Mury miejskie w Krakowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pozostałości murów obronnych miasta Krakowa
Obiekt zabytkowy nr rej. A-8 z 1931, 1932, 1933
Mur wzdłuż ul. Pijarskiej, Brama Floriańska, w głębi Baszta Pasamoników
Mur wzdłuż ul. Pijarskiej, Brama Floriańska, w głębi Baszta Pasamoników
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków, ul. Pijarska
Ukończenie budowy XIV-XV
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa lokalizacyjna Starego Miasta w Krakowie
Pozostałości murów obronnych miasta Krakowa
Pozostałości murów obronnych miasta Krakowa
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Pozostałości murów obronnych miasta Krakowa
Pozostałości murów obronnych miasta Krakowa
Ziemia 50°03′53,51″N 19°56′28,58″E/50,064864 19,941272Na mapach: 50°03′53,51″N 19°56′28,58″E/50,064864 19,941272
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Brama Floriańska
Barbakan
Dawne baszty i bramy oznaczone są tablicami i zarysem w postaci niskiego muru
Rycina murów z XVIII/IX wieku, Barbakan, Brama Floriańska i baszty: Pasamoników i Karczmarzy I
Widok Barbakanu i Bramy Floriańskiej z obozującym taborem Kozaków - rycina z 1799 r.

Mury miejskie w Krakowie – ciąg murów miejskich wraz z budowlami o charakterze obronnym (m.in. bramami i basztami), otaczający niegdyś obszar całego Krakowa (obecnie Stare Miasto), a którego niewielki odcinek zachowany został do dziś.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powstanie[edytuj | edytuj kod]

Jeszcze na początku XIII wieku Kraków nie posiadał żadnych obwarowań. W 1241 miasto zostało całkowicie zniszczone przez najazd tatarski. Pomimo tych wydarzeń, dopiero w 1285 książę Leszek Czarny zezwolił na umocnienie miasta. Mury były budowane z przerwami do pierwszej ćwierci XIV wieku. W tym okresie nadano obwarowaniom zasadniczy kształt i charakter.

Krakowskie umocnienia były złożone z podwójnego muru oraz fosy. Ceglano-kamienny mur wewnętrzny wznosił się na wysokość 7 metrów, a był szeroki na 2,5 metra. W niektórych miejscach wyposażono go w drewniany ganek dla obrońców czy strażników. Około 9 metrów przed murem wewnętrznym umiejscowiono mur zewnętrzny, zwany także przedmurzem. Przedmurze było znacznie niższe – liczyło 2 metry wysokości, ale to na nim zatrzymywał się pierwszy atak. Mur wewnętrzny był wzmacniany przez wysokie na 10 metrów baszty. W XIV wieku było ich 17. Każdą z baszt zajmował się określony cech rzemieślników, od których wywodzą się ich nazwy, np. Ciesielskiej, Paśników, Iglarzy.

Do miasta można było się dostać tylko przez jedną z 7 bram miejskich. Bramy te (zamykane na noc) wyposażone były w masywne, ciężkie, dębowe wrota i okutą żelazem bronę, czyli olbrzymią kratę opuszczaną na specjalnych łańcuchach.

Miasto otoczone zostało solidną fosą szeroką na 6–10 metrów i głęboką na 3,50 metra, napełnioną wodą z Młynówki Królewskiej.

Likwidacja[edytuj | edytuj kod]

