lasy tropikalne. Większość życia spędzają w koronach drzew. Schodzą na ziemię, gdy chcą przejść z jednej gęstwiny drzewnej do drugiej.

Cechy morfologiczne[edytuj | edytuj kod]

Muriki szary jest największą małpą Ameryki Południowej. Dorosłe osobniki ponad 75 cm długości ciała i 12-15 kg wagi. Wisząc na gałęzi, łącznie z kończynami przednimi mierzą prawie 1,5 metra. Zwierzęta te posiadają bardzo długie chwytne ogony, pomagające w poruszaniu czy zwisaniu w trakcie pożywiania się[3]. Podobnie jak u innych prymitywnych naczelnych, ich kciuki są znacznie mniejsze niż u małp człekokształtnych. Zarówno samce jak i samice, mają dobrze zbudowaną klatkę piersiową. Sierść koloru żółtego, jaskrawopomarańczowego lub złotego. Okolice jasnoszarego pyska nie są pokryte włosami. Genitalia muraki są dobrze widoczne, samce posiadają dużego penisa, a samice długie wargi sromowe, pokryte czerwonawym włosiem.

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Samce muriki nie konkurują pomiędzy sobą o względy jednej samicy. Ich pokazy są rzadkie i niezbyt okazałe. Nie obserwuje się agresji u zalotników. Zarówno samce jak i samice odbywają w jednym sezonie godowym wiele stosunków, jednakże samica selektywnie wybiera partnerów. Ponieważ osobniki obu płci są podobnej wielkości to samce nie mają przewagi nad samicami, dlatego nie mogą zmusić ich do stosunku (jak na przykład u goryli) Samce osiągają dojrzałość płciową po około 5,5 roku, samice po 10-12 latach. Ciąża trwa około 7-8,5 miesiąca[4]. Samica rodzi jedno młode (rzadziej dwa) pomiędzy majem, a wrześniem w porze suchej. Opieka nad nim jest zadaniem matki. Jest całkowicie bezbronny, choć zdolny do utrzymania się na ciele matki podczas gdy ona przemieszcza się między drzewami. Przez pierwsze kilka tygodni umiejscawia się pod ramieniem samicy, na brzuchu w okolicy sutka. W późniejszym czasie podróżuje na grzbiecie matki. Po upływie około 6 miesięcy po raz pierwszy próbuje własnych sił, lecz nie odchodzi od matki na więcej niż kilka metrów. Po skończeniu 12 miesięcy samica zaczyna pozostawiać młode na coraz dłużej w poszukiwaniu pożywienia. Po około 18-30 miesiącach matka zaprzestaje karmienia mlekiem[5]. W tym czasie dziecko coraz częściej przebywa z rówieśnikami. Dojrzałość płciową osiąga po około 5,5-12 lat, w zależności od płci. Wtedy też młode samice próbują nawiązywać mocniejsze więzi z innymi samicami w stadzie, a młode samce przygotowują się do opuszczenia grupy[6].

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Dieta muriki szarego składa się z owoców, liści, kwiatów oraz nasion niektórych gatunków roślin. Głównym składnikiem diety pozostają jednak owoce, będąc najpożywniejszym z nich. Z powodu wielkości osobników i liczebności stad, zwierzęta muszą często poszukiwać nowych obszarów żywieniowych. Jednak nie są zbyt wybredne. Podczas gdy owoce dopiero dojrzewają, muriki żywią się kwiatami i liśćmi. Dużą rolę odgrywają rodzaje roślin jak Sapucainha, Amexia, Inga, Bicuiba i Jatoba[7][4].

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Muriki nie mają zbyt wielu naturalnych wrogów. Kłusownicy nie stanowią dużego problemu, ze względu na obszar występowania tego gatunku. Uważa się, że na małpy te mogą polować takie drapieżniki jak jaguary, oceloty, harpie czy duże węże. Tubylcy polują na muriki dla mięsa i skóry, lecz w tak małym stopniu by nie narażać wielkości populacji[8]. W ostatniej dekadzie XX wieku odnotowano jedynie 5 niewyjaśnionych przypadków zgonów muriki, z czego 2 z nich spowodowane były prawdopodobnie przez ataki drapieżników. Innym zagrożeniem są choroby przenoszone przez ludzi, które atakują małpy, doprowadzając w 95% przypadków do zgonu. Jest to spowodowane małą odpornością na bakterie i wirusy przywiezione przez osadników[6].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Małpy odgrywają wielką rolę w budowie lasu tropikalnego rozsiewając nasiona na dużych obszarach. Badania wykazały, że nasiona pochodzące z kału muriki szarego, prawie zawsze kiełkują po umieszczeniu w ściółce. Uważa się też, że mogą wpływać na wielkość populacji dużych drapieżników, poprzez spadek liczebności własnej populacji. Jest to jeden z podstawowych gatunków łownych ludności tubylczych. Ich mięso uważane jest za przysmak.

Od wczesnych lat 90. XX wieku wzrasta zainteresowanie fauną Ameryki Południowej. Turyści coraz częściej przekazują datki na ochronę tych stworzeń[9].

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Ocenia się, że przed kolonizacją obszarów tropikalnych Ameryki Południowej przez osadników żyło kilkaset tysięcy muriki szarych. Obecnie obszar na którym występują zmniejszył się o ponad 85%. W 2001 roku żyło jedynie 500 dorosłych osobników. Przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został uznany w 2000 roku za gatunek krytycznie zagrożony (Critically Endangered) i wpisany na Czerwoną listy gatunków zagrożonych wyginięciem. Obecnie jednak od 2003 roku uważa się go jedynie za zagrożony (Endangered)[10]. Również Służba Połowu i Dzikiej Przyrody Stanów Zjednoczonych uznała muriki szarego za gatunek zagrożony wyginięciem[11]. Zwierzę to zostało także wpisane do I Aneksu Konwencji o Międzynarodowym Handlu Gatunków Zagrożonych Wyginięciem (CITES)[12].

Przypisy

  1. Brachyteles arachnoides w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Brachyteles arachnoides. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. Napier, J., P. Napier.. The natural history of the primates.. „The MIT Press.”, 1985. 
  4. 4,0 4,1 Strier, K. Faces in the Forest. „Oxford University Press.”, 1992. 
  5. Strier & da Fonseca.. The endangered muriqui in Brazil's Atlantic forest.. „Primate Cons.”. 131 (17), 1996. 
  6. 6,0 6,1 Massicot, P.. Brachyteles arachnoides (Southern Muriqui) and Brachyteles hypoxanthus (Northern Muriqui). „Cambridge Universitety Press.”, 2001. 
  7. Strier, K.B.. Demography and conservation of an endangered primate, Brachyteles arachnoides.. „Cons. Biol.”. 125 (5), 1991. 
  8. Rylands, A.B.. Brachyteles arachnoides.. „IUCN 2004”, 2004. 
  9. Nowak, R.M.. Walker's Mammals of the World. 6th Ed.. „The Johns Hopkins Univ. Press”, 1999. 
  10. Brachyteles arachnoides (Woolly Spider Monkey). IUCN Red List, 2009. [dostęp 2009-11-15].
  11. Woolly Spider monkey (Brachyteles arachnoides). U.S. Fish & Wildlife Service, 2008. [dostęp 2009-11-15].
  12. Appendices I, II and III of CITES (ang.). cites.org, 12 czerwca 2013. [dostęp 2013-07-03].