Stan obronnych umocnień już od XVII wieku wciąż się pogarszał. Kolejne, groźne dla miasta najazdy szwedzkie wykazywały ogromne zaniedbania. W latach 1810–1814 z rozkazu cesarza Franciszka I zasypano fosę oraz przystąpiono do rozbiórki murów wraz z basztami. W ich obronie stanął prof. Feliks Radwański, który pisał: Chronią one przed wiatrami wiejącymi pod Kościół Mariacki od Kleparza. Niedobre to wiatry, bo smrody i śmieci znosić będą, a także bezbożnie podwiewać spódnice Paniom Matkom i Żonom[1]. 13 stycznia 1817 r. Radwański wywalczył w senacie Rzeczypospolitej Krakowskiej decyzję o pozostawieniu dla potomnych fragmentów średniowiecznej fortyfikacji. Pozostawiono wyłącznie niewielki ich fragment przy Bramie Floriańskiej wraz z wysuniętym przed nią Barbakanem oraz trzema basztami: Ciesielską, Stolarską i Pasamoników. Zachował się również zarys najstarszej krakowskiej bramy – Rzeźniczej, którą możemy dostrzec w zabudowaniach tzw. klasztoru na Gródku. W latach dziewięćdziesiątych XX wieku w czasie renowacji plant krakowskich w ciągu dawnych murów miejskich ustawiono kamienne postumenty z umieszczonymi wyobrażeniami dawnych baszt. Przedstawienia odwzorowują faktyczny wygląd baszt, a towarzyszące im napisy przypominają turystom ich nazwy. Ponadto, zarys dawnych murów, baszt i bram wyeksponowano tam gdzie to było możliwe ustawiając wysoki na około pół metra murek. W 2007 r. w zachowanym odcinku murów otwarto trasę turystyczną „Mury Obronne”.

Obiekty wzdłuż murów[edytuj | edytuj kod]

Krakow Center - basic map.svg

     budynki

     zieleń

     ulice

     place

Barbakan[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Barbakan w Krakowie.

Bramy[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Bramy Miejskie w Krakowie.

Na mapie bramy oznaczono literami w nawiasach okrągłych:

Baszty[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Baszty Krakowskie.

Na mapie baszty oznaczono cyframi:

  1. Pasamoników (Szmuklerzy) – półokrągła, zachowana do dziś
  2. Karczmarzy I ("Kęsza") – sześcioboczna
  3. Karczmarzy II (Jastrzębia; Strażnica II) – półokrągła
  4. Prochowa II
  5. Grzebieniarzy
  6. Przekupników (Sadelników i Słoniniarzy) – okrągła
  7. Barchanników – okrągła
  8. Czapników – czworoboczna
  9. Kurdybaników
  10. Prochowa III (Kupiecka) – okrągła, najwyższa baszta krakowska
  11. Piekarska
  12. Kowali – czworoboczna
  13. Siodlarzy – czworoboczna
  14. Pierścienników – czworoboczna
  15. Bednarzy – czworoboczna
  16. Murarzy i Kamieniarzy – zachowane relikty na terenie Muzeum Archeologicznego
  17. Rymarzy – czworoboczna
  18. Prochowa I – ośmioboczna
  19. Iglarzy – półokrągła
  20. Malarzy – czworoboczna
  21. Solarzy
  22. Cyrulików
  23. Miechowników
  24. Kaletników (Farbiarzy)
  25. Blacharzy
  26. Rusznikarzy
  27. Nożowników
  28. Czerwonych Garbarzy – półokrągła
  29. Garncarzy – czworokątna
  30. Paśników – półokrągła
  31. Introligatorów (Stelmachów) – półokrągła
  32. Łaziebników (Krupników i Śledziarzy) – półokrągła
  33. Ceklarzy – czworoboczna
  34. Katowska – czworoboczna
  35. Szewska I – czworoboczna
  36. Szewska II – półokrągła
  37. Mieczników (Mydlarzy) – półokrągła
  38. Cieśli – sześcioboczna, zachowana do dziś
  39. Stolarzy (Powroźnicza) – półokrągła, zachowana do dziś

Rondle[edytuj | edytuj kod]

Rondle na mapie oznaczono symbolem -R-. Nie ma zgodności wśród historyków co do ich liczby na krakowskich murach obronnych. Najprawdopodobniej było ich pięć.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Baszty. W: Encyklopedia Krakowa. Warszawa – Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 48, 49. ISBN 83-01-13325-2.
  • Bramy miejskie. W: Encyklopedia Krakowa. Warszawa – Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 83. ISBN 83-01-13325-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Cytat za: J. Adamczewski, Kraków osobliwy, Kraków 1996, s.68